Khi học tiếng Nhật, thể bị động (受け身 – Ukemi) là một trong những điểm ngữ pháp gây đau đầu nhiều nhất cho người học, đặc biệt là những người có tiếng mẹ đẻ là tiếng Việt. Lý do chính nằm ở sự khác biệt căn bản về tư duy ngôn ngữ: Tiếng Việt sử dụng từ “bị/được” để biểu thị thể bị động, trong khi tiếng Nhật thay đổi hình thức động từ (tra động từ) và có hệ thống phân loại phức tạp (Bị động trực tiếp, Bị động gián tiếp, Bị động sở hữu, Bị động ý chí…).
Năm 2026, với xu hướng học tiếng Nhật tự học online và các bài thi JLPT (N5 – N1) ngày càng nâng cao độ khó về ngữ pháp ngữ cảnh, việc nắm vững thể bị động trong tiếng Nhật không chỉ là học thuộc công thức biến đổi mà là hiểu được bản chất ngữ dụng (pragmatics): Khi nào dùng? Dùng để biểu đạt cảm xúc gì? Và tại sao người Nhật lại dùng thể bị động nhiều gấp nhiều lần so với người Việt trong giao tiếp hàng ngày?
Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện, chi tiết nhất, được cập nhật theo các tư liệu nghiên cứu ngôn ngữ học mới nhất và xu hướng ra đề thi JLPT năm 2026, giúp bạn chinh phục hoàn toàn chủ đề “khoai” này.
PHẦN 1: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VÀ SỰ KHÁC BIỆT VĂN HÓA NGÔN NGỮ
1.1. Định nghĩa Thể Bị Động (受け身 – Ukemi) trong Tiếng Nhật
Trong ngữ pháp tiếng Nhật, Thể bị động (Ukemi) là dạng biến đổi của động từ (thường là động từ tự động từ – 他動詞) để biểu thị chủ thể của câu nhận tác động từ đối tượng (người/thứ gây ra hành động), thay vì chủ thể chủ động thực hiện hành động như thể chủ động (主動態 – Shudoutai).
Thể chủ động: A làm B. (A が B を 動詞)
Thể bị động: B bị A làm. (B が A に 動詞・受け身形)
1.2. “Sốc Văn Hóa”: Tiếng Việt “Bị/Được” vs Tiếng Nhật “Ukemi”
Đây là rào cản lớn nhất. Học viên thường dịch y hệt:
Tiếng Việt: “Tôi bị anh ấy đánh.” (Tiêu cực) / “Tôi được anh ấy tặng quà.” (Tích cực).
Tiếng Nhật: Cả hai câu trên đều dùng cấu trúc bị động (受け身).
私は彼に殴られた (Tôi bị anh ấy đánh).
私は彼にプレゼントをもらわれた (Sai – Không nói vậy) -> 私は彼にプレゼントをもらった (Tôi nhận quà từ anh ấy – Dùng động từ nhận) HOẶC 私は彼にプレゼントを贈られた (Tôi được anh ấy tặng quà – Dùng bị động).
Quy tắc vàng năm 2026:Đừng dịch “Bị/Được” sang tiếng Nhật. Hãy tư duy: “Chủ thể nhận tác động từ ai?” -> Dùng thể bị động. Cảm xúc tiêu cực hay tích cực phụ thuộc vào từ vựng động từ và ngữ cảnh, không phải cấu trúc ngữ pháp.
1.3. Tại sao người Nhật dùng thể bị động nhiều hơn người Việt?
Tránh trách nhiệm/Tránh trực diện: Thay vì nói “Tôi quên việc đó” (Chủ động – mang lỗi lầm), người Nhật thường nói “Việc đó bị tôi quên” (被動 – その仕事は忘れられた) để mờ nhẹ chủ thể.
Sự khiêm nhường (Kenkyo – 謙譲): Trong Keigo (Keigo), thể bị động thường được dùng để tôn trọng người nghe (Ví dụ: いらっしゃる -> いらっしゃられる – dạng bị động của động từ tôn trọng).
Biểu đạt cảm xúc cá nhân (Bị động gián tiếp/Chủ thể sở hữu): Đây là đặc trưng độc đáo nhất (xem Phần 3).
PHẦN 2: CÔNG THỨC BIẾN ĐỔI ĐỘNG TỪ THÀNH THỂ BỊ ĐỘNG (年2026 CẬP NHẬT)
Trước khi đi vào các loại thể bị động, bạn bắt buộc phải thuộc lòng bảng biến đổi này. Năm 2026, các bài thi JLPT và NAT-TEST kiểm tra rất kỹ lỗi biến đổi hình thức (特にグループ1).
2.1. Nhóm 1 (Động từ 5 cấp / Godan / U-verb) – KHÓ NHẤT
Quy tắc: Chuyển âm cuối từ hàng “U” (う段) sang hàng “A” (あ段) + れる (Reru).
