Cách chia thể ru trong tiếng Nhật là một trong những kiến thức nền tảng nhưng lại vô cùng quan trọng mà bất cứ ai học tiếng Nhật cũng phải nắm vững ngay từ trình độ N5. Nếu bạn không hiểu rõ thể ru là gì, cách nhận biết động từ thuộc thể ru như thế nào và làm thế nào để chia từ thể ru sang các thể khác như thể ない, thể ます, thể て, thể た, thể ば, thể mệnh lệnh, thể khả năng, thể bị động hay thể khiến dịch, bạn sẽ rất khó đọc hiểu câu tiếng Nhật, khó đặt câu đúng ngữ pháp và rất dễ nhầm lẫn với động từ nhóm 1 và nhóm 3. Bài viết này sẽ giải thích toàn bộ hệ thống chia thể ru một cách chi tiết, có ví dụ cụ thể, có bảng tổng hợp, có phần phân tích lỗi sai thường gặp của người Việt và có bài tập luyện tập để bạn có thể tự học một cách chắc chắn.

Trước hết, chúng ta cần hiểu thuật ngữ thể ru. Trong tiếng Việt, khi học tiếng Nhật, người ta thường nói đến động từ nhóm 2, còn gọi là động từ Ichidan, tức là những động từ có từ điển thể kết thúc bằng る. Ví dụ như 食べる taberu nghĩa là ăn, 寝る neru nghĩa là ngủ, 見る miru nghĩa là xem, 起きる okiru nghĩa là thức dậy, いる iru nghĩa là ở, ある aru nghĩa là có, できる dekiru nghĩa là có thể, 感じる kanjiru nghĩa là cảm thấy, 始める hajimeru nghĩa là bắt đầu. Tất cả những động từ này đều kết thúc bằng âm ru ở dạng từ điển. Vì vậy, người học thường gọi tắt là thể ru để chỉ nhóm động từ này. Tuy nhiên, không phải động từ nào kết thúc bằng る cũng là thể ru, và cũng không phải động từ thể ru nào cũng chia theo một cách duy nhất. Đó chính là điểm khó và cũng là điểm thú vị nhất của phần ngữ pháp này.

Để phân biệt rõ ràng, chúng ta cần nhớ lại ba nhóm động từ trong tiếng Nhật. Nhóm 1 còn gọi là Godan Doushi, là nhóm động từ có đuôi chia biến đổi theo năm hàng âm, ví dụ như 行く iku đi, 書く kaku viết, 泳ぐ oyogu bơi, 話す hanasu nói, 帰る kaeru về. Nhóm 2 còn gọi là Ichidan Doushi, chính là thể ru, có đuôi る không biến đổi mà chỉ cần bỏ る đi và thêm đuôi khác vào. Nhóm 3 còn gọi là Henkaku Doushi, là nhóm động từ bất quy tắc, chỉ có hai động từ nổi tiếng là する suru làm và 来る kuru đến. Khi bạn nắm được sự khác biệt này, bạn sẽ thấy việc chia thể ru thực ra đơn giản hơn rất nhiều so với nhóm 1, vì nhóm 2 không cần thay đổi âm cuối của gốc động từ, chỉ cần giữ nguyên gốc và thay đuôi る.

Quy tắc vàng để chia thể ru có thể tóm gọn trong một câu duy nhất: bỏ る ở cuối từ điển thể, sau đó thêm đuôi tương ứng với thể mà bạn muốn chia. Ví dụ, động từ 食べる taberu, bỏ る còn lại là 食べ tabe, sau đó thêm ます thành 食べます tabemasu, thêm ない thành 食べない tabenai, thêm て thành 食べて tabete, thêm た thành 食べた tabeta. Động từ 寝る neru, bỏ る còn lại là 寝 ne, thêm ます thành 寝ます nemasu, thêm ない thành 寝ない nenai, thêm て thành 寝て nete, thêm た thành 寝た neta. Động từ 見る miru, bỏ る còn lại là 見 mi, thêm ます thành 見ます mimasu, thêm ない thành 見ない minai, thêm て thành 見て mite, thêm た thành 見た mita. Bạn thấy đấy, quy tắc này lặp đi lặp lại giống hệt nhau cho mọi động từ thể ru, không có ngoại lệ về âm cuối như ở nhóm 1. Đây là lý do vì sao nhiều người nói học thể ru dễ hơn học thể u của nhóm 1.

