Cập nhật mới nhất năm 2026 | Tổng hợp thuật ngữ thực tế xưởng, bản vẽ kỹ thuật, quy trình gia công & giao tiếp Nhật – Việt
MỞ ĐẦU: TẦM QUAN TRỌNG CỦA TỪ VỰNG CHUYÊN NGÀNH KHUÔN MẪU TRONG BỐI CẢNH NĂM 2026
Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt mạnh mẽ trong ngành khuôn mẫu (金型 – Kanagata) tại Việt Nam và chuỗi cung ứng toàn cầu. Với xu hướng Smart Factory (Nhà máy thông minh), Digital Twin (Đôi số) và High-Mix Low-Volume Production (Sản xuất đa dạng, lượng nhỏ) trở thành tiêu chuẩn, yêu cầu về kỹ năng ngôn ngữ tiếng Nhật của kỹ sư, thợ CNC, quản lý chất lượng (QC/QA) và nhân viên kinh doanh kỹ thuật (Technical Sales) không chỉ dừng lại ở “giao tiếp hàng ngày” mà phải chính xác đến từng micromet (µm), từng góc độ rung (chatter), từng điều kiện cắt削 (cutting condition).
Nắm vững từ vựng tiếng Nhật chuyên ngành khuôn mẫu không chỉ giúp bạn đọc hiểu bản vẽ (図面 – Zumen), chỉ dẫn gia công (加工指示 – Kakou shiji), báo cáo đo lường (測定報告 – Sokutei houkoku) mà còn là “chìa khóa vàng” để:
Làm việc trực tiếp với chuyên gia Nhật (駐在員 – Chuzaiin) mà không cần thông dịch, giảm thiểu sai sót tử huyết (như nhầm lỗ khoan, sai công khổ, chọn sai vật liệu).
Đọc tài liệu máy móc (Mazak, Fanuc, Mitsubishi, Makino, Sodick…) và phần mềm CAM (Mastercam, Hypermill, Tebis, Cimatron) bản tiếng Nhật gốc.
Tham gia dự án thiết kế/khuôn mẫu xuất khẩu (輸出金型 – Yushutsu kanagata) tuân thủ chuẩn JIS, JMS, hoặc tiêu chuẩn nội bộ của các tập đoàn như Toyota, Honda, Panasonic, Denso…
Thăng tiến nghề nghiệp: Chênh lệch thu nhập giữa kỹ sư có N2/N1 chuyên ngành và không có chuyên ngành có thể lên tới 30-50% tại thị trường năm 2026.
Bài viết này (dài hơn 2500 từ) được biên soạn dựa trên thực tế xưởng năm 2026, phân loại theo quy trình sản xuất, bản vẽ kỹ thuật, máy móc/CNC, chất lượng/đo lường, vật liệu/xử lý nhiệt và giao tiếp xưởng thực tế. Mỗi từ vựng kèm: Kanji – Hiragana – Romaji – Nghĩa Việt – Ví dụ ngữ cảnh thực tế.
PHẦN 1: CẤU TRÚC & PHÂN LOẠI KHUÔN MẪU (金型の分類と構造)
1.1. Phân loại theo ứng dụng (用途別分類)
Kanji
Hiragana
Romaji
Nghĩa Việt
Ghi chú năm 2026
プレス金型
プレスかながた
Puresu kanagata
Khuôn dập / Khuôn ép
Dùng cho tấm kim loại (sheet metal). Phân loại: 単発型, 顺送型, トランスファー型.
単発金型
たんぱつかながた
Tanpatsu kanagata
Khuôn đơn hit (Single hit)
Một lần dập một sản phẩm. Phù hợp sản lượng nhỏ, hình phức tạp.
順送金型
じゅんそうかながた
Junsou kanagata
Khuôn tiến (Progressive die)
Dây chuyền dập liên tục, tốc độ cao (high speed). Yêu cầu độ chính xác cực cao (pitch tolerance ±0.02mm).
トランスファー金型
トランスファーかながた
Toransufaa kanagata
Khuôn chuyển vị (Transfer die)
Robot/feeder chuyển workpiece qua các trạm. Dùng cho bộ phận lớn, phức tạp (bố gầm ô tô).
射出成形金型
しゃしゅつせいけいかながた
Shashutsu seikei kanagata
Khuôn đúc nhựa (Injection mold)
Phổ biến nhất. Có hệ thống runner (hot/cold), cooling, ejection.
Nơi nhựa nóng chảy từ nozzle máy đúc vào runner. Cần độ cứng cao, mài bóng.
ロケートリング
ロケートリング
Rokeeto ringu
Vòng định vị (Locate ring)
Căn chỉnh tâm khuôn với máy đúc (Machine nozzle center). Chuẩn JIS: Φ100, Φ120.
ホットランナー
ホットランナー
Hotto rannaa
Hot Runner (Hệ thống đường nóng)
Không có runner lạnh -> tiết kiệm nhựa, chu kỳ ngắn. Thương hiệu: Yudo, Mold-Masters, Husky, INCOE. Năm 2026: Hot runner thông minh (sensor nhiệt độ, áp lực tích hợp).
ゲート
ゲート
Geeto
Cổng đúc (Gate)
Điểm nhựa vào cavity. Loại: Edge, Pin, Sub, Fan, Film, Valve gate (バルブゲート).
ランナー
ランナー
Rannaa
Kênh phân phối (Runner)
Đường nhựa chảy từ sprue đến gate. Thiết kế cân bằng dòng chảy (Flow balance) là yếu tố sống còn.
冷却水路 / クーリング
れいきゃくすいろ / クーリング
Reikyaku suiro / Kuuringu
Kênh làm mát / Hệ thống làm mát
Quan trọng nhất ảnh hưởng cycle time & biến dạng (warpage). Năm 2026: Conformal Cooling (共形冷却 – Kyokei reikyaku) in 3D kim loại (Metal AM) là tiêu chuẩn cao cấp.
ベント / ガス抜き
ベント / ガスぬき
Bento / Gasu nuki
Khe hũ / Hũ khí (Vent)
Thoát khí trong cavity. Độ sâu chuẩn: 0.02~0.05mm (tùy vật liệu nhựa). Quên hũ -> burnt (焦げ – Koge), short shot (ショートショット).
パーティングライン (PL)
パーティングライン
Paatingu rain
Đường phân khuôn (Parting Line)
Mặt tiếp xúc giữa Cavity & Core. Thiết kế PL phức tạp (3D PL) đòi hỏi EDM, 5-axis cao cấp.
ドラフト角 / 逃げ角
ドラフトかく / にげかく
Dorafuto kaku / Nige kaku
Góc thoát khuôn (Draft angle)
Tối thiểu 0.5°~1.5° (tùy bề mặt, texture). Không có draft -> sản phẩm kẹt, xước (引き傷 – Hikikizu).
アンダーカット
アンダーカット
Andaakatto
Undercut (Răng cưa / Góc chết)
Phần cản trở việc đẩy sản phẩm ra. Giải pháp: Slide (スライド), Lifter (リフター/アンカー), Core pull (コアプル), Collapsible core (折り畳みコア).
スライド / 横抜き
スライド / よこぬき
Suraido / Yokonuki
Trượt ngang (Slide / Side action)
Xử lý undercut bên ngoài. Động lực: Angle pin (斜めピン), Hydraulic (油圧), Servo motor (サーボ).
リフター / 斜めピン
リフター / ななめピン
Rifutaa / Naname pin
Lifter / Ghim nghiêng (Internal undercut)
Xử lý undercut bên trong. Di chuyển theo đường chéo. Thiết kế góc nghiêng (보통 5°~12°).
インサート / インサート金型
インサート / インサートかながた
Insauto / Insauto kanagata
Insert / Khuôn rời (Insert mold)
Phần gia công tách biệt gắn vào base. Lợi: Dễ sửa đổi, thay thế phần hỏng, dùng vật liệu khác (ví dụ: CuBe cho chỗ nóng).
サブインサート
サブインサート
Sabu insauto
Insert con (Sub-insert)
Insert nhỏ hơn gắn vào Insert chính. Dùng cho chi tiết siêu nhỏ, độ chính xác cao.
PHẦN 2: BẢN VẼ KỸ THUẬT & KÍ HIỆU (図面・記号・公差) – “Ngôn ngữ chung” năm 2026
Việc đọc hiểu bản vẽ tiếng Nhật (日本語図面 – Nihongo zumen) là kỹ năng bắt buộc (必須 – Hissu). Năm 2026, bản vẽ 3D (STEP, JT, 3D PDF) phổ biến nhưng bản vẽ 2D (PDF/DXF) vẫn là tài liệu pháp lý (契約図面 – Keiyaku zumen) để验收 (inspection – Kensa).