Hàng âm cuối (U-dan)
Chuyển sang (A-dan)
Ví dụ (Tự động từ)
Thể bị động
う (u)
わ (wa)
買う (Kau – Mua)
買われる (Kawareru)
く (ku)
か (ka)
書く (Kaku – Viết)
書かれる (Kakareru)
ぐ (gu)
が (ga)
泳ぐ (Oyogu – Bơi)
泳がれる (Oyogareru)
す (su)
さ (sa)
話す (Hanasu – Nói)
話される (Hanasareru)
つ (tsu)
た (ta)
待つ (Matsu – Đợi)
待たれる (Matareru)
ぬ (nu)
な (na)
死ぬ (Shinu – Chết)
死なれる (Shinareru)
ぶ (bu)
ば (ba)
遊ぶ (Asobu – Chơi)
遊ばれる (Asobareru)
む (mu)
ま (ma)
読む (Yomu – Đọc)
読まれる (Yomareru)
る (ru)
ら (ra)
取る (Toru – Lấy)
取られる (Torareru)
⚠️ CẢNH BÁO LỖI THƯỜNG GẶP NĂM 2026: Sai: 書かれる (Quên chuyển ‘ku’ -> ‘ka’). Sai: 待される (Nhầm nhóm 3). Đúng: 書かれる, 待たれる.
Thể Bị Được Trong Tiếng Nhật
Có thể bạn quan tâm: Thể Bị Sai Khiến Trong Tiếng Nhật (使役受身): Hướng Dẫn Chi Tiết, Quy Tắc Biến Đổi, Ví Dụ Thực Tế & Mẹo Học Hiệu Quả Năm 2026
2.2. Nhóm 2 (Động từ 1 cấp / Ichidan / Ru-verb) – DỄ NHẤT
Quy tắc: Bỏ “る (ru)” + “られる (rareru)”.
食べる (Taberu – Ăn) -> 食べられる (Taberareru).
見る (Miru – Xem) -> 見られる (Mirareru).
寝る (Neru – Ngủ) -> 寝られる (Nerareru).
開ける (Akeru – Mở) -> 開けられる (Akerareru).
2.3. Nhóm 3 (Động từ bất quy tắc / Fuhensoku) – CHỈ 2 TỪ CỐT LÕI
する (Suru – Làm) -> される (Sareru).
心配する (Shinpai suru) -> 心配される (Được lo lắng/được quan tâm -> Bị động gián tiếp thường dùng).
勉強する (Benkyou suru) -> 勉強される.
くる (Kuru – Đi/Đến) -> こられる (Korareru).
Lưu ý: こられる (Korareru) đồng hình với dạng tiềm năng (Khả năng) của 動 từ くる. Phân biệt bằng ngữ cảnh.
2.4. Trường hợp đặc biệt: Động từ “ある (Aru)” và “いる (Iru)”
Đây là động từ tự động từ (自動詞). Tuyệt đối không có thể bị động.
Sai: 本が置かれている (Sách được đặt đó – Đúng, vì dùng 动 từ 他動 từ 置く).
Sai: ここにあられる / いられる. (Không tồn tại).
PHẦN 3: PHÂN LOẠI 4 LOẠI THỂ BỊ ĐỘNG CỐT LÕI (BẮT BUỘC PHÂN BIẾT)
Đây là phần quan trọng nhất để đạt điểm cao JLPT N3-N1 và giao tiếp tự nhiên năm 2026. Tiếng Nhật có 4 loại thể bị động chính, trong đó Bị động gián tiếp (間接受け身) và Bị động sở hữu (所有格の受け身) là hai loại “đặc sản” không có trong tiếng Việt.
3.1. Bị Động Trực Tiếp (直接受け身 – Chokusetsu Ukemi)
Là thể bị động “chuẩn” nhất, tương đương với “Bị/Được” trong tiếng Việt. Đối tượng trực tiếp (を – Wo) của câu chủ động trở thành chủ thể (が – Ga) của câu bị động. Người làm hành động đánh dấu bằng に (Ni) (hoặc によって – Niyotte trong văn viết trang trọng).
Cấu trúc:Chủ thể (受け手) は/が 行為者 (与え手) に 動詞・受け身形
Điều kiện: Động từ phải là 他動詞 (Tự động từ) có đối tượng trực tiếp (を).
Ví dụ:
Chủ động: 先生が学生を褒めた (Giáo viên khen học sinh).
Bị động trực tiếp: 学生が先生に褒められた (Học sinh bị/khen bởi giáo viên).
Chuyển đổi: を (Wo) -> が (Ga) / は (Wa). が (Ga – chủ thể chủ động) -> に (Ni).
Lưu ý JLPT 2026: Thường ra đề trắc nghiệm điền từ: “この本は多くの人に読___” -> まれる (読まれる – Bị động trực tiếp).
3.2. Bị Động Gián Tiếp (間接受け身 – Kansetsu Ukemi) – ĐIỂM MÀU DUY NHẤT TIẾNG NHẬT
Đây là cấu trúc không tồn tại trong tiếng Việt. Chủ thể của câu bị động KHÔNG PHẢI là đối tượng trực tiếp (を) của động từ, mà là chủ thể của câu chủ động hoặc người liên quan/chịu ảnh hưởng bởi hành động đó.
Cấu trúc:Người chịu ảnh hưởng (Chủ thể mới) は 行為者 に Câu chủ động gốc・受け身形
Đặc điểm nhận diện: Trong mệnh đề bị động, vẫn giữ nguyên trợ từ “を (Wo)” của động từ gốc. (Vì “を” gắn với đối tượng thật sự, không phải chủ thể bị động mới).
Ví dụ kinh điển (Mưa rơi – 雨が降る):
Chủ động: 雨が降った (Trời mưa). -> Không có “を”, không có đối tượng trực tiếp.
Bị động trực tiếp: ❌ 不可能 (Không có “を” để chuyển thành “が”).