Bây giờ chúng ta sẽ đi vào từng thể cụ thể. Thể đầu tiên và cũng là thể quan trọng nhất là thể ない, thể phủ định. Để chia thể ない của thể ru, bạn chỉ cần bỏ る và thêm ない. 食べる thành 食べない tabenai nghĩa là không ăn. 寝る thành 寝ない nenai nghĩa là không ngủ. 起きる thành 起きない okinai nghĩa là không thức dậy. いる thành いない inai nghĩa là không ở. ある thành ない nai nghĩa là không có, đây là một ngoại lệ nhỏ cần ghi nhớ vì ある khi chia phủ định không phải là あらない mà là ない. Thể ない được dùng rất nhiều trong giao tiếp hàng ngày để nói không làm gì, không muốn làm gì, không thể làm gì, và cũng là gốc để tạo ra nhiều dạng khác như ないでください xin đừng làm, なければ nếu không, ないと phải làm nếu không sẽ, なくても dù không cũng được.

Thể thứ hai là thể ます, thể lịch sự. Cách chia cũng giống hệt: bỏ る và thêm ます. 食べる thành 食べます tabemasu, 寝る thành 寝ます nemasu, 見る thành 見ます mimasu, 起きる thành 起きます okimasu. Thể ます là thể bạn sẽ nghe nhiều nhất trong hội thoại lịch sự, trong công ty, trong nhà hàng, trong email. Từ thể ます, bạn có thể tạo ra thể ますたい muốn làm, thể ますか có muốn làm không, thể ますましょう cùng làm nhé, thể ました đã làm rồi, thể ません không làm. Vì vậy, nắm vững thể ます của thể ru là bước đệm để học tiếp rất nhiều ngữ pháp nâng cao hơn.

Thể thứ ba là thể て, còn gọi là thể liên dụng hoặc thể tiếp nối. Cách chia: bỏ る và thêm て. 食べる thành 食べて tabete, 寝る thành 寝て nete, 見る thành 見て mite, 起きる thành 起きて okite. Thể て có vai trò cực kỳ quan trọng vì nó được dùng để nối hai hành động lại với nhau, để tạo câu yêu cầu như 食べてください tabete kudasai xin hãy ăn, để tạo thể てみたい muốn thử làm, thể てある đã làm và giữ nguyên trạng thái, thể ておく làm trước để chuẩn bị, thể てしまう làm xong hoặc làm xong một cách hối tiếc. Nếu không biết chia thể て của thể ru, bạn sẽ không thể tạo được những câu dài và tự nhiên trong tiếng Nhật.

Thể thứ tư là thể た, thể quá khứ khẳng định, và thể なかった, thể quá khứ phủ định. Cách chia thể た: bỏ る và thêm た. 食べる thành 食べた tabeta nghĩa là đã ăn, 寝る thành 寝た neta nghĩa là đã ngủ, 見る thành 見た mita nghĩa là đã xem. Cách chia thể なかった: bỏ る và thêm なかった. 食べる thành 食べなかった tabenakatta nghĩa là đã không ăn. Thể た được dùng để kể lại chuyện đã xảy ra, để nói về trải nghiệm, để làm câu điều kiện たら nếu làm thì, và để làm câu てから sau khi làm. Đây là thể mà bạn sẽ dùng rất nhiều khi viết nhật ký, kể chuyện, hay thi JLPT ở phần đọc hiểu.

Có thể bạn quan tâm: Từ Ghép Trong Tiếng Nhật (kango & Wago): Bí Quyết Chinh Phục Từ Vựng Nâng Cao Năm 2026

Thể thứ năm là thể ば, thể điều kiện. Cách chia: bỏ る và thêm ば. 食べる thành 食べれば tabereba nghĩa là nếu ăn thì, 寝る thành 寝れば nereba nghĩa là nếu ngủ thì, 見る thành 見れば mireba nghĩa là nếu xem thì. Thể ば thường đi kèm với thể ない để tạo câu 食べなければ tabenakereba nếu không ăn thì, hoặc đi kèm với thể khẳng định để diễn tả điều kiện và kết quả. Ví dụ, 寝れば元気になります nereba genki ni narimasu nếu ngủ thì sẽ khỏe. Đây là một cấu trúc rất hay gặp trong sách vở và trong đời sống.