φ10, φ0.5. Lưu ý: Trên bản vẽ Nhật thường viết φ chứ không viết Ø.
R (アール)
アール
Aaru
Bán kính góc trong / Bo góc (Radius)
R0.5, R3. Rmax, Rmin chỉ giới hạn.
C (シー)
シー
Shii
Cắt góc 45° (Chamfer)
C0.5, C1. Thường dùng cho cạnh lỗ, cạnh khuôn.
SR (エスアール)
エスアール
Esu aaru
Bán kính cầu / Bo góc tự do (Spherical Radius)
Dùng cho bề mặt cong 3D, electrode EDM.
□ (しかく)
しかく
Shikaku
Vuông (Square)
□20 (Vuông 20mm).
△ (さんかく)
さんかく
Sankaku
Tam giác / Giác độ (Triangle)
Chỉ độ lệch hình dạng (Geometric tolerance).
⌖ (だぶるさーくる)
ダブルサークル
Daburu saakuru
Đồng tâm (Concentricity)
Kí hiệu GD&T.
// (へいこう)
へいこう
Heikou
Song song (Parallelism)
Kí hiệu GD&T.
⟂ (すいちょく)
すいちょく
Suichoku
Vuông góc (Perpendicularity)
Kí hiệu GD&T.
○ (まる)
まる
Maru
Tròn (Circularity / Roundness)
Kí hiệu GD&T.
⏚ (ちかく)
ちかく
Chikaku
Đẳng cấp mặt phẳng (Flatness)
Kí hiệu GD&T.
⌯ (だひ)
だひ
Dahi
Độ nghiêng đườngGeneratrix / Profile of a line
Kí hiệu GD&T (Profile).
⌰ (だひめん)
だひめん
Dahimen
Độ nghiêng mặt / Profile of a surface
Kí hiệu GD&T (Profile). Quan trọng cho bề mặt đúc (Class A surface).
基準 (きじゅん)
きじゅん
Kijun
Điểm chuẩn / Mặt chuẩn (Datum)
Kí hiệu: A, B, C… trong khung GD&T. Quan trọng: Thứ tự ưu tiên Datum (Primary, Secondary, Tertiary).
公差 (こうさ)
こうさ
Kousa
Công khổ (Tolerance)
Ví dụ: 50 ±0.02, 50 H7/g6. Năm 2026: Yêu cầu CPK > 1.33 cho đặc tính quan trọng (KC – Key Characteristic).
2.2. Kích thước & Chú thích đặc biệt (寸法・特記事項)
Kanji
Hiragana
Romaji
Nghĩa Việt
Ngữ cảnh thực tế năm 2026
寸法
すんぽう
Sunpou
Kích thước (Dimension)
Cơ bản của bản vẽ.
基準寸法
きじゅんすんぽう
Kijun sunpou
Kích thước cơ sở (Reference / Basic Dim)
Không có công khổ, dùng cho GD&T (hộp vuông).
理論寸法
りろんすんぽう
Riron sunpou
Kích thước lý thuyết (Theoretical Dim)
Kích thước lý tưởng trên mô hình 3D (CAD). Thường không ghi trên bản vẽ 2D trừ khi là datum.
仕上げ寸法
しあげすんぽう
Shiage sunpou
Kích thước hoàn thiện (Finish size)
Kích thước sau khi mài, EDM, polish. Thêm ký hiệu ▽, ▽▽, ▽▽▽ (xem mục độ nhám).
素材寸法 / 株寸法
そざいすんぽう / かぶすんぽう
Soza sunpou / Kabu sunpou
Kích thước nguyên liệu / Khối (Blank size)
Kích thước block thép trước gia công. Cần để lập chương trình CNC roughing.
代 / 代寸法
だい / だいすんぽう
Dai / Dai sunpou
Khoảng cách / Khoảng cách giữa 2 lỗ/trục (Pitch / Distance)
“Dai 50” = Khoảng cách 50mm. Thường dùng cho pattern lỗ khoan, ejector pin.
ピッチ (ピッチ寸法)
ピッチ
Picchi
Khoảng cách chia (Pitch)
Khoảng cách đều giữa các lỗ. Công khổ tích lũy (Accumulated tolerance) vs không tích lũy (Non-accumulative).
対称 (たいしょう)
たいしょう
Taishou
Đối xứng (Symmetry)
Ghi “Taishou” hoặc vẽ đường tâm. Công khổ đối xứng (Symmetry tolerance) theo GD&T.
共通 (きょうつう)
きょうつう
Kyoutsuu
Chung / Giống nhau (Common / Same)
“Kyoutsuu R0.5” = Tất cả góc bo R0.5 trừ chỗ ghi khác. Giúp bản vẽ gọn nhẹ.
指定なし (していなし)
していなし
Shitei nashi
Không chỉ định (Unless otherwise specified)
Áp dụng công khổ chung (General tolerance) cho các kích thước không ghi công khổ.
一般公差 (いっぱんこうさ)
いっぱんこうさ
Ippan kousa
Công khổ chung (General Tolerance)
Tham chiếu: JIS B 0405 (ISO 2768). Ví dụ: “General Tolerance JIS B 0405-m” (trung bình). Năm 2026: Nhiều công ty tự định nghĩa “Company Standard” riêng.
鋭角 (えいかく)
えいかく
Eikaku
Góc nhọn (Sharp corner)
Yêu cầu không bo góc (R0), không cắt góc (C0). Rất khó gia công EDM/CNC, dễ nứt khi xử lý nhiệt.
バリなし / バリ取り
バリなし / バリとり
Bari nashi / Bari tori
Không răng cưa / Loại bỏ răng cưa (No burr / Deburr)
Yêu cầu khắt khe cho lỗ khoan, cạnh cắt dập. Định nghĩa “Bari nashi” cần thống nhất (CMM có thấy không?).
エッジ保護 (エッジほご)
エッジほご
Ejji hogo
Bảo vệ cạnh (Edge protection)
Yêu cầu bo góc nhẹ (R0.1~R0.2) hoặc C0.1 để tránh xước tay, hỏng màng bảo vệ.
放電加工面 (ほうでんかこうめん)
ほうでんかこうめん
Houden kakou men
Mặt gia công EDM (EDM surface)
Chỉ định mặt này được EDM (không CNC). Yêu cầu độ nhám (Ra/Rz), lớp biến chất (White layer – 白色層 Hakushikuso), độ sâu heat affected zone.
研磨仕上げ (けんましあげ)
けんましあげ
Kenma shiage
Hoàn thiện bằng mài (Grinding/Polishing finish)
Yêu cầu độ phẳng, vuông góc, độ nhám cực tốt (Ra < 0.1µm).
鏡面仕上げ (きょうめんしあげ)
きょうめんしあげ
Kyoumen shiage
Mài bóng gương (Mirror finish)
Dùng cho lens, light guide, bề mặt thẩm mỹ cao. Rank: #1000, #3000, #8000, #10000 (theo tiêu chuẩn SPI hoặc nội bộ).
テクスチャ / 皮膜 (ひまく)
テクスチャ / ひまく
Tekusucha / Himaku
Kết cấu bề mặt / Phủ màng (Texture / Coating)
Texture: YS, MT, VDI, Mold-Tech. Coating: DLC, CrN, TiAlN, PVD/CVD cho khuôn (tăng độ cứng, chống dính).
2.3. Kí hiệu độ nhám bề mặt (表面粗さ – Hyomen arasa) – Chuẩn JIS B 0601 (ISO 1302)
Cập nhật 2026: Kí hiệu cũ (▽▽▽) vẫn dùng nhưng chỉ số số học (Ra, Rz, Rmax) là bắt buộc trên bản vẽ kỹ thuật hiện đại để tránh hiểu lầm.
Kí hiệu cũ
Kí hiệu mới (ISO/JIS)
Ý nghĩa
Ứng dụng điển hình khuôn mẫu
▽▽▽▽
Ra 0.025 / Rz 0.1
Siêu mài bóng (Super mirror)
Lens quang học, light guide plate (LGP). Cần máy mài siêu chính xác + polish thủ công.
▽▽▽
Ra 0.05~0.1 / Rz 0.4~0.8
Mài bóng gương (Mirror polish)
Bề mặt Class A (ngoại thất ô tô), khuôn đúc nhựa trong suốt (PC, PMMA, COP).
▽▽
Ra 0.2~0.4 / Rz 1.6~3.2
Mài chính xác (Precision grinding)
Mặt phân khuôn (PL), mặt chạm slide/lifter, insert chính xác.