Bị động gián tiếp: 私は雨に降られた (Tôi bị trời mưa rơi vào người -> Khổ sở, ướn người).
Phân tích: “Tôi” (私) không phải là đối tượng của “降る”. “Tôi” là người chịu hậu quả.
Ví dụ khác (Người khác làm việc gì đó khiến tôi phiền):
Chủ động: 弟がケーキを食べた (Em trai ăn bánh).
Bị động trực tiếp: ケーキが弟に食べられた (Bánh bị em ăn). -> Bình thường.
Bị động gián tiếp: 私は弟にケーキを食べられた (Tôi bị em ăn bánh -> Tôi định ăn mà em ăn mất, tôi buồn/phiền).
Chìa khóa: Giữ nguyên “ケーキを”. Chủ thể “私” không hề là “ケーキ”.
Bảng so sánh “Chân ái” năm 2026:
Đặc điểm
Bị Động Trực Tiếp
Bị Động Gián Tiếp
Chủ thể câu bị động
Là 対象 (Đối tượng – を) của câu chủ động.
Là 主体 (Chủ thể – が) hoặc 人 liên quan của câu chủ động.
Trợ từ “を” trong câu bị động
Mất đi (Trở thành が/は).
Vẫn giữ nguyên.
Ý nghĩa
Trạng thái khách quan: “Đồ vật bị làm gì”.
Cảm xúc chủ quan: “Tôi khổ sở/tổn thương do người khác làm gì”.
Dịch sang tiếng Việt
“Bị/Được + V”.
“Bị + V + mất/đi/phiền/hại…” (Bổ sung cảm xúc).
💡 MẸO NHỚ NĂM 2026: Nếu thấy câu bị động mà vẫn còn “を” ngay trước động từ bị động -> 100% là Bị động gián tiếp.
3.3. Bị Động Sở Hữu / Bị Động Chủ Thể (所有格の受け身 / 主語の受け身 – Shoyuukaku no Ukemi / Shugo no Ukemi)
Đây là biến thể của Bị động gián tiếp, nhưng phổ biến và quan trọng đến mức được tách riêng ra dạy. Chủ thể của câu bị động là chủ sở hữu (người có) của đối tượng (を) trong câu chủ động. Hành động tác động lên cái của họ (cơ thể, đồ đạc, người thân…), khiến họ chịu khổ.
Thể Bị Được Trong Tiếng Nhật
Có thể bạn quan tâm: Thể Ba Tiếng Nhật (ba-form): Hướng Dẫn Toàn Diện, Chi Tiết Nhất Năm 2026 – Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao, Phân Biệt Với Các Thể Điều Kiện Khác
Công thức tư duy:A có B. C làm ảnh hưởng đến B. -> A bị C làm B.
Bị động trực tiếp: 私の腕が蚊に刺された (Cánh tay tôi bị muỗi đốt). -> Văn nói, y khoa, khách quan.
Bị động sở hữu: 私は蚊に腕を刺された (Tôi bị muỗi đốt cánh tay). -> Giao tiếp hàng ngày, thể hiện “Tôi” là người chịu đau/khổ.
Ví dụ đồ đạc / Người thân:
彼は泥棒に財布を盗まれた (Anh ấy bị trộm cắp ví -> Ví của anh ấy bị trộm).
私は娘に結婚されられた (Tôi bị con gái kết hôn -> Con gái tôi lấy chồng, tôi buồn/ cô đơn).
Phân biệt Bị động Gián tiếp vs Sở hữu (Dành cho nâng cao N2-N1):
Cả hai đều giữ “を”.
Bị động gián tiếp: Chủ thể bị động KHÔNG LIÊN QUAN sở hữu đối tượng “を”. (Ví dụ: Tôi bị em ăn bánh -> Bánh không phải của tôi, nhưng tôi muốn ăn).
Bị động sở hữu: Chủ thể bị động LÀ CHỦ SỞ HỮU đối tượng “を”. (Ví dụ: Tôi bị trộm ví -> Ví của tôi).
Thực tế: Trong giao tiếp, người Nhật thường không phân biệt chặt chẽ hai khái niệm này, chung gọi là “Bị động có ‘を’ (を持つ受け身)” hoặc “Bị động gây phiền toái (迷惑の受け身)”.
3.4. Bị Động Ý Chí / Bị Động Tự Nguyện (意志受け身 / 自発受け身 – Ishi Ukemi / Jihatsu Ukemi)
Loại này ít gặp hơn trong giao tiếp cơ bản nhưng bắt buộc có mặt trong JLPT N1/N2 và văn học. Dùng với các động từ biểu thị cảm giác, cảm xúc, nhận thức (感覚・感情・認識の動詞) để nhấn mạnh sự tự nhiên, bất khả kháng, không phải ý muốn chủ động của chủ thể.
Động từ thường dùng: 見える (Mieru – Trông thấy), 聞こえる (Kikoeru – Nghe thấy), 思い出す (Omoidasu – Nhớ ra), わかる (Wakaru – Hiểu), 感じる (Kanjeru – Cảm thấy), 考えられる (Kangaerareru – Được suy nghĩ/coi là).
Cấu trúc:Chủ thể は/が ~(に) 動詞・受け身形 (Thường bỏ “に” người làm).
昔のことが思い出される (Việc xưa tự nhiên nhớ ra / Tự nhiên nhớ về việc xưa). -> Không phải “Tôi cố gắng nhớ” (思い出す).