Thể thứ sáu là thể ý chí, còn gọi là thể volitional, dùng để diễn tả ý chí, rủ rê, đề nghị. Cách chia: bỏ る và thêm よう. 食べる thành 食べよう tabeyou nghĩa là cùng ăn nào, tôi sẽ ăn, 寝る thành 寝よう neyou nghĩa là cùng ngủ nào, 見る thành 見よう miyou nghĩa là cùng xem nào. Thể này thường đi với ましょう để tạo 食べましょう tabemashou, hoặc đi với と思う tôi nghĩ sẽ làm. Ví dụ, 明日早く起きようと思います ashita hayaku okiyou to omoimasu tôi nghĩ ngày mai sẽ dậy sớm. Đây là thể rất quan trọng cho N4 và N3.

Thể thứ bảy là thể mệnh lệnh, dùng để ra lệnh hoặc chỉ dẫn. Cách chia: bỏ る và thêm ろ. 食べる thành 食べろ tabero nghĩa là ăn đi, 寝る thành 寝ろ nero nghĩa là ngủ đi, 見る thành 見ろ miro nghĩa là xem đi. Thể mệnh lệnh thường dùng trong gia đình, với bạn bè thân thiết, hoặc trong các biển chỉ dẫn, công thức nấu ăn. Tuy nhiên, cần lưu ý thể mệnh lệnh nghe khá thô nếu dùng với người lớn tuổi hoặc người lạ, vì vậy trong giao tiếp lịch sự người ta thường dùng てくれ, てください thay thế. Dù vậy, khi thi JLPT, bạn vẫn phải biết cách chia thể mệnh lệnh của thể ru vì nó xuất hiện trong phần ngữ pháp và nghe hiểu.

Thể thứ tám là thể khả năng, dùng để diễn tả có thể làm gì. Cách chia: bỏ る và thêm られる. 食べる thành 食べられる taberareru nghĩa là có thể ăn, 寝る thành 寝られる nerareru nghĩa là có thể ngủ, 見る thành 見られる mirareru nghĩa là có thể xem. Lưu ý rằng với một số động từ thể ru, thể khả năng có dạng rút gọn như 食べれる tabereru, 寝れる nereru, 見れる mireru, đây là cách nói khẩu ngữ phổ biến nhưng khi thi JLPT N5 N4, bạn nên ưu tiên dạng chuẩn 食べられる. Thể khả năng thường đi với が hoặc は để chỉ ra chủ thể có khả năng, ví dụ, 私は日本語が話せます watashi wa nihongo ga hanasemasu tôi có thể nói tiếng Nhật, hay 私はこれが見られます watashi wa kore ga miraremasu tôi có thể xem cái này.

Thể thứ chín là thể bị động, dùng để diễn tả hành động bị tác động. Cách chia giống hệt thể khả năng: bỏ る và thêm られる. 食べる thành 食べられる taberareru nghĩa là bị ăn, 寝る thành 寝られる nerareru nghĩa là bị ngủ, 見る thành 見られる mirareru nghĩa là bị xem. Bạn có thể thắc mắc tại sao thể khả năng và thể bị động lại giống nhau đối với thể ru. Đúng vậy, với động từ nhóm 2, hai thể này trùng nhau về hình thức, chỉ khác nhau về nghĩa tùy theo ngữ cảnh. Ví dụ, この映画は子供でも見られます kono eiga wa kodomo demo miraremasu bộ phim này trẻ con cũng có thể xem, mang nghĩa khả năng. Trong khi, 彼はみんなに笑われました kare wa minna ni warawaremashita anh ấy đã bị mọi người cười, mang nghĩa bị động. Việc phân biệt hai nghĩa này dựa vào ngữ cảnh và trợ từ đi kèm là một kỹ năng quan trọng.

Thể thứ mười là thể khiến dịch, còn gọi là thể causative, dùng để diễn tả khiến ai làm gì. Cách chia: bỏ る và thêm させる. 食べる thành 食べさせる tabesaseru nghĩa là khiến ăn, 寝る thành 寝させる nesaseru nghĩa là khiến ngủ, 見る thành 見させる misaseru nghĩa là khiến xem. Ví dụ, 子供に野菜を食べさせます kodomo ni yasai o tabesasemasu tôi cho trẻ con ăn rau, hay 母は私に本を見させました haha wa watashi ni hon o misasemashita mẹ cho tôi xem sách. Thể khiến dịch thường đi với trợ từ に hoặc を, và đây là một điểm ngữ pháp khiến nhiều người Việt nhầm lẫn vì tiếng Việt dùng hai cách nói khác nhau là khiến và cho.