▽
Ra 0.8~1.6 / Rz 6.3~12.5
Mài / Gia công chính xác (Finish machining)
Mặt chạm insert, mặt chụp (clamping surface), lỗ khoan chính xác.
(無記号)
Ra 3.2~6.3 / Rz 12.5~25
Gia công cơ bản (Standard machining)
Mặt không yêu cầu chính xác, mặt bên trong khoang nước, mặt gắn bolt.
~ (チルダ)
Rz / Rmax chỉ định
Yêu cầu Rz/Rmax cụ thể
Ví dụ: Rz 6.3 (tối đa 6.3µm). Dùng cho mặt chặn khí (sealing), mặt chụp packing.
Lưu ý quan trọng năm 2026: Khi chỉ định Ra, bắt buộc ghi cắt off wavelength (λc). Ví dụ: Ra 0.4 / λc 0.8. Không ghi λc -> đo đạc sai lệch lớn.
Từ Vựng Tiếng Nhật Chuyên Ngành Khuôn Mẫu
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Tiếng Nhật Chuyên Ngành IT Toàn Tập 2026: Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao, Phân Loại Theo Lĩnh Vực & Mẹo Học Hiệu Quả
PHẦN 3: QUY TRÌNH GIA CÔNG & MÁY MÓC CNC/EDM (加工プロセス・工作機械)
Đây là phần từ vựng dày đặc nhất, dùng hàng ngày trên sàn xưởng (現場 – Genba).
3.1. Quy trình tổng quát (工程管理 – Koutei kanri)
Kanji
Hiragana
Romaji
Nghĩa Việt
Ghi chú thực tế 2026
設計 (せっけい)
せっけい
Sekkei
Thiết kế (Design)
DFM (Design for Manufacturing), Moldflow interpretation (流動解析 – Ryudou kaiseki).
材料手配 (ざいりょうてはい)
ざいりょうてはい
Zairyou tehai
Đặt hàng vật liệu (Material procurement)
Mill sheet (ミルシート – Mirushiito) bắt buộc. Check chứng chỉ vật liệu (Material Cert – 材質証明書 Zaility shoumeisho).
荒加工 (あらかこう)
あらかこう
Ara kakou
Gia công thô (Roughing)
Lấy vật liệu tối đa, để余代 (yodai – lượng dư) 0.2~0.5mm cho finishing. Chiến lược: High Feed (高送り – Takasokuri), Trochoidal (トロコイド).
中仕上げ (なかしあげ)
なかしあげ
Naka shiage
Gia công trung gian (Semi-finishing)
Cân bằng ứng lực, chuẩn bị cho finishing. Quan trọng cho khuôn lớn.
仕上げ加工 (しあげかこう)
しあげかこう
Shiage kakou
Gia công hoàn thiện (Finishing)
Đạt kích thước, độ nhám, hình dạng cuối cùng. 5-axis, High speed machining (HSM – 高速加工 Kousoku kakou).
熱処理 (ねつしょり)
ねつしょり
Netsu shori
Xử lý nhiệt (Heat treatment)
Quen (焼入れ – Yakiire), Khử ứng lực (焼き戻し – Yakimodoshi / Tempering), Nitriding (窒化処理 – Chikashori), PVD/CVD. Năm 2026: Vacuum heat treatment (真空熱処理) chuẩn cho thép cao cấp.
T0: Dry run (chạy khô). T1: First shot. T2/T3: Sửa khuôn (修正 – Shusei). Năm 2026: Virtual Tryout (バーチャルトライ) dùng Simulasi Moldex3D/Sigmasoft trước khi thử thật.
量産立会 (りょうさんたちあい)
りょうさんたちあい
Ryousan tachiai
Theo dõi lượng sản (Production support)
Xử lý sự cố (トラブル対応 – Toraburu taiou), bảo dưỡng định kỳ (定期メンテ – Teiki mente).
保守・修理 (ほしゅ・しゅうり)
ほしゅ・しゅうり
Hoshu / Shuuri
Bảo trì / Sửa chữa (Maintenance / Repair)
PM (Preventive Maintenance), CM (Corrective Maintenance). Quản lý lịch sử khuôn (金型履歴 – Kanagata rireki).
Quản lý bằng Tool Life Management (工具寿命管理 – Kougu jumyou kanri) trên CNC. Cảnh báo thay dao (Tool change alarm). Năm 2026: Tool monitoring (工具監視 – Kougu kanshi) bằng cảm biến rung, âm thanh, dòng điện chủ trục (AI prediction).
ブレークエッジ (ブレークエッジ)
ブレークエッジ
Bureeku ejji
Cạnh dao gãy / Dao tẩy (Hone / Edge prep)
Dao mới thường có honing (R0.01~R0.03) để tăng độ bền. Đặc biệt quan trọng khi gia công thép quen cứng (Hardened steel > 50HRC).
ドライカット / エアブロー
ドライカット / エアブロー
Dorai katto / Ea buroo
Cắt khô / Thổi khí nén (Dry cut / Air blow)
Tiêu chuẩn cho gia công thép cứng (Hard milling). MQL (Minimum Quantity Lubrication – 最小量潤滑 Saishouryou junkatsu) dùng cho Al, Ti, Inox.
クーラント / 切削油 (せっさくゆ)
クーラント / せっさくゆ
Kooranto / Sessaku yu
Chất làm mát / Dầu cắt (Coolant / Cutting oil)
Water soluble (水溶性 Suiyousei), Oil based (不水溶性 Fusuiyousei). High pressure coolant (高圧クーラント Kouatsu kooranto) 70~300 bar qua trục chủ trục (Through spindle – スルースピンドル Suruu supindoru) bắt buộc cho deep hole, difficult materials.
振動 (しんどう) / ビビリ
しんどう / ビビリ
Shindou / Bibiri
Rung / Rung cắt (Chatter / Vibration)
Kẻ thù số 1 của bề mặt & độ bền dao. Giải pháp: Variable helix/pitch dao (不等リード Futou rido / 不等分割 Futou bunkatsu), Dampened holder (制振ホルダ Seishin horuda), tối ưu điều kiện cắt, CAM trochoidal.
干渉 (かんしょう) / 当たり (あたり)
かんしょう / あたり
Kanshou / Atari
Va chạm / Đụng (Interference / Collision)
Simulation (シミュレーション – Shimyureeshon) trên CAM & máy (Machine simulation – 機械シミュレーション Kikai shimyureeshon) là bắt buộc trước chạy thực. Năm 2026: Digital Twin verification.
原点 (げんてん) / ワーク零点 (ワークれいてん)
げんてん / ワークれいてん
Genten / Waaku reiten
Gốc tọa độ / Gốc workpiece (Work Zero / WCS)
G54~G59 (Work offsets). Thiết lập bằng Probe (タッチプローブ Tacchi puroobu / プローブ Puroobu) tự động (Renishaw, Blum, Heidenhain, Marposs).
工具長補正 (こうぐちょうほせい) / 径補正 (けいほせい)
こうぐちょうほせい / けいほせい
Kougu chou hosei / Kei hosei
Bù độ dài dao / Bù bán kính dao (Tool Length Offset / Cutter Radius Comp – G43/G41/G42)
G43 (H code) cho độ dài. G41/G42 (D code) cho bán kính (chỉ dùng finishing 2D/3D contour). Năm 2026: 5-axis dùng TCP (Tool Center Point Control – 工具中心点制御 Kougu chushinten seigyo) -> không cần G41/G42.
Tạo hình phức tạp, góc nhọn, deep rib. Electric (銅 Dou – Copper), Graphite (黒鉛 Kokuen – Graphite), Copper-Tungsten (銅タングステン Dou tangusuten), Silver-Tungsten.
電極 (でんきょく)
でんきょく
Denkyoku
Electrode (Điện cực)
Thiết kế electrode: Offset (オフセット Ofusetto – Gap), Undersize (アンダーサイズ Andaa saizu), Draft angle on electrode. Năm 2026: Electrode graphite high speed milling (Graphite HSM) phổ biến.
ギャップ (ギャップ量)
ギャップ / ギャップりょう
Gyappu / Gyappu ryou
Khoảng cách phóng điện (Spark gap / Overburn)
Phụ thuộc dòng điện, diện tích, điều kiện flush. Cần bù vào electrode design. Roughing gap lớn (0.1~0.3mm/side), Finishing gap nhỏ (0.01~0.03mm/side).
着火 (ちゃっか) / アーク
ちゃっか / アーク
Chakka / Aaku
Đánh lửa / Arc (Arcing / Short circuit)
Nguyên nhân hỏng electrode, hỏng workpiece. Phòng tránh: Anti-arcing circuit (アークレス回路 Aakuresu kairo), điều chỉnh flushing, giảm dòng điện.