彼の気持ちがわかる (Hiểu cảm xúc anh ấy) -> 理解される (Được hiểu / Tự nhiên hiểu được). Lưu ý: 分かる đã là tự động từ, nhưng 在学术/正式文中可用 理解される.
彼の姿が見られた (Có thể nhìn thấy dáng vẻ anh ấy / Dáng vẻ anh ấy hiện ra trước mắt). -> Khác với 潜在形 (Khả năng) “見える/見られる”.
Phân biệt với Thể Khả Năng (可能動詞 – Kanou Doushi) – CẤP BẬC N1:
Thể Khả năng: “Có khả năng làm được”. (私は漢字が書ける – Tôi viết được chữ Hán).
Bị động Ý chí: “Tự nhiên xảy ra / Bất đắc dĩ”. (字が書かれる – Chữ tự nhiên được viết ra / Chữ hiện ra).
Trick đề thi 2026: “この問題は簡単なので、誰でも解” -> ける (Khả năng). “この問題は自然と解” -> ける (Khả năng) HOẶC かれる (Bị động ý chí – tự nhiên giải được). Phụ thuộc ngữ cảnh “自然と” (Tự nhiên).
PHẦN 4: TRỢ TỪ CHỈ NGƯỜI THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG: に (Ni) vs によって (Niyotte)
Đây là lỗi sai cực kỳ phổ biến trong viết văn (Sakubun) và JLPT Đọc hiểu/Ngữ pháp.
4.1. Dùng に (Ni) – Giao tiếp, Văn nói, Hành động cụ thể, có chủ thể rõ ràng
私は先生に褒められた. (Tôi được thầy khen).
このケーキは母に作られた. (Cái bánh này do mẹ làm).
4.2. Dùng によって (Niyotte) – Văn viết, Trang trọng, Báo cáo, Luận văn, Chủ thể là vật/khái niệm trừu tượng, hoặc Nhiều người/Đại chúng
このビルは有名な建築家によって設計された. (Tòa nhà này được thiết kế bởi KTS nổi tiếng).
この法律は国会によって可決された. (Luật này được Quốc hội thông qua).
日本語は世界中でによって話されている (Sai – “世界中” không phải tác nhân) -> 日本語は世界中で話されている.
4.3. Trường hợp BẮT BUỘC dùng によって (Năm 2026 lưu ý)
Chủ thể là “Mọi người”, “Đại chúng”, “Chúng ta” (不特定多数).
この歌はみんなによって歌われています (Bài hát này được mọi người ca hát).
Câu bị động mang ý nghĩa “Định nghĩa”, “Phân loại”, “Trạng thái bền vững”.
アルコールは穀物によって作られる (Rượu được làm từ ngũ cốc – Nguyên liệu).
So sánh: この酒は田中さんに作られた (Cái rượu này do anh Tanaka làm – Hành động cụ thể).
Tránh lặp “に” (Khi câu đã có “に” chỉ địa điểm/thời gian/chỉ hướng).
彼は友達に駅で会われた (Sai – lặp に).
彼は友達によって駅で会われた (Đúng).
PHẦN 5: CÁC TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT VÀ “CẤM” TUYỆT ĐỐI (TABOOS)
5.1. Động từ không có thể bị động (自動詞 – Jidoushi / Intransitive Verbs)
Chỉ 他動詞 (Tadoushi – Động từ túc trực tiếp) mới có thể bị động trực tiếp. Các động từ tự động từ (去る, 来る, ある, いる, なる, 起きる, 働く…) KHÔNG CÓ THỂ BỊ ĐỘNG TRỰC TIẾP.
Sai: 彼は死なれた. (Anh ấy bị chết – Không có nghĩa).
Đúng: 彼は死んだ (Anh ấy chết).
Ngoại lệ: Có thể dùng Bị động gián tiếp: 私は彼に死なれた (Tôi khổ sở vì anh ấy chết – Tôi mất người thân).
5.2. Động từ “Cho/Nhận” (授受動詞 – Juyo Doushi) & Bị động
Hệ thống Cho/Nhận (Ageru, Kureru, Morau) đã mang ý nghĩa định hướng lợi ích. Khi bị động hóa, nghĩa rất dễ bị đảo ngược hoặc lặp nghĩa.
Động từ gốc
Nghĩa
Thể bị động
Nghĩa bị động
Lưu ý
あげる (Ageru)
Tôi cho (người khác)
あげられる (Agerareru)
Tôi bị người khác cho / Người khác được tôi cho.
Rất ít dùng. Thường dùng “もらう” cho phía nhận.
くれる (Kureru)
Người cho tôi
くれられる (Kurerareru)
Tôi bị người cho / Người cho tôi.
CẤM TUYỆT ĐỐI dùng くれられる trong Keigo hoặc văn viết chuẩn. Dùng くださる (Kudasaru).
もらう (Morau)
Tôi nhận (từ người)
もらわれる (Morawareru)
Đồ vật bị tôi nhận / Người cho bị tôi nhận.
Dùng cho vật (物がもらわれる – Vật được nhận/được mang đi). Không dùng cho người.
💡 Mẹo năm 2026: Quên thể bị động của Ageru/Kureru/Morau đi. Hãy dùng chủ động với chủ thể phù hợp hoặc Keigo (差し上げる, くださる, いただく).