Thể thứ mười một là thể khiến bị động, kết hợp giữa khiến dịch và bị động. Cách chia: bỏ る và thêm させられる. 食べる thành 食べさせられる tabesaserareru nghĩa là bị khiến ăn, 寝る thành 寝させられる nesaserareru nghĩa là bị khiến ngủ, 見る thành 見させられる misaserareru nghĩa là bị khiến xem. Thể này diễn tả cảm giác bị ép buộc, bị bắt làm một việc không mong muốn. Ví dụ, 私は先生に漢字を書かされました watashi wa sensei ni kanji o kakasaremashita tôi đã bị thầy giáo bắt viết kanji, hay 私は母に部屋を掃除させられました watashi wa haha ni heya o souji saseraremashita tôi đã bị mẹ bắt dọn phòng. Đây là thể nâng cao hơn, thường xuất hiện ở N3 và N2, nhưng nếu bạn hiểu quy tắc bỏ る thêm đuôi, bạn sẽ thấy nó không hề khó.

Ngoài các thể trên, thể ru còn có thể chia sang thể điều kiện với たら và と. Thể たら: lấy thể た rồi thêm ら. 食べた thành 食べたら tabetara nghĩa là nếu ăn rồi thì, 寝た thành 寝たら netara nghĩa là nếu ngủ rồi thì. Thể と: lấy từ điển thể và thêm と. 食べる thành 食べると taberu to nghĩa là khi ăn thì, 寝る thành 寝ると neru to nghĩa là khi ngủ thì. Hai thể này rất hay dùng trong câu điều kiện và câu kể lại thói quen.

Có thể bạn quan tâm: Các Ứng Dụng Học Tiếng Nhật Tốt Nhất 2026: Review Chi Tiết, So Sánh Và Lộ Trình Cho Người Mới Bắt Đầu

Để giúp bạn hình dung rõ hơn, chúng ta hãy lấy một động từ mẫu là 食べる taberu và liệt kê toàn bộ các thể của nó trong một bảng tổng hợp. Từ điển thể là 食べる, thể ない là 食べない, thể ます là 食べます, thể て là 食べて, thể た là 食べた, thể なかった là 食べなかった, thể ば là 食べれば, thể ý chí là 食べよう, thể mệnh lệnh là 食べろ, thể khả năng và bị động là 食べられる, thể khiến dịch là 食べさせる, thể khiến bị động là 食べさせられる. Bạn có thể thấy tất cả các thể đều bắt đầu từ gốc 食べ tabe, chỉ khác đuôi. Đây chính là điểm mạnh của thể ru: một khi bạn nhớ gốc, bạn có thể tạo ra vô số dạng biến đổi.

Tương tự, với 寝る neru, gốc là 寝 ne, các thể là 寝ない nenai, 寝ます nemasu, 寝て nete, 寝た neta, 寝なかった nenakatta, 寝れば nereba, 寝よう neyou, 寝ろ nero, 寝られる nerareru, 寝させる nesaseru, 寝させられる nesaserareru. Với 見る miru, gốc là 見 mi, các thể là 見ない minai, 見ます mimasu, 見て mite, 見た mita, 見なかった minakatta, 見れば mireba, 見よう miyou, 見ろ miro, 見られる mirareru, 見させる misaseru, 見させられる misaserareru. Việc luyện tập với ba động từ mẫu này sẽ giúp bạn tự tin chia bất cứ động từ thể ru nào trong từ điển.

Tuy nhiên, chúng ta không thể bỏ qua phần ngoại lệ, vì đây là phần khiến nhiều người học bị điểm trừ trong kỳ thi. Có một số động từ kết thúc bằng る nhưng thực chất thuộc nhóm 1, không phải thể ru, và cách chia của chúng hoàn toàn khác. Ví dụ, 帰る kaeru về, nếu chia theo thể ru sẽ thành 帰ない kaenai nhưng đúng phải là 帰らない kaeranai. 見る miru xem là thể ru thật, nhưng 帰る kaeru lại là nhóm 1. Tương tự, 知る shiru biết, 入る hairu vào, 切る kiru cắt, 走る hashiru chạy, 減る heru giảm, 焦る kogaru焦, 滑る suberu trượt, 喋る shaberu nói, 限る kagiru giới hạn, 散る chiru tan, 降る furu rơi, 撮る toru chụp, 守る mamoru giữ, 戻る modoru quay lại, đều là nhóm 1 dù kết thúc bằng る. Ngược lại, có một số động từ không kết thúc bằng る nhưng lại chia như thể ru, ví dụ, いる iru ở, ある aru có, できる dekiru có thể, 感じる kanjiru cảm thấy, 始める hajimeru bắt đầu, 決める kimeru quyết định, 教える oshieru dạy, 忘れる wasureru quên, 慣れる nareru quen, 捨てる suteru vứt, 遅れる okureru muộn, 濡れる nureru ướt. Những động từ này tuy không kết thúc bằng る ở dạng ます nhưng vẫn chia như thể ru vì gốc của chúng kết thúc bằng e. Cách nhận biết đơn giản nhất là nhìn vào thể ます: nếu thể ます kết thúc bằng ます với gốc kết thúc bằng e như 教えます oshiemasu, 忘れます wasuremmasu, 始