フラッシング (洗浄)
フラッシング / せんじょう
Furasshingu / Senjou
Flushing / Rửa bùn (Flushing / Debris removal)
Injection (噴出 Funshutsu – Pressure), Suction (吸引 Kyuuin – Vacuum), Side flushing (側面フラッシング Sokumen furasshingu). Quan trọng cho deep rib, small hole.
表面粗さ (ひょうめんあらさ)
ひょうめんあらさ
Hyomen arasa
Độ nhám bề mặt EDM
Phụ thuộc năng lượng xung (Energy – エネルギー Enerugii), số lần lặp (Number of passes – 回数 Kaisuu). Fine finish (鏡面放電 Kyomen houden) dùng低電流・高周波 (Low current, High frequency).
変質層 (へんしつそう) / 白色層 (はくしょくそう)
へんしつそう / はくしょくそう
Henshitsu sou / Hakushoku sou
Lớp biến chất / Lớp trắng (Recast layer / White layer)
Lớp thép bị nung chảy rồi nguội nhanh, cực cứng, giòn, có ứng suất kéo lớn. Bắt buộc loại bỏ (bằng mài, polish, hoặc fine EDM skim cuts) cho khuôn đúc nhựa cao cấp, khuôn dập. Độ dày: 5~20µm (roughing), < 1µm (finishing).
熱影響層 (ねつえいきょうそう)
ねつえいきょうそう
Netsu eikyou sou
Lớp ảnh hưởng nhiệt (Heat Affected Zone – HAZ)
Vùng dưới lớp biến chất, cấu trúc thép thay đổi (tempering back). Cần kiểm soát bằng xử lý nhiệt sau EDM (Stress relieving – 焼き戻し Yakimodoshi).
PHẦN 4: VẬT LIỆU KHUÔN MẪU & XỬ LÝ NHIỆT (金型材料・熱処理)
Việc chọn sai vật liệu hoặc xử lý nhiệt sai là nguyên nhân #1 của hỏng khuôn sớm (早期損傷 – Souki sonshou).
4.1. Các loại thép khuôn mẫu phổ biến (JIS / AISI / DIN / Thương hiệu Nhật)
Xu hướng 2026: Chuyển dịch mạnh sang Thép làm nóng tiền làm sẵn (Pre-hardened steel – 調質済み鋼 Choushitsu zumi kou) như NAK80, HPM38, CENA-V, PX5 để loại bỏ quy trình xử lý nhiệt, rút ngắn lead time. Thép quen cứng (Hardened steel) dùng cho khuôn lượng lớn, độ chính xác cao, đúc nhựa tăng cường sợi thủy tinh.
Khuôn đúc nhựa ăn mòn (PVC, POM, flame retardant), khuôn y tế (Medical), khuôn đúc trong suốt (High polishability), môi trường ẩm/khí công nghiệp.
MIRRAX (Uddeholm) / CORRAX
Thép không gỉ tiền xử lý (Pre-hardened Stainless).
30~33 HRC (MIRRAX), 48~50 HRC (CORRAX – Age hardening).
Khuôn đúc y tế, thực phẩm,光学 (Optical) – không cần heat treat, polish cực tốt.
AMPCO / 銅ベリリウム (BeCu – C17200/C17500)
Hợp kim Đồng Berili (Copper Beryllium). Dẫn nhiệt cao gấp 3-5 lần thép.
35~42 HRC (Age hardened).
Insert làm mát (Cooling insert), bush, sprue bushing, electrode EDM. Cảnh báo: Bụi Be gây ung thư -> Cần hút bụi, bảo hộ khi gia công.
アルミニウム合金 (A7075, A5052, QC-10, ATP-5)
Hợp kim Nhôm. Rất nhẹ, dẫn nhiệt tốt, dễ gia công.
T6: ~75~85 HRB (~40~45 HRC equiv).
Khuôn mẫu nguyên mẫu (Prototype mold), khuôn RIM, khuôn đúc epoxy, khuôn thermoforming, Conformal cooling inserts (In 3D kim loại – Metal AM). Năm 2026: High-strength Al (700MPa+) thay thép cho khuôn thử (T0/T1).
4.2. Xử lý nhiệt & Xử lý bề mặt (熱処理・表面処理)
Kanji
Hiragana
Romaji
Nghĩa Việt
Mục đích / Lưu ý 2026
焼入れ (やきいれ)
やきいれ
Yakiire
Quen (Hardening / Quenching)
Nung đến Ac3 (800~1050°C) -> Nguội nhanh (Dầu, Khí, Muối, Khí áp suất cao – High Pressure Gas Quenching HPGQ). Mục đích: Tạo Martensite, tăng độ cứng. Rủi ro: Biến dạng (歪み – Yugami), nứt (割れ – Ware), ứng suất nội bộ.
焼き戻し (やきもどし)
やきもどし
Yakimodoshi
Khử ứng suất / Tê (Tempering)
Nung 150~550°C sau quen. Ít nhất 2 lần (Double tempering), tốt nhất 3 lần (Triple tempering) cho SKD61/DC53. Giảm ứng suất, ổn định kích thước, điều chỉnh độ cứng cuối cùng.
焼きなまし (やきなまし)
やきなまし
Yakinamashi
Đun nguội / Xử lý mềm (Annealing)
Nung chậm, nguội rất chậm trong lò. Mục đích: Mềm hóa để gia công (machining), khử ứng suất gia công (stress relief annealing – 除応力焼きなまし Joouryoku yakinamashi), chuẩn bị cấu trúc cho quen.
調質 (ちょうしつ)
ちょうしつ
Choushitsu
Xử lý điều chế (Quenching & Tempering – Q&T)
Quy trình chuẩn: Quen + Khử ứng suất (cao) -> Đạt độ cứng, zäh cân bằng. Thép “Choushitsu zumi” = Pre-hardened.
浸炭焼入れ (しんたんやきいれ)
しんたんやきいれ
Shintan yakiire
Nhuộm carbon + Quen (Carburizing)
Lớp bề mặt giàu C (0.8~1.0%) -> Cứng, chống mài mòn. lõi bên trong zäh. Dùng cho bánh răng, trục, cam, punch/die dập mỏng. Sâu lớp: 0.5~2.0mm.
窒化処理 (ちっかしょり)
ちっかしょり
Chikashori
Nitriding (Nhuộm Nitơ)
Gas Nitriding (軟窒化 Nanchika – Nitrocarburizing) phổ biến: 500~570°C. Tạo lớp compound layer (ε + γ’) cứng (800~1200 HV), chống mài mòn, chống dính (anti-seizing), kháng ăn mòn. Không biến dạng (nhiệt độ thấp). Dùng cho: Ejector pin, sleeve, core pin, slide, cavity Al die casting. Ion Nitriding (イオン窒化 Ion chikka) kiểm soát lớp tốt hơn.
PVD (ピーブイディー) / CVD (シーブイディー)
ピーブイディー / シーブイディー
PVD / CVD
Mạ hơi vật lý / hóa học (Physical / Chemical Vapor Deposition)
Lớp mỏng 2~5µm. TiN (Vàng), TiCN (Xám tím), TiAlN/AlTiN (Tím đen -耐熱 Tainetsu), CrN (Bạc – không gỉ), DLC (Diamond Like Carbon – Kim cương giả – 摩擦係数極小 Masatsu keisuu kyokushou). Năm 2026: Multilayer, Nano-composite coatings (AlCrN, TiSiN) cho khuôn đúc nhựa tốc độ cao, khuôn dập inox.
TD処理 (ティーディーしょり)
ティーディーしょり
TD shori
Xử lý TD (Toyota Diffusion / Vanadium Carbide)
Tạo lớp VC (Vanadium Carbide) cực cứng (~3000 HV) trên bề mặt thép tốc độ cao/hot work. Chống mài mòn, chống thermal fatigue (heat checking) cực tốt cho Die casting (Al, Mg). Màu xám đen đặc trưng.
ショットピーニング (ショットピーニング)
ショットピーニング
Shotto piiningu
Phun hơi / Shot peening
Đạn thép/nghệ/nguyên tử bắn vào bề mặt -> Tạo ứng suất nén (圧縮残留応力 Asshuku zanryuu ouryoku) lớp mặt. Tăng độ bền mỏi (Fatigue strength) đáng kể. Dùng cho: Khuôn dập, khuôn rèn, răng cưa, ejector pin. Năm 2026: Laser Shock Peening (LSP – レーザーショックピーニング) sâu hơn, chính xác hơn.