Thể Bị Được Trong Tiếng Nhật
Có thể bạn quan tâm: Học Từ Vựng & Cẩm Nang Sử Dụng Thẻ Ngân Hàng Tiếng Nhật Toàn Diện Nhất 2026: Từ A-Z Cho Người Mới Bắt Đầu
5.3. Thể Bị Động trong Keigo (Sonkeigo – Tôn trọng)
Đây là ứng dụng quan trọng nhất của thể bị động trong xã hội Nhật Bản hiện nay (2026).
Công thức:Động từ (Nhóm 1/2/3) -> Thể bị động (Reru/Rareru) = Sonkeigo (Tôn trọng).
先生が来られる (Sensei ga korareru – Thầy đến – Tôn trọng).
部長が召し上がられる (Bucho ga meshiagarareru – Trưởng phòng ăn – Lưu ý: Đây là động từ Sonkeigo đặc biệt, không phải bị động của 食べる. Nhưng 食べられる cũng được dùng làm Sonkeigo trong một số trường hợp, tuy nhiên meshiagaru chuẩn hơn).
CẢNH BÁO TRÙNG LẶP KEIGO (二重敬語 – Nijuu Keigo) – LỖI CHẾT NGƯỜI HỌC NĂM 2026:
Sai: 先生がお読みになられる (お~になる + 被動).
Sai: 部長が召し上がられられる (召し上がる + 被動).
Đúng: 先生がお読みになる / 読まれる.
Đúng: 部長が召し上がる.
PHẦN 6: THỂ BỊ ĐỘNG VỚI CẤU TRÚC PHỨC TẠP (NÂNG CAO N2-N1)
6.1. Bị động của Động từ có 2 đối tượng (授受動詞 / 与格動詞)
Ví dụ: 教える (Oshieru – Dạy), 送る (Okuru – Gửi/tặng), 貸す (Kasu – Cho mượn), 見せる (Miseru – Cho xem).
Câu chủ động: A は B に C を 教える (A dạy B cái C).
Khi bị động hóa, CÓ 2 CÁCH (Tùy thứ từ quan trọng hơn):
Chuyển đối tượng vật (C – を) thành chủ thể: (Thông dụng).
C が A に B に 教えられる. (Sai: 2 từ “に”).
C は A によって B に 教えられる. (Dùng によって cho người dạy).
Ví dụ: 英語は先生によって学生に教えられた (Tiếng Anh được dạy cho học sinh bởi giáo viên).
Chuyển đối tượng người (B – に) thành chủ thể: (Bị động gián tiếp/Sở hữu – Rất tự nhiên).
学生は先生に英語を教えられた (Học sinh được thầy dạy tiếng Anh / Học sinh bị thầy dạy tiếng Anh).
Lưu ý: Giữ nguyên “英語を”. Đây là Bị động sở hữu/gián tiếp (Học sinh “có” việc được dạy).
6.2. Bị động trong câu bị động (Đa tầng) – Hiếm nhưng có trong văn học/luật
この本は多くの人に読まれている (Sách này đang được nhiều người đọc – Trạng thái).
この問題は委員会によって検討され、決定された (Vấn đề này được hội đồng xem xét và quyết định – Chuỗi bị động).
6.3. Cấu trúc “～させられる” (Bị ép buộc / Causative-Passive) – KỴ NĂNG SỐNG SỐT NĂM 2026
Kết hợp Thể sai khiến (使役 – Shieki: させる/せる) + Thể bị động (受け身: れる/られる).
Công thức:Chủ thể は 行為者 に 動詞・使役形・受け身形 -> させられる / せられる.
Nghĩa: “Bị ép phải làm…”, “Bị bắt làm…”. Mang ý nghĩa tiêu cực, chịu đựng, mất tự do.
Biến đổi (Rất hay ra đề JLPT N3/N2):
Nhóm
Động từ gốc
Sai khiến (させる)
Sai khiến + Bị động (させられる)
Nhóm 1
書く (Kaku)
書かせる (Kakaseru)
書かせられる (Kakaserareru)
Nhóm 2
食べる (Taberu)
食べさせる (Tabesaseru)
食べさせられる (Tabesaserareru)
Nhóm 3
する (Suru)
させる (Saseru)
させられる (Saserareru)
Nhóm 3
くる (Kuru)
こさせる (Kosaseru)
こさせられる (Kosaserareru)
Ví dụ thực tế 2026 (Môi trường làm việc Nhật Bản – Black Company):
残業をさせられた (Bị ép làm thêm giờ).
嫌な仕事をさせられた (Bị ép làm việc ghét).
子供の頃、ピアノを習わせられた (Thời nhỏ bị ép học piano).
Phân biệt “させられる” (Bị ép) vs “される” (Bị động thường):
父に車を直された (Bố sửa xe giúp / Bố sửa xe của tôi – Bị động sở hữu/gián tiếp).
父に車を直させられた (Tôi bị bố ép sửa xe – Tôi là người sửa, bố bắt).
PHẦN 7: PHÂN BIỆT “THỂ BỊ ĐỘNG” vs “THỂ KHẢ NĂNG” (可能動詞) – ĐỀ THI “CHẾT CHỊU” NĂM 2026
Đối với Nhóm 2 (Ichidan) và Nhóm 3 (Suru/Kuru), hình thức Thể bị động và Thể khả năngHOÀN TOÀN GIỐNG NHAU (同形 – Doukei).