Cách Chia Thể Ru Trong Tiếng Nhật: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A Đến Z Cho Người Mới Bắt Đầu

Cách chia thể ru trong tiếng Nhật là một trong những kiến thức nền tảng nhưng lại vô cùng quan trọng mà bất cứ ai học tiếng Nhật cũng phải nắm vững ngay từ trình độ N5. Nếu bạn không hiểu rõ thể ru là gì, cách nhận biết động từ thuộc thể ru như thế nào và làm thế nào để chia từ thể ru sang các thể khác như thể ない, thể ます, thể て, thể た, thể ば, thể mệnh lệnh, thể khả năng, thể bị động hay thể khiến dịch, bạn sẽ rất khó đọc hiểu câu tiếng Nhật, khó đặt câu đúng ngữ pháp và rất dễ nhầm lẫn với động từ nhóm 1 và nhóm 3. Bài viết này sẽ giải thích toàn bộ hệ thống chia thể ru một cách chi tiết, có ví dụ cụ thể, có bảng tổng hợp, có phần phân tích lỗi sai thường gặp của người Việt và có bài tập luyện tập để bạn có thể tự học một cách chắc chắn.

Trước hết, chúng ta cần hiểu thuật ngữ thể ru. Trong tiếng Việt, khi học tiếng Nhật, người ta thường nói đến động từ nhóm 2, còn gọi là động từ Ichidan, tức là những động từ có từ điển thể kết thúc bằng る. Ví dụ như 食べる taberu nghĩa là ăn, 寝る neru nghĩa là ngủ, 見る miru nghĩa là xem, 起きる okiru nghĩa là thức dậy, いる iru nghĩa là ở, ある aru nghĩa là có, できる dekiru nghĩa là có thể, 感じる kanjiru nghĩa là cảm thấy, 始める hajimeru nghĩa là bắt đầu. Tất cả những động từ này đều kết thúc bằng âm ru ở dạng từ điển. Vì vậy, người học thường gọi tắt là thể ru để chỉ nhóm động từ này. Tuy nhiên, không phải động từ nào kết thúc bằng る cũng là thể ru, và cũng không phải động từ thể ru nào cũng chia theo một cách duy nhất. Đó chính là điểm khó và cũng là điểm thú vị nhất của phần ngữ pháp này.

Để phân biệt rõ ràng, chúng ta cần nhớ lại ba nhóm động từ trong tiếng Nhật. Nhóm 1 còn gọi là Godan Doushi, là nhóm động từ có đuôi chia biến đổi theo năm hàng âm, ví dụ như 行く iku đi, 書く kaku viết, 泳ぐ oyogu bơi, 話す hanasu nói, 帰る kaeru về. Nhóm 2 còn gọi là Ichidan Doushi, chính là thể ru, có đuôi る không biến đổi mà chỉ cần bỏ る đi và thêm đuôi khác vào. Nhóm 3 còn gọi là Henkaku Doushi, là nhóm động từ bất quy tắc, chỉ có hai động từ nổi tiếng là する suru làm và 来る kuru đến. Khi bạn nắm được sự khác biệt này, bạn sẽ thấy việc chia thể ru thực ra đơn giản hơn rất nhiều so với nhóm 1, vì nhóm 2 không cần thay đổi âm cuối của gốc động từ, chỉ cần giữ nguyên gốc và thay đuôi る.

Quy tắc vàng để chia thể ru có thể tóm gọn trong một câu duy nhất: bỏ る ở cuối từ điển thể, sau đó thêm đuôi tương ứng với thể mà bạn muốn chia. Ví dụ, động từ 食べる taberu, bỏ る còn lại là 食べ tabe, sau đó thêm ます thành 食べます tabemasu, thêm ない thành 食べない tabenai, thêm て thành 食べて tabete, thêm た thành 食べた tabeta. Động từ 寝る neru, bỏ る còn lại là 寝 ne, thêm ます thành 寝ます nemasu, thêm ない thành 寝ない nenai, thêm て thành 寝て nete, thêm た thành 寝た neta. Động từ 見る miru, bỏ る còn lại là 見 mi, thêm ます thành 見ます mimasu, thêm ない thành 見ない minai, thêm て thành 見て mite, thêm た thành 見た mita. Bạn thấy đấy, quy tắc này lặp đi lặp lại giống hệt nhau cho mọi động từ thể ru, không có ngoại lệ về âm cuối như ở nhóm 1. Đây là lý do vì sao nhiều người nói học thể ru dễ hơn học thể u của nhóm 1.