サブゼロ処理 (サブゼロしょり)
サブゼロしょり
Sabu zero shori
Xử lý Sub-zero (Deep Cryogenic -196°C)
Dùng Nitơ lỏng. Biến đổi Retained Austenite (残留オーステナイト Zanryuu Ousutenaito) -> Martensite. Ổn định kích thước (Dimensional stability) cực tốt, tăng độ cứng 1~2 HRC, tăng độ bền mài mòn. Bắt buộc cho khuôn đúc chính xác cao (Precision mold), khuôn dập công khổ chặt, gauge.
PHẦN 5: QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG & ĐO LƯỜNG (品質管理・測定) – Tiêu chuẩn 2026
Năm 2026, QC không chỉ “đo xong pass/fail” mà là SPC (Statistical Process Control), Cp/Cpk monitoring, First Article Inspection (FAI – 初品検査 Shohin kensa) theo chuẩn AS9102 / IATF 16949 / ISO 9001.
5.1. Thiết bị đo lường chính (測定器 – Sokuteiki)
Kanji
Hiragana
Romaji
Nghĩa Việt
Ứng dụng / Lưu ý 2026
三次元測定機 (さんじげんそくていき)
さんじげんそくていき
Sanjigen sokuteiki
Máy đo tọa độ 3 trục (CMM – Coordinate Measuring Machine)
Trái tim phòng QC. Bridge, Gantry, Horizontal arm. Probe: Touch trigger (TP20/TP200), Scanning (SP25/SP80/REVO – 5-axis scanning), Optical/Line laser. Năm 2026: CMM tích hợp AI (Auto feature recognition, Auto reporting), On-machine CMM (trên máy CNC).
画像測定機 (がぞうそくていき) / 2.5D
がぞうそくていき
Gazou sokuteiki
Máy đo quang học / 2.5D (Vision System / Video CMM)
Đo kích thước 2D, profile, góc, bán kính nhỏ (< 0.1mm) không chạm. Keyence, Mitutoyo (QV), Nikon, Hexagon (Optiv). Auto focus, Auto edge detection, Stitching large FOV.
表面粗さ測定器 (ひょうめんあらさそくていき)
ひょうめんあらさそくていき
Hyomen arasa sokuteiki
Máy đo độ nhám (Surftest / Profilometer)
Mitutoyo Surftest, Taylor Hobson. Đo Ra, Rz, Rmax, Rk, Mr1, Mr2 (bearing ratio). Skidless (không patin) cho profile/waviness. Năm 2026: Non-contact (Confocal chromatic, White light interferometry) cho bề mặt nhạy cảm, mirror.
真円度・円筒形状測定器 (しんえんど・えんとうけいじょうそくていき)
しんえんど・えんとうけいじょうそくていき
Shinendo / Entou keijou sokuteiki
Máy đo độ tròn / hình dạng trụ (Roundness / Cylindricity tester)
Đo Roundness, Cylindricity, Straightness, Flatness, Runout, Coaxiality, Perpendicularity. Mitchell, Taylor Hobson, Mitutoyo (Rondcom). Quan trọng cho pin, bush, shaft, hole.
硬度計 (こうどけい)
こうどけi
Koudokei
Máy đo độ cứng (Hardness tester)
Rockwell (HRC/HRB – ダイヤモンド圧子 Diamond indenter / ボール圧子 Ball indenter), Vickers (HV – ビッカース Bikkasu), Brinell (HB), Leeb (HL – リーブ Riibu – portable). Năm 2026: Automated hardness mapping (tự động quét bản đồ độ cứng) trên CMM hoặc robot chuyên dụng.
投影機 (とうえいき) / プロファイルプロジェクタ
とうえいき / プロファイルプロジェクタ
Touei-ki / Purofairu purojekuta
Máy chiếushadowgraph / Profile Projector
Đo profile phức tạp, góc, bán kính bằng cách phóng to bóng. Cũ nhưng vẫn dùng cho kiểm tra electrode EDM, dao cắt, profile khuôn.
レーザーマイクロメータ / 非接触変位計
レーザーマイクロメータ / ひせっしょくへんいけい
Reezaa maikuromeeta / Hisesshoku henikei
Micromet laser / Cảm biến biến vị không chạm (Laser micrometer / Non-contact displacement sensor)
Đo online (in-line) trên dây chuyền, đo độ dày, độ rộng, vị trí, rung. Keyence, Omron, Panasonic, Micro-Epsilon.
Kiểm tra nhanh (Pass/Fail) trên dây chuyền. Pin gauge (ピンゲージ Pin geeji) đo lỗ nhỏ. Ring gauge (リングゲージ Ringu geeji) đo trục. Master gauge (マスターゲージ Masutaa geeji) hiệu chuẩn thiết bị khác.
ダイヤルゲージ / テストインジケータ
ダイヤルゲージ / テストインジケータ
Daiyaru geeji / Tesuto injikeeta
Đồng hồ so / Chỉ thị thử (Dial indicator / Test indicator / DTI)
Căn chỉnh (Alignment), kiểm tra runout, flatness, parallelism trên máy, bàn độ. Độ phân giải 0.01mm hoặc 0.001mm (Lever type).
ブロックゲージ (ゲージブロック)
ブロックゲージ / ゲージブロック
Burokku geeji / Geeji burokku
Khối tiêu chuẩn (Gauge blocks / Jo blocks)
Chuẩn độ dài cao cấp (Grade 0, 1, K, 2). Dùng hiệu chuẩn Micromet, Calipers, CMM, thiết lập zero. Vật liệu: Thép (Steel), Gốm (Ceramic – セラミック Seramikku – không gỉ, ổn định nhiệt), Carbide.
マイクロメータ / ノギス
マイクロメータ / ノギス
Maikuromeeta / Nogisu
Micromet / Thước vernier (Micrometer / Caliper)
Công cụ cầm tay cơ bản. Digital (デジタル Dejitaru) chuẩn. Outside (外側 Gaisoku), Inside (内側 Naisoku), Depth (深さ Fukasa), Blade (薄型 Usu-gata), Point (尖頭 Sentou), Tube (管厚 Kanatsu), Spline.
Đặc tính an toàn (Safety – 安全 Anzen), đặc tính quan trọng (Critical – 重要 Juyou / KC).
抜き取り検査 (ぬきとりけんさ)
ぬきとりけんさ
Nukitori kensa
Kiểm tra lấy mẫu (Sampling Inspection)
Theo ISO 2859 / JIS Z 9015 (AQL). Cấp độ kiểm tra (Inspection Level I, II, III), AQL (Acceptable Quality Limit).
初品検査 (しょひんけんさ)
しょひんけんさ
Shohin kensa
Kiểm tra sản phẩm đầu tiên (First Article Inspection – FAI)
Bắt buộc cho khuôn mới, khuôn sửa đổi, thay đổi vật liệu/quy trình. Báo cáo FAIR (First Article Inspection Report). Năm 2026: Digital FAI (e-FAI) trên nền tảng cloud (QIF – Quality Information Framework).
工程能力 (こうていのうりょく)
こうていのうりょく
Koutei nouryoku
Năng lực quy trình (Process Capability – Cp/Cpk)
Cp (Potential), Cpk (Actual với độ lệch tâm). Yêu cầu: Cpk ≥ 1.33 (4σ), Cpk ≥ 1.67 (5σ – Safety/Critical). Năm 2026: Real-time SPC dashboard trên MES.
特性管理図 (とくせいかんりず)
とくせいかんりず
Tokusei kanrizu
Biểu đồ quản trị đặc tính (Control Chart – Xbar-R, Xbar-S, I-MR)
Theo dõi ổn định quy trình (Common cause vs Special cause). Western Electric Rules / Nelson Rules phát hiện xu hướng.
不適合 (ふてきごう)
ふてきごう
Futekigou
Không đạt / Không phù hợp (Non-conformance – NC / NCR)
Phân loại: Critical (致命的 Chimeiteki), Major (重大 Juda), Minor (軽微 Keibi). Quy trình: Containment (封じ込め Fujikome) -> Root Cause (真因 Shin-in / 根本原因 Konpon genin) -> Corrective Action (是正処置 Zesei shochi) -> Effectiveness Check (有効性確認 Yuukousei kakunin).
なぜなぜ分析 (なぜなぜぶんせき)
なぜなぜぶんせき
Nazenaze bunseki
Phân tích 5 Why (5 Why Analysis)
Công cụ tìm Root Cause chuẩn Toyota. Năm 2026: Kết hợp Fishbone (Ishikawa – 特性要因図 Tokusei youin zu), FTA (Fault Tree Analysis), FMEA (Failure Mode and Effects Analysis – FMEA エフエムイーエー).