食べる -> 食べられる (Taberareru): 1. Bị động (Bị ăn/Được ăn). 2. Khả năng (Ăn được).
する -> される (Sareru): 1. Bị động (Bị làm). 2. Khả năng (Làm được – Ít dùng, thường dùng できる).
くる -> こられる (Korareru): 1. Bị động (Bị đến). 2. Khả năng (Đến được). 3. Sonkeigo (Đến – Tôn trọng).
7.1. 3 Tiêu Chí Phân Biệt “Thần Tốc” (Dùng cho thi JLPT 2026)
Tiêu chí 1: Trợ từ trước động từ (Quan trọng nhất)
Bị động: Dùng に (Ni) / によって (Niyotte) chỉ người làm hành động (行為者).
私は先生に褒められた. (Tôi được thầy khen).
この本は多くの人によって読まれた.
Khả năng:KHÔNG dùng “に” chỉ người làm. Dùng が (Ga) / は (Wa) chỉ đối tượng/việc làm được. Hoặc dùng を (Wo) trong văn nói (を可能).
私は漢字が書ける / 漢字を書ける. (Tôi viết được chữ Hán).
❌ 私は先生に書ける. (Sai ngữ pháp).
Tiêu chí 2: Chủ thể của câu
Bị động: Chủ thể là Người/Đồ vật nhận tác động (Thường là người: 私は, 彼は, 課長は).
Khả năng: Chủ thể thường là Người có khả năng (Tôi, Anh ấy) -> Câu thường là “Tôi làm được việc X”. Hoặc chủ thể là Việc/Đồ vật (Việc này làm được).
この問題は簡単なので、誰でも解ける. (Chủ thể: Vấn đề -> Khả năng).
Tiêu chí 3: Ngữ cảnh / Trạng từ đi kèm
Bị động: 去年 (Năm ngoái), 先日 (Ngày trước), 今 (Giờ này) – Quá khứ/Xác thực đã xảy ra.
Có thể bạn quan tâm: Thẻ Tạm Trú Tiếng Nhật Là Gì? Hướng Dẫn Chi Tiết Nhất Năm 2026: Từ Quy Trình Cấp, Đổi, Mất Thẻ Đến Các Lưu Ý Quan Trọng
Phân tích: “Đã làm bánh mà…” -> “を” (对象) + “に” (弟 – 人 làm). -> Bị động gián tiếp (Tôi khổ vì em ăn). Đáp án: 1. 食べられた (Bị động).
PHẦN 8: XU HƯỚNG SỬ DỤNG THỂ BỊ ĐỘNG NĂM 2026 (THỰC TẾ & JLPT)
8.1. Xu hướng “Rút gọn” trong văn nói (会話文) – Geração Z & Social Media
Người trẻ Nhật (Gen Z, Alpha) năm 2026 có xu hướng tránh dùng thể bị động dài dòng (特に させられる, られられる) để thay bằng cấu trúc chủ động hoặc từ lóng.
Thay vì: 先輩に行かせられた (Bị先輩 ép đi).
Dùng: 先輩に行かされた (Rút gọn せられた -> された – Văn nói rất phổ biến, nhưng KHÔNG ĐƯỢC DÙNG TRONG JLPT/ VĂN VIẾT CHUẨN).
Thay vì: 待たれる (Bị đợi – Bị động gián tiếp).
Dùng: 待たされた (Sai ngữ pháp chuẩn, nhưng nói: “待たされたよー” – Than vãn bị làm đợi).
Từ lóng 2026:“～させられる” -> “～させら” (Nghe lóng trên TikTok/Twitter/X). Ví dụ: “残業させら” (Bị ép OT). Chỉ hiểu, tuyệt đối không viết bài thi/email công ty.
8.2. JLPT 2026: Điểm nhấn ra đề mới
Kết hợp “Bị động gián tiếp” + “Keigo” (Sonkeigo/Kenjougo).
Ví dụ: 先生がお帰りになられた (Thầy đã về – Sonkeigo 雙重: お~になる + 被動). Đúng.
Sai: 先生がお帰りになられられた (Triple Keigo – Sai).
Phân biệt “自発受け身” (Ý chí) vs “可能動詞” trong văn viết logic (論理的な文章).
Dùng “自然と～られる”, “不思議と～られる” để chỉ tự phát.
Câu trắc nghiệm “Chọn từ sai” (誤文訂正) về trợ từ “に/によって/を”.
Sai: この橋は多くの人に渡られている. (Đi qua cầu -> Tự động từ 渡る Wataru – Không bị động trực tiếp).
Đúng: この橋は多くの人によって渡られている (Bị động của 他動 từ 渡らす – Watara su: Cho qua/Đưa qua) HOẶC この橋を多くの人が渡っている (Chủ động).
8.3. Thể bị động trong Email kinh doanh (Business Email 2026)
Vẫn là chuẩn mực sự lịch sự.
Xác nhận: 資料を送付いたしました (Kenjougo – Tôi đã gửi) -> Thay vì 送りました.
Yêu cầu nhẹ nhàng: ご確認いただけますでしょうか (Kenjougo – Bạn có thể xác nhận không?) -> Thay vì 確認してください.
Báo cáo sự việc (Tránh đổ lỗi cá nhân):
Sai: 私がミスをしました (Tôi làm sai – Trách nhiệm cá nhân).