Bây giờ chúng ta sẽ đi vào từng thể cụ thể. Thể đầu tiên và cũng là thể quan trọng nhất là thể ない, thể phủ định. Để chia thể ない của thể ru, bạn chỉ cần bỏ る và thêm ない. 食べる thành 食べない tabenai nghĩa là không ăn. 寝る thành 寝ない nenai nghĩa là không ngủ. 起きる thành 起きない okinai nghĩa là không thức dậy. いる thành いない inai nghĩa là không ở. ある thành ない nai nghĩa là không có, đây là một ngoại lệ nhỏ cần ghi nhớ vì ある khi chia phủ định không phải là あらない mà là ない. Thể ない được dùng rất nhiều trong giao tiếp hàng ngày để nói không làm gì, không muốn làm gì, không thể làm gì, và cũng là gốc để tạo ra nhiều dạng khác như ないでください xin đừng làm, なければ nếu không, ないと phải làm nếu không sẽ, なくても dù không cũng được.

Có thể bạn quan tâm: Các Đoạn Hội Thoại Tiếng Nhật Thông Dụng Nhất 2026: Từ Chào Hỏi, Du Lịch Đến Công Việc Cho Người Mới Bắt Đầu

Thể thứ hai là thể ます, thể lịch sự. Cách chia cũng giống hệt: bỏ る và thêm ます. 食べる thành 食べます tabemasu, 寝る thành 寝ます nemasu, 見る thành 見ます mimasu, 起きる thành 起きます okimasu. Thể ます là thể bạn sẽ nghe nhiều nhất trong hội thoại lịch sự, trong công ty, trong nhà hàng, trong email. Từ thể ます, bạn có thể tạo ra thể ますたい muốn làm, thể ますか có muốn làm không, thể ますましょう cùng làm nhé, thể ました đã làm rồi, thể ません không làm. Vì vậy, nắm vững thể ます của thể ru là bước đệm để học tiếp rất nhiều ngữ pháp nâng cao hơn.

Thể thứ ba là thể て, còn gọi là thể liên dụng hoặc thể tiếp nối. Cách chia: bỏ る và thêm て. 食べる thành 食べて tabete, 寝る thành 寝て nete, 見る thành 見て mite, 起きる thành 起きて okite. Thể て có vai trò cực kỳ quan trọng vì nó được dùng để nối hai hành động lại với nhau, để tạo câu yêu cầu như 食べてください tabete kudasai xin hãy ăn, để tạo thể てみたい muốn thử làm, thể てある đã làm và giữ nguyên trạng thái, thể ておく làm trước để chuẩn bị, thể てしまう làm xong hoặc làm xong một cách hối tiếc. Nếu không biết chia thể て của thể ru, bạn sẽ không thể tạo được những câu dài và tự nhiên trong tiếng Nhật.

Thể thứ tư là thể た, thể quá khứ khẳng định, và thể なかった, thể quá khứ phủ định. Cách chia thể た: bỏ る và thêm た. 食べる thành 食べた tabeta nghĩa là đã ăn, 寝る thành 寝た neta nghĩa là đã ngủ, 見る thành 見た mita nghĩa là đã xem. Cách chia thể なかった: bỏ る và thêm なかった. 食べる thành 食べなかった tabenakatta nghĩa là đã không ăn. Thể た được dùng để kể lại chuyện đã xảy ra, để nói về trải nghiệm, để làm câu điều kiện たら nếu làm thì, và để làm câu てから sau khi làm. Đây là thể mà bạn sẽ dùng rất nhiều khi viết nhật ký, kể chuyện, hay thi JLPT ở phần đọc hiểu.

Thể thứ năm là thể ば, thể điều kiện. Cách chia: bỏ る và thêm ば. 食べる thành 食べれば tabereba nghĩa là nếu ăn thì, 寝る thành 寝れば nereba nghĩa là nếu ngủ thì, 見る thành 見れば mireba nghĩa là nếu xem thì. Thể ば thường đi kèm với thể ない để tạo câu 食べなければ tabenakereba nếu không ăn thì, hoặc đi kèm với thể khẳng định để diễn tả điều kiện và kết quả. Ví dụ, 寝れば元気になります nereba genki ni narimasu nếu ngủ thì sẽ khỏe. Đây là một cấu trúc rất hay gặp trong sách vở và trong đời sống.