トレーサビリティ (トレーサビリティ)
トレーサビリティ
Toreesabiriti
Truy xuất nguồn gốc (Traceability)
Material cert (Mill sheet) -> Heat lot -> Machine/Operator/Date -> Inspection data -> Shipping. Năm 2026: Blockchain / Digital Thread cho chuỗi cung ứng khuôn mẫu ô tô (IATF 16949 §8.5.2).
校正 (こうせい)
こうせい
Kousei
Hiệu chuẩn (Calibration)
Theo ISO/IEC 17025. Chu kỳ hiệu chuẩn (Calibration interval). Nhãn hiệu chuẩn (Calibration label): Pass (合格 Goukaku), Fail (不合格 Fugoukaku), Out of tolerance (OOT). Uncertainty (不確かさ Futashikasa) phải ghi trên cert.
測定システム分析 (そくていシステムぶんせき)
そくていシステムぶんせき
Sokutei shisutemu bunseki
Phân tích hệ thống đo lường (MSA – Measurement System Analysis)
Công khổ hình học (GD&T – Geometric Dimensioning and Tolerancing)
Theo JIS B 0021 / ISO 1101 / ASME Y14.5. 14 kí hiệu: Position (位置度 Ichido), Profile (輪郭度 Rinkakudo), Runout (振れ Fure), Orientation (向き Muki), Location (位置 Ichi), Form (形状 Keijou). MMC/LMC (Maximum/Least Material Condition – 最大/最小実体条件 Saidai/Saishou jittai jouken) quan trọng cho functional gauging.
PHẦN 6: GIAO TIẾP XƯỞNG THỰC TẾ (現場日本語 – Genba Nihongo) – “Sống sót” cùng chuyên gia Nhật
Đây là phần quan trọng nhất để làm việc hiệu quả năm 2026 khi bạn đứng trước máy CNC, bàn vẽ, hoặc phòng họp với Chuzaiin (Chuyên gia 파견 – Haken).
Khẩn. Kiểm tra stroke, binding, undercut, draft angle, return pin.
成形不良（ショート・バリ・ヒケ・ウェルド）が出ています。
Seikei furyou (Shooto / Bari / Hike / Werudo) ga deteimasu.
Lỗi đúc: Short shot / Flash / Sink mark / Weld line.
Báo cáo bộ phận Thử khuôn (試射 Shisha) / Sửa khuôn (修正 Shuusei). Chụp ảnh, ghi note chi tiết.
プログラム（NC）にミスがあります。
Puroguramu (Enushii) ni misu ga arimasu.
Chương trình NC bị lỗi.
Kiểm tra Post-processor, G-code, Work offset, Tool table.
図面と現物が違います。
Zumen to genbutsu ga chigaimasu.
Bản vẽ khác thực tế.
Rất nghiêm trọng. Dừng tất cả. Xác nhận rev bản vẽ (Revision – 改訂 Kaitei), ECO.
至急、技術者（エンジニア）を呼んでください。
Shikyuu, gijutsusha (Enjinia) o yonde kudasai.
Gấp, mời kỹ sư (Engineer) đến hỗ trợ.
Khi vượt quá quyền hạn/kiến thức của operator.
6.3. Thảo luận kỹ thuật & Đề xuất cải tiến (技術討議・改善提案) – “Thăng tiến nhờ tiếng Nhật”
Tiếng Nhật
Romaji
Nghĩa Việt
Tác dụng năm 2026
この加工、5軸（ゴジク）で一発（イッパツ）で行けませんか？
Kono kakou, go-jiku de ippatsu de ikemasen ka?
Gia công này dùng 5-axis làm một lần (done-in-one) được không?
Giảm setup, tăng chính xác, rút ngắn lead time. Từ khóa: Done-in-one (一発加工 Ippatsu kakou), 5-axis simultaneous (5軸同時 Go-jiku douji).
ホットランナー（バルブゲート）に変更できませんか？
Hotto rannaa (Barubu geeto) ni henkou dekimasen ka?
Có thể đổi sang Hot runner (Valve gate) không?
Tiết kiệm nhựa, giảm cycle time, tự động hóa. Chi phí đầu tư cao hơn.
コンフォーマルクーリング（3Dプリントインサート）を採用しましょう。
Konfoamaru kuuringu (3D purinto insauto) o saiyou shimashou.
Hãy áp dụng Conformal Cooling (Insert in 3D kim loại).
Xu hướng đỉnh cao 2026. Giảm cycle time 20-40%, giảm biến dạng (warpage) đáng kể. Chi phí insert cao nhưng ROI nhanh.
このリブ（深溝）、放電（ほうでん）でなく、高速マシニング（高速加工）で削れませんか？
Kono ribu (fukamizo), houden de naku, kousoku mashiningu de kezuremasen ka?
Rib sâu này thay vì EDM, có thể High-speed milling được không?
Dùng dao nhỏ (φ0.1~φ1.0), spindle > 40,000 RPM (High speed spindle – 高速主軸 Kousoku shujiku), CAM trochoidal. Loại bỏ EDM -> nhanh hơn, không lớp biến chất, bề mặt tốt hơn.
電極（でんきょく）数を減らす設計（統合電極）にできませんか？
Denkyoku suu o herasu sekkei (tougou denkyoku) ni dekimasen ka?
Có thể thiết kế gộp electrode (Integrated electrode) để giảm số lượng không?
Giảm chi phí/labor làm electrode, giảm setup EDM, giảm sai số gộp (stacking tolerance). Yêu cầu máy EDM lớn, Z travel dài.
このスライド（横抜き）、サーボ駆動（サーボドライブ）に変えて、位置決め精度を上げられませんか？
Kono suraido (yokonuki), saabo kudou (saabo doraibu) ni kaete, ichikime seido o ageraremasen ka?
Slide này đổi sang Servo drive để tăng độ chính xác định vị được không?
Thay Angle pin (cơ khí) bằng Servo motor + Ball screw/Linear motor. Linh hoạt stroke, tốc độ, profile chuyển động (motion profile). Giảm va đập, tăng tuổi khuôn. Năm 2026: Servo slide chuẩn (Standardized servo slide unit) phổ biến.
材質をプリハードン鋼（調質済み材）に変えて、熱処理工程をカットできませんか？
Zaihitsu o purihaadon kou (choushitsu zumi zai) ni kaete, netsu shori koutei o katto dekimasen ka?
Đổi vật liệu sang Pre-hardened steel để cắt bỏ quy trình heat treatment không?
Rút ngắn lead time 2-3 tuần. Phù hợp khuôn trung bình, không quá lớn, độ cứng ~40 HRC đủ dùng. NAK80, HPM38, CENA-V, PX5.
CMM測定を自動化（パレットチェンジャ・ロボット連携）しましょう。
Shii-emu-emu sokutei o jidoka (pareetto cheinja / robotto renkei) shimashou.
Tự động hóa đo CMM (Pallet changer / Robot integration).
Smart QC 2026. Đo đêm/weekend không người. Tăng throughput, dữ liệu SPC real-time.
デジタルツイン（デジタルツイン）で試射前検証（バーチャルトライ）をやりましょう。
Dejitaru tsuin de shisha mae kenshou (baacharu torai) o yarimashou.
Làm Virtual Tryout (Digital Twin) trước khi thử khuôn thật.
Phát hiện lỗi thiết kế, cooling, warpage, filling trên máy tính. Giảm số lần thử khuôn (T1->T0), tiết kiệm chi phí sửa khuôn, thời gian. Phần mềm: Moldex3D, Sigmasoft, Autodesk Moldflow Insight (AMI).
金型管理システム（MMS）に履歴（リレキ）をデジタル化（ペーパーレス）しましょう。
Kanagata kanri shisutemu (Emuemu-esu) ni rireki o dejitaruka (peeparesu) shimashou.
Số hóa lịch sử khuôn (Mold Maintenance System – MMS) -> Paperless.
Quản lý: Shot count, PM schedule, Repair history, Spare parts, Location, Documents (Drawings, Certs). Năm 2026: Cloud MMS, Mobile app cho operator scan QR code trên khuôn.
PHẦN 7: TỪ VỰNG THEO CHUYÊN ĐỀ NÂNG CAO (ADVANCED TOPICS) – Năm 2026
7.1. Gia công tăng vật liệu (Additive Manufacturing – AM) cho khuôn mẫu
Thuật ngữ
Nghĩa Việt
Ứng dụng 2026
金属積層造形 (きんぞくせきそうぞうけい)
Metal AM / Metal 3D Printing (LBPF, DED, Binder Jetting)
Công nghệ chính cho insert khuôn chính xác cao (Inconel 718, Maraging steel 1.2709, Tool steel 1.2343/1.2709, CuCrZr – dẫn nhiệt cao).