Chuẩn 2026: ミスが発生いたしました (Đã xảy ra lỗi – Chủ thể là “Lỗi”, tự động từ 発生する) HOẶC 確認漏れがございました (Có sự bỏ sót xác nhận – Trạng thái).
Đây là ứng dụng cao cấp của tư duy “Bị động/Vô chủ thể” trong văn hóa doanh nghiệp Nhật.
PHẦN 9: TỔNG HỢP BÀI TẬP ÔN TẬP “CHUẨN ĐẦU RA” NĂM 2026
Hãy tự làm trước khi xem đáp án dưới cuối bài.
Bài 1: Biến đổi động từ sang thể bị động (コロケーション – Collocation)
書く (Kaku) -> __
飲む (Nomu) -> __
見る (Miru) -> __
する (Suru) -> __
待つ (Matsu) -> __
話す (Hanasu) -> __
死ぬ (Shinu) -> __ (Lưu ý: Tự động từ)
教える (Oshieru) -> __
Bài 2: Chọn đúng Trực tiếp (T) / Gián tiếp (G) / Sở hữu (S) / Ý chí (Y) / Sai khiến (C-P)
私は雨に降られた。 ( )
この本は有名な作家によって書かれた。 ( )
私は弟にケーキを食べられた。 ( )
彼は泥棒に財布を盗まれた。 ( )
昔のことが思い出される。 ( )
子供の頃、ピアノを習わせられた。 ( )
この問題は簡単に解ける。 ( ) -> Đây là thể gì?
部長に褒められた。 ( )
Bài 3: Điền từ thích hợp (に / によって / を / が / は)
この絵はピカソ____描かれた。
私は母____叱られた。
この法律は国会____可決された。
妹_ケーキ_食べられた。(2 từ)
漢字____書ける。(Khả năng)
先生_質問_答えられた。(2 từ – Bị động gián tiếp)
Bài 4: Sửa lỗi sai (Chỉnh sửa câu sai thành câu đúng)
先生がお読みになられました。
私は彼に死なれた。 (Ngữ cảnh: Tôi không quen anh ấy, anh ấy chết tôi không quan tâm).
このケーキは美味しいから、一つ食べられた。
雨が私に降られた。
弟に宿題をさせられた。 (Ý: Em bị ép làm bài tập).
PHẦN 10: ĐÁP ÁN VÀ GIẢI THÍCH CHI TIẾT
Bài 1:
書かれる (Kakareru) – Nhóm 1 (Ku -> Ka).
飲まれる (Nomareru) – Nhóm 1 (Mu -> Ma).
見られる (Mirareru) – Nhóm 2 (Bỏ ru + rareru).
される (Sareru) – Nhóm 3.
待たれる (Matareru) – Nhóm 1 (Tsu -> Ta). Lưu ý: Không phải “待たせられる”.
話される (Hanasareru) – Nhóm 1 (Su -> Sa).
死なれる (Shinareru) – TRICK: 死ぬ là 自動 từ (Tự động từ). KHÔNG CÓ THỂ BỊ ĐỘNG TRỰC TIẾP. Chỉ dùng trong Bị động gián tiếp: 私は父に死なれた (Tôi bị cha qua đời -> Khổ sở). Nếu câu độc lập “死なれる” -> SAI NGỮ PHÁP.
教えられる (Oshierareru) – Nhóm 2 (Ru-verb).
Bài 2:
G (Gián tiếp) – 雨が降る (Tự động từ) -> 不能 bị động trực tiếp. “私” chịu ảnh hưởng.
T (Trực tiếp) – 作家が本を書く -> 本が作家によって書かれる. Có “によって”.
G / S (Gián tiếp / Sở hữu) – Giữ nguyên “ケーキを”. “私” chịu khổ (bánh của tôi hoặc tôi muốn ăn). Thường gọi là Sở hữu nếu bánh của tôi, Gián tiếp nếu bánh chung. An toàn chọn Gián tiếp (有を持つ受け身).
S (Sở hữu) – 財布 là của “彼”. Giữ nguyên “財布を”.
Y (Ý chí / Tự phát) – 思い出す (Nhớ) -> 思い出される (Tự nhiên nhớ ra). Không có “に”.
C-P (Sai khiến – Bị ép) – 習う (Học) -> 習わせる (Ép học) -> 習わせられる (Bị ép học). Hình thức させられる.
Khả năng (可能) – Không phải bị động. “解ける” là thể khả năng của 解く (Nhóm 1: Ku -> Keru). Không có “に”.
T (Trực tiếp) – 部長が私を褒める -> 私が部長に褒められる.
Bài 3:
Thể Bị Được Trong Tiếng Nhật
によって (Văn viết, tác giả nổi tiếng, chủ thể vật).
に (Giao tiếp, người cụ thể).
によって (Văn bản pháp lý, cơ quan quyền lực).
に (Người làm – 弟) / を (Đối tượng giữ nguyên – ケーキ) -> Bị động gián tiếp.
が / を (Khả năng – Không dùng に).
に (Người làm – 先生) / を (Đối tượng giữ nguyên – 質問) -> Bị động gián tiếp/Sở hữu (Tôi được thầy trả lời câu hỏi / Tôi nhờ thầy trả lời).
Bài 4:
Sai: 先生がお読みになられました。 (二重敬語: お~になる + 被動).
Đúng: 先生がお読みになりました / 先生が読まれました.