Thể thứ sáu là thể ý chí, còn gọi là thể volitional, dùng để diễn tả ý chí, rủ rê, đề nghị. Cách chia: bỏ る và thêm よう. 食べる thành 食べよう tabeyou nghĩa là cùng ăn nào, tôi sẽ ăn, 寝る thành 寝よう neyou nghĩa là cùng ngủ nào, 見る thành 見よう miyou nghĩa là cùng xem nào. Thể này thường đi với ましょう để tạo 食べましょう tabemashou, hoặc đi với と思う tôi nghĩ sẽ làm. Ví dụ, 明日早く起きようと思います ashita hayaku okiyou to omoimasu tôi nghĩ ngày mai sẽ dậy sớm. Đây là thể rất quan trọng cho N4 và N3.

Thể thứ bảy là thể mệnh lệnh, dùng để ra lệnh hoặc chỉ dẫn. Cách chia: bỏ る và thêm ろ. 食べる thành 食べろ tabero nghĩa là ăn đi, 寝る thành 寝ろ nero nghĩa là ngủ đi, 見る thành 見ろ miro nghĩa là xem đi. Thể mệnh lệnh thường dùng trong gia đình, với bạn bè thân thiết, hoặc trong các biển chỉ dẫn, công thức nấu ăn. Tuy nhiên, cần lưu ý thể mệnh lệnh nghe khá thô nếu dùng với người lớn tuổi hoặc người lạ, vì vậy trong giao tiếp lịch sự người ta thường dùng てくれ, てください thay thế. Dù vậy, khi thi JLPT, bạn vẫn phải biết cách chia thể mệnh lệnh của thể ru vì nó xuất hiện trong phần ngữ pháp và nghe hiểu.

Thể thứ tám là thể khả năng, dùng để diễn tả có thể làm gì. Cách chia: bỏ る và thêm られる. 食べる thành 食べられる taberareru nghĩa là có thể ăn, 寝る thành 寝られる nerareru nghĩa là có thể ngủ, 見る thành 見られる mirareru nghĩa là có thể xem. Lưu ý rằng với một số động từ thể ru, thể khả năng có dạng rút gọn như 食べれる tabereru, 寝れる nereru, 見れる mireru, đây là cách nói khẩu ngữ phổ biến nhưng khi thi JLPT N5 N4, bạn nên ưu tiên dạng chuẩn 食べられる. Thể khả năng thường đi với が hoặc は để chỉ ra chủ thể có khả năng, ví dụ, 私は日本語が話せます watashi wa nihongo ga hanasemasu tôi có thể nói tiếng Nhật, hay 私はこれが見られます watashi wa kore ga miraremasu tôi có thể xem cái này.

Có thể bạn quan tâm: Các Từ Đồng Nghĩa Trong Tiếng Nhật N5: Hướng Dẫn Học Từ Vựng Toàn Diện Để Vượt Qua Kỳ Thi JLPT Và Giao Tiếp Tự Nhiên

Thể thứ chín là thể bị động, dùng để diễn tả hành động bị tác động. Cách chia giống hệt thể khả năng: bỏ る và thêm られる. 食べる thành 食べられる taberareru nghĩa là bị ăn, 寝る thành 寝られる nerareru nghĩa là bị ngủ, 見る thành 見られる mirareru nghĩa là bị xem. Bạn có thể thắc mắc tại sao thể khả năng và thể bị động lại giống nhau đối với thể ru. Đúng vậy, với động từ nhóm 2, hai thể này trùng nhau về hình thức, chỉ khác nhau về nghĩa tùy theo ngữ cảnh. Ví dụ, この映画は子供でも見られます kono eiga wa kodomo demo miraremasu bộ phim này trẻ con cũng có thể xem, mang nghĩa khả năng. Trong khi, 彼はみんなに笑われました kare wa minna ni warawaremashita anh ấy đã bị mọi người cười, mang nghĩa bị động. Việc phân biệt hai nghĩa này dựa vào ngữ cảnh và trợ từ đi kèm là một kỹ năng quan trọng.