サポート構造 (さぽーとこうぞう)
Support Structure
Thiết kế support trên phần mềm (Materialise Magics, nTopology, Autodesk Netfabb). Bỏ support sau in (Support removal – サポート除去 oto jokyо).
熱変形シミュレーション (ねつへんけいシミュレーション)
Thermal Distortion Simulation (Build Simulation)
Bắt buộc trước khi in (Simufact Additive, Ansys Additive, 3DXpert). Dự đoán biến dạng, ứng suất, crack -> Tối ưu orientation, support, scan strategy.
HIP (ホットアイソスタティックプレス)
Hot Isostatic Pressing
Xử lý nhiệt sau in (Post-process). Loại bỏ porosity (khe hở), tăng mật độ 100%, cải thiện fatigue life. Chuẩn cho insert AM quan trọng.
表面粗さ（アズビルト） (ひょうめんあらさ・アズビルト)
As-built Surface Roughness (Ra 5~15µm)
Bề mặt thô sau in. Bắt buộc gia công hoàn thiện (CNC/EDM/Polish) các mặt chạm, mặt phân khuôn, lỗ khoan.
格子構造 (こうしこうぞう) / ラティス (ラティス)
Lattice Structure (Gyroid, Diamond, Honeycomb)
Dùng trong insert conformal cooling để tăng diện tích truyền nhiệt, giảm trọng lượng, kiểm soát độ cứng cục bộ. Thiết kế bằng Implicit Modeling (nTopology, Gyroid TPMS).
7.2. Khuôn mẫu cho nhựa kỹ thuật cao / Đặc thù (Advanced Molding)
Thuật ngữ
Nghĩa Việt
Đặc điểm kỹ thuật
ガスアシスト成形 (ガスアシストせいけい)
Gas Assist Injection Molding (GAIM)
Tiêm N2 vào tâm sản phẩm dày -> Giảm sink mark, giảm trọng lượng, giảm lực kẹp. Cần Gas pin/needle, kênh gas, kiểm soát áp lực/time.
ムク成形 / 厚肉成形 (ムクせいけい / あつにくせいけい)
Thick Wall / Solid Molding
Sản phẩm dày > 10mm. Vấn đề: Sink, Void, Stress, Cycle time dài. Giải pháp: Variotherm (Rapid heating/cooling – 急速加熱冷却 Kyusoku danetsu reikyaku), Conformal cooling, High conductivity inserts (CuBe, Al).
二色成形 / 多色成形 (にしょくせいけい / tashokuせいけい)
Two-shot / Multi-shot Molding (Overmolding)
2 vật liệu/ màu. Máy đúc 2 vật liệu (Rotary table, Core back, Transfer). Khuôn phức tạp: Core rotation (コア回転 Koa kaiten), Slide core (スライドコア Suraido koa). Yêu cầu chính xác PL cực cao.
インサート成形 (インサートせいけい)
Insert Molding
Nhúng kim loại (terminal, bush, nut, RFID tag) vào nhựa. Vấn đề: Vị trí insert (positioning), float (nổi), sink quanh insert, ứng suất nhiệt. Cần Insert loader (インサートローダー Insauto rooda) robot.
マイクロ成形 (マイクロせいけい)
Micro Molding
Sản phẩm < 1g, chi tiết < 100µm. Máy đúc chuyên dụng (Micro injection), khuôn siêu chính xác (µm level), EDM/WEDM siêu nhỏ, Polish siêu nhỏ. Vật liệu: LCP, PEEK, COC, COP.
発泡成形 (ほうそうせいけい) / ムース成形 (ムースせいけい)
Foam / MuCell Molding
Tiêm SCF (Supercritical Fluid – CO2/N2) vào nhựa -> Bọt khí vi mô. Giảm trọng lượng 10-20%, giảm áp lực kẹp, giảm biến dạng. Cần nozzle đặc biệt, kiểm soát áp suất/nồng độ gas.
光学成形 (こうがくせいけい) / レンズ成形 (レンズせいけい)
Optical / Lens Molding
Độ chính xác hình dạng PV < 0.5µm, Ra < 5nm (0.005µm). Khuôn: Nickel Phosphide (NiP) plating trên thép/Al -> Mài diamond turning (Single Point Diamond Turning – SPDT). Khí nén sạch (Clean room – クリーンルーム Kuriin ruumu Class 1000/100).
7.3. Quản lý dự án & Tài liệu (Project Management & Documentation)
Kanji
Hiragana
Romaji
Nghĩa Việt
Vai trò 2026
仕様書 (しようしょ)
しようしょ
Shiyousho
Thông số kỹ thuật / Specification (Spec)
Định nghĩa yêu cầu khách hàng: Số cavities, Cycle time, Lifetime (shots), Material, Surface finish, Standards (JIS, ASTM, ISO, VDA).
Phân tích: Draft angle, Wall thickness, Undercut, Gate location, Ejection, Cooling, Venting, Moldflow result, Risk assessment (FMEA). Bắt buộc trước Design Freeze.
Moldflow解析報告書 (モールドフローかいせきほうこくしょ)
モールドフローかいせきほうこくしょ
Morudofuroo kaiseki houkokusho
Báo cáo phân tích Moldflow
Fill, Pack, Cool, Warp, Fiber orientation, Gas trap, Weld line prediction. Năm 2026: Coupled Thermal-Structural Analysis (熱構造連成解析 Netsu kouzou rensei kaiseki) cho warpage chính xác.
試射報告書 (ししゃほうこくしょ)
ししゃほうこくしょ
Shisha houkokusho
Báo cáo thử khuôn (Trial Report – T1, T2…)
Điều kiện máy (Machine settings), Kích thước thực tế (CMM report), Đánh giá lỗi (Defect analysis), Danh sách sửa khuôn (Mold modification list – 修正リスト Shuusei risuto), Phê duyệt (Sign-off).
金型履歴書 / カルテ (かながたれきししょ / カルテ)
かながたれきししょ / カルテ
Kanagata rekishisho / Karute
Sổ theo dõi khuôn / Mold History Card (Mold Karute)
Tài sản then chốt. Ghi: Thông số kỹ thuật, Vật liệu, Xử lý nhiệt, Số shot đã đúc, Lịch sử PM (Ngày, Nội dung, Người làm), Lịch sử sửa chữa, Phụ tùng thay thế, Vị trí lưu kho. Năm 2026: Digital Karute trên Cloud MMS.
取扱説明書 (とりあつかいせつめいしょ)
とりあつかいせつめいしょ
Toriatsukai setsumeisho
Hướng dẫn sử dụng / bảo trì (Operation & Maintenance Manual)
Hướng dẫn: Lắp tháo, Setup máy đúc, Điều kiện vận hành, Bảo dưỡng định kỳ (Daily/Weekly/Monthly/Yearly), Troubleshooting, Spare parts list (BOM), An toàn.
不具合報告書 (ふぐあいほうこくしょ)
ふぐあいほうこくしょ
Fuguai houkokusho
Báo cáo sự cố / Khiếu nại (Complaint / 8D Report)
Format 8D (8 Disciplines): D1 Team, D2 Problem Description, D3 Containment, D4 Root Cause (5 Why), D5 Permanent Corrective Action, D6 Implementation, D7 Prevention, D8 Closure. Tiêu chuẩn ô tô (IATF).
PHẦN 8: MẸO HỌC TẬP & PHÁT TRIỂN NGHỀ NGHIỆP NĂM 2026 (学習戦略・キャリアパス)
8.1. Lộ trình học từ vựng hiệu quả (3-6-9 tháng)
Từ Vựng Tiếng Nhật Chuyên Ngành Khuôn Mẫu
Giai đoạn
Mục tiêu
Nội dung trọng tâm
Công cụ/Hành động
Tháng 1-3: Nền tảng (Foundation)
Đọc hiểu bản vẽ, giao tiếp cơ bản xưởng.
1. 500 từ vựng cốt lõi (Bộ phận khuôn, Kích thước/Công khổ, Máy móc cơ bản, QC cơ bản). 2. Kanji chuyên ngành (200 chữ nhất: 金型, 加工, 測定, 熱処理, 材料, 表面, 不良, 修正…). 3. Nghe nói xưởng (Câu hỏi xác nhận, Báo cáo sự cố đơn giản).
1. 1000 từ vựng mở rộng (EDM chi tiết, Xử lý nhiệt, PVD/CVD, Hot runner, Slide/Lifter design, GD&T nâng cao, MSA, SPC). 2. Đọc tài liệu tiếng Nhật (Catalog Misumi, LKM, Yudo, Fanuc Manual, Mastercam Help JP). 3. Viết Email/Báo cáo kỹ thuật (Trial report, 8D, Modification request).