Sai ngữ cảnh: 私は彼に死なれた。 (Bị động gián tiếp chỉ dùng khi CÓ CẢM XÚC: buồn, khổ, phiền). Nếu không quan tâm -> Dùng chủ động: 彼は死んだ。
Đúng (Nếu khổ sở): 私は彼に死なれた。 Đúng (Nếu không quan tâm): 彼は死んだ。
Sai thể: このケーキは美味しいから、一つ食べられた。 (Ý: Ăn được một cái -> Khả năng).
Đúng: このケーキは美味しいから、一つ食べられる / 食べれる (Văn nói).
Sai chủ thể: 雨が私に降られた。 (Chủ thể “雨” không thể bị “私” làm).
Đúng: 私は雨に降られた (Tôi bị mưa rơi -> Bị động gián tiếp).
Sai nghĩa/Chủ thể: 弟に宿題をさせられた。 (Câu này có 2 hiểu lầm).
Nếu “Tôi” là chủ thể ngầm: Tôi bị em ép làm bài tập -> Đúng (Tôi làm bài tập).
Nếu ý là “Em bị ép làm bài tập”: Chủ thể phải là “弟”.
Đúng:弟が宿題をさせられた (Em bị ép làm bài tập). Hoặc 私は弟に宿題をやらせられた (Tôi bị em ép làm bài tập – Tôi làm).
PHẦN 11: LỘ TRÌNH HỌC TẬP HIỆU QUẢ NHẤT NĂM 2026 (ROADMAP)
Để chinh phục thể bị động không chỉ “đỗ thi” mà “dùng thành thạo”, hãy theo lộ trình 4 giai đoạn:
Giai đoạn 1: Nền tảng (Tuần 1-2) – JLPT N5/N4
Học thuộc lòng Bảng biến đổi 3 nhóm (Phần 2). Làm 50 câu biến đổi/ngày.
Hiểu khái niệm Chuyển を -> が/は, が -> に.
Làm bài tập: Chuyển câu chủ động đơn giản sang bị động trực tiếp.
Giai đoạn 4: Thực chiến & Tự nhiên hóa (Liên tục) – Giao tiếp/ Làm việc
Shadowing các podcast/video về chủ đề “Khiếu nại/Than vãn” (日本人の愚痴) -> nghe cách dùng “～された”, “～られた” tự nhiên.
Viết nhật ký (日記) hàng ngày: Dùng ít nhất 3 câu bị động (Trực tiếp, Gián tiếp, Sở hữu, Sai khiến).
Tham gia cộng đồng trao đổi ngôn ngữ (HelloTalk, Tandem, Discord Nhật Bản 2026) và yêu cầu native ch sửa sai “を/に/によって”.
Học các Collocation (語法) đi kèm bị động:
評判になる (Trở nên nổi tiếng) -> 評判とされる (Được coi là nổi tiếng).
心配する -> 心配される (Được quan tâm/lo lắng).
注目する -> 注目される (Được chú ý).
PHẦN 12: TỔNG KẾT VÀ LỜI KHUYÊN CUỐI CÙNG CHO NĂM 2026
Thể bị động (受け身) không phải là “bị động” trong nghĩa tiêu cực của tiếng Việt. Nó là một công cụ ngôn ngữ mạnh mẽ để:
Chuyển tiêu điểm (Focus): Làm nổi bật người/đồ vật nhận tác động.
Biểu đạt cảm xúc (Empathy/Distress): Cơ chế “迷惑の受け身” (Bị động phiền toái) độc đáo của tiếng Nhật.
Tôn trọng xã hội (Respect): Nền tảng của Keigo (Sonkeigo).
Trách nhiệm tập thể (Collective Responsibility): Mờ nhẹ chủ thể cá nhân trong văn hóa doanh nghiệp.
3 “Kim cương” để ghi nhớ trọn đời:
Biến đổi chính xác: Nhóm 1 (U->A+reru), Nhóm 2 (Ru->Rareru), Nhóm 3 (Suru->Sareru, Kuru->Korareru).
Nhìn “を” biết Gián tiếp/Sở hữu: Còn “を” -> Không phải bị động trực tiếp -> Chủ thể là người chịu khổ/liên quan.
Nhìn “に/によって” biết Bị động/Khả năng: Có “に/によって” người làm -> Bị động. Không có, có “が/を” đối tượng -> Khả năng.
Năm 2026, với sự phát triển của AI dịch thuật, việc hiểu bản chất ngữ dụng (Pragmatics) của thể bị động quan trọng hơn việc học thuộc công thức. AI có thể dịch “私は雨に降られた” thành “Tôi bị mưa rơi”, nhưng chỉ con người mới hiểu được sự khổ sở, bất lực, và nuance văn hóa đằng sau câu nói đó.
Hãy luyện tập mỗi ngày, biến “Thể bị động” từ “Kẻ thù” thành “Người bạn đồng hành” đắc lực trên con đường chinh phục tiếng Nhật. Chúc bạn 合格 (Goukaku – Đỗ) và 上達 (Joutatsu – Thăng tiến)!
Bài viết được biên soạn dựa trên chương trình ngữ pháp JLPT chuẩn, ngôn ngữ học tiếng Nhật (日本語学), và xu hướng ứng dụng thực tế tại môi trường làm việc/du học Nhật Bản năm 2026. Nếu thấy hữu ích, hãy lưu lại (Bookmark) để ôn tập định kỳ!