– Đọc Nikkan Kogyo Shimbun (日刊工業新聞) chuyên mục 金型. – Tham gia hội thảo JMCI (Japan Mold & Die Industry Association) online. – Học JLPT N2/N1 ngữ pháp nâng cao (Keigo – 敬語, Passive/ Causative form trong báo cáo).
Tháng 7-9: Chuyên gia (Expert/Leader)
Dẫn dắt dự án,فاوض giá, chuyển giao công nghệ, Digital Twin.
1. 2000+ từ vựng (AM/3D Printing, Conformal Cooling, Industry 4.0/IoT/MMS, AI in QC, Project Management, Contract Law). 2. Thuyết trình tiếng Nhật (Presentation tại HQ Nhật Bản, Technical Seminar). 3. Mentor nhân viên mới.
– Học PMP/PRINCE2 bằng tiếng Nhật. – Nghiên cứu White paper của Makino, DMG Mori, Hexagon, Materialise, nTopology bản tiếng Nhật. – Xây dựng Personal Glossary (専門用語集 Senmon yougo shuu) riêng trên Notion/Obsidian.
8.2. Các lỗi thường gặp & Cách khắc phục (よくある間違い)
Lỗi
Ví dụ
Cách sửa / Mẹo nhớ
Nhầm “Kijun” (基準 – Datum/Reference) vs “Kijun” (規準 – Standard/Spec)
“Kijun men” (Mặt chuẩn) vs “Kijun chi” (Giá trị chuẩn).
JIS Handbook (JIS B 0405, B 0601, B 0021, B 0613, K 7201…) – Tiêu chuẩn Nhật. Mua bản PDF hoặc tra cứu online (JSA Webdesk).
Phần mềm CAM/CNC có giao diện JP: Mastercam, Hypermill, Tebis, Cimatron, NX CAM. Chuyển ngôn ngữ sang JP để học menu, thông báo lỗi, tooltip.
Máy đo CMM Software (PC-DMIS, Calypso, MCOSMOS, PolyWorks) – bản JP: Học tên tính năng: Alignment (アライメント), Feature (フィーチャー), Construct (コンストラクト), Report (レポート).
Kênh YouTube kỹ thuật Nhật:
「ものづくり太郎」 (Monozukuri Tarou) – Rất hay về gia công, EDM, đo lường.
「金型職人」 (Kanagata Shokunin) – Thực tế xưởng, sửa khuôn, polish.
「NC旋盤・マシニング加工動画」 – Chuyên CNC.
Mitutoyo / Keyence / Nikon Metrology Official JP – Hướng dẫn máy đo.
Hội nhóm/Forum: Facebook Groups “Kỹ sư khuôn mẫu Việt Nam – Nhật Bản”, “CNC Việt Nam”, LinkedIn Groups “Japan Mold & Die Technology”.
KẾT LUẬN: TỪ VỰNG LÀ “VŨ KHÍ”, KINH NGHIỆM LÀ “NGHỆ THUẬT” – NĂM 2026 VÀ TƯƠNG LAI
Năm 2026, ngành khuôn mẫu Việt Nam đang ở ngã rẽ quyết định: Từ “Outsourcing gia công giá rẻ” chuyển sang “High-value Engineering Partner” (Đối tác kỹ thuật giá trị cao).
Nắm vững từ vựng tiếng Nhật chuyên ngành khuôn mẫu không chỉ giúp bạn “hiểu ngôn ngữ” mà giúp bạn:
Truy cập tri thức gốc (Primary source): Tài liệu máy, phần mềm, tiêu chuẩn JIS, paper kỹ thuật Nhật Bản cập nhật liên tục.
Giao tiếp “Zero-defect” (Không sai sót): Xóa bỏ rào cản ngôn ngữ – nguyên nhân hàng đầu của sai sót tử huyết (Wrong spec, Wrong material, Wrong heat treat, Crash machine).
Tham gia chuỗi giá trị cao (High-value chain): DFM, Moldflow, Conformal Cooling Design, Digital Twin, Virtual Tryout, Smart Maintenance – những lĩnh vực chỉ có tài liệu/chuyên gia Nhật dẫn dắt.
An toàn nghề nghiệp & Thu nhập cao: Kỹ sư “Bilingual Technical Expert” (N2/N1 + Chuyên ngành) là hàng khan hiếm thị trường 2026, mức lương Top 5% ngành.
Lời khuyên cuối cùng:
“Đừng học từ vựng để ‘thi đâu’, hãy học để ‘làm việc’.”
Mỗi từ vựng trong bài viết này gắn liền với một hành động cụ thể trên xưởng (Setup, Measure, Cut, Polish, Assemble, Tryout, Repair, Report). Hãy in bài viết này, treo tại bàn làm việc, và mỗi tuần học 20-30 từ mới, áp dụng ngay vào công việc hôm đó.
Chúc bạn năm 2026 đứt điểm kỹ năng ngôn ngữ, chinh phục các dự án khuôn mẫu khó nhất, và vươn tới vị trí Technical Leader / Chief Engineer tại các tập đoàn Nhật Bản hoặc doanh nghiệp FDI hàng đầu!
Phụ lục: Danh sách viết tắt phổ biến (略語 – Ryakugo) năm 2026 (In riêng để tra cứu nhanh)
Viết tắt
Tiếng Nhật đầy đủ
Tiếng Anh
Nghĩa Việt
PL
パーティングライン
Parting Line
Đường phân khuôn
PL面
パーティングライン面
Parting Surface
Mặt phân khuôn
CAV
キャビティ
Cavity
Khuôn đúc (Mặt lồi)
COR
コア
Core
Khuôn lõi (Mặt lõm)
EJ
エジェクタ
Ejector
Hệ thống đẩy / Cột đẩy
SL
スライド
Slide
Trượt ngang
LF
リフター
Lifter
Lifter (Trượt nghiêng)
INS
インサート
Insert
Insert (Phần rời)
HR
ホットランナー
Hot Runner
Hệ thống đường nóng
WC
ウォーターライン / クーリング
Water Line / Cooling
Kênh nước làm mát
EDM
放電加工
EDM
Gia công phóng điện
WEDM
ワイヤー放電
Wire EDM
Cắt dây
SG
形彫り放電
Sinker EDM
EDM đâm
HSM
高速加工
High Speed Machining
Gia công tốc độ cao
5AX
5軸加工
5-axis Machining
Gia công 5 trục
QT
調質
Quench & Temper
Xử lý điều chế
NIT
窒化
Nitriding
Nitriding
PVD
物理気相成長
Physical Vapor Deposition
Mạ PVD
CMM
三次元測定機
Coordinate Measuring Machine
Máy đo 3D
FAI
初品検査
First Article Inspection
Kiểm tra sản phẩm đầu
PPAP
生産部品承認プロセス
Production Part Approval Process
Quy trình phê duyệt bộ phận (Ô tô)
MSA
測定システム分析
Measurement System Analysis
Phân tích hệ thống đo
GR&R
ゲージR&R
Gage R&R
Độ lặp/độ tái lập thiết bị đo
SPC
統計的工程管理
Statistical Process Control
Kiểm soát quy trình thống kê
CPK
工程能力指数
Process Capability Index
Chỉ số năng lực quy trình
NC
不適合
Non-conformance
Không đạt
CAR
是正処置要求
Corrective Action Request
Yêu cầu hành động sửa chữa
ECO
設計変更
Engineering Change Order
Lệnh thay đổi thiết kế
BOM
部品表
Bill of Materials
Danh sách vật tư/phụ tùng
LT
リードタイム
Lead Time
Thời gian giao hàng / Chu kỳ
QTY
数量
Quantity
Số lượng
DWG
図面
Drawing
Bản vẽ
REV
改訂
Revision
Phiên bản sửa đổi
MAT
材質
Material
Vật liệu
HRC
ロックウェル硬度C
Rockwell Hardness C
Độ cứng Rockwell C
RA
算術平均粗さ
Arithmetic Average Roughness
Độ nhám Ra
RZ
最大高さ粗さ
Maximum Height Roughness
Độ nhám Rz (10 điểm)
Bài viết được biên soạn dựa trên thực tế kỹ thuật năm 2026, tham khảo tiêu chuẩn JIS, ISO, IATF 16949, VDA và kinh nghiệm làm việc thực tế tại các xưởng khuôn mẫu FDI Nhật Bản (Tier 1, Tier 2). Mọi đóng góp ý kiến, bổ sung thuật ngữ mới xin vui lòng chia sẻ để cộng đồng cùng phát triển.