Thể thứ mười là thể khiến dịch, còn gọi là thể causative, dùng để diễn tả khiến ai làm gì. Cách chia: bỏ る và thêm させる. 食べる thành 食べさせる tabesaseru nghĩa là khiến ăn, 寝る thành 寝させる nesaseru nghĩa là khiến ngủ, 見る thành 見させる misaseru nghĩa là khiến xem. Ví dụ, 子供に野菜を食べさせます kodomo ni yasai o tabesasemasu tôi cho trẻ con ăn rau, hay 母は私に本を見させました haha wa watashi ni hon o misasemashita mẹ cho tôi xem sách. Thể khiến dịch thường đi với trợ từ に hoặc を, và đây là một điểm ngữ pháp khiến nhiều người Việt nhầm lẫn vì tiếng Việt dùng hai cách nói khác nhau là khiến và cho.

Thể thứ mười một là thể khiến bị động, kết hợp giữa khiến dịch và bị động. Cách chia: bỏ る và thêm させられる. 食べる thành 食べさせられる tabesaserareru nghĩa là bị khiến ăn, 寝る thành 寝させられる nesaserareru nghĩa là bị khiến ngủ, 見る thành 見させられる misaserareru nghĩa là bị khiến xem. Thể này diễn tả cảm giác bị ép buộc, bị bắt làm một việc không mong muốn. Ví dụ, 私は先生に漢字を書かされました watashi wa sensei ni kanji o kakasaremashita tôi đã bị thầy giáo bắt viết kanji, hay 私は母に部屋を掃除させられました watashi wa haha ni heya o souji saseraremashita tôi đã bị mẹ bắt dọn phòng. Đây là thể nâng cao hơn, thường xuất hiện ở N3 và N2, nhưng nếu bạn hiểu quy tắc bỏ る thêm đuôi, bạn sẽ thấy nó không hề khó.

Ngoài các thể trên, thể ru còn có thể chia sang thể điều kiện với たら và と. Thể たら: lấy thể た rồi thêm ら. 食べた thành 食べたら tabetara nghĩa là nếu ăn rồi thì, 寝た thành 寝たら netara nghĩa là nếu ngủ rồi thì. Thể と: lấy từ điển thể và thêm と. 食べる thành 食べると taberu to nghĩa là khi ăn thì, 寝る thành 寝ると neru to nghĩa là khi ngủ thì. Hai thể này rất hay dùng trong câu điều kiện và câu kể lại thói quen.

Để giúp bạn hình dung rõ hơn, chúng ta hãy lấy một động từ mẫu là 食べる taberu và liệt kê toàn bộ các thể của nó trong một bảng tổng hợp. Từ điển thể là 食べる, thể ない là 食べない, thể ます là 食べます, thể て là 食べて, thể た là 食べた, thể なかった là 食べなかった, thể ば là 食べれば, thể ý chí là 食べよう, thể mệnh lệnh là 食べろ, thể khả năng và bị động là 食べられる, thể khiến dịch là 食べさせる, thể khiến bị động là 食べさせられる. Bạn có thể thấy tất cả các thể đều bắt đầu từ gốc 食べ tabe, chỉ khác đuôi. Đây chính là điểm mạnh của thể ru: một khi bạn nhớ gốc, bạn có thể tạo ra vô số dạng biến đổi.

Tương tự, với 寝る neru, gốc là 寝 ne, các thể là 寝ない nenai, 寝ます nemasu, 寝て nete, 寝た neta, 寝なかった nenakatta, 寝れば nereba, 寝よう neyou, 寝ろ nero, 寝られる nerareru, 寝させる nesaseru, 寝させられる nesaserareru. Với 見る miru, gốc là 見 mi, các thể là 見ない minai, 見ます mimasu, 見て mite, 見た mita, 見なかった minakatta, 見れば mireba, 見よう miyou, 見ろ miro, 見られる mirareru, 見させる misaseru, 見させられる misaserareru. Việc luyện tập với ba động từ mẫu này sẽ giúp bạn tự tin chia bất cứ động từ thể ru nào trong từ điển.

Tuy nhiên, chúng ta không thể bỏ qua phần ngoại lệ, vì đây là phần khiến nhiều người học bị điểm trừ trong kỳ thi. Có một số động từ kết thúc bằng る nhưng thực chất thuộc nhóm 1, không phải thể ru, và cách chia của chúng hoàn toàn khác. Ví dụ, 帰る kaeru về, nếu chia theo thể ru sẽ thành 帰ない kaenai nhưng đúng phải là 帰らない kaeranai. 見る miru xem là thể ru thật, nhưng 帰る kaeru lại là nhóm 1. Tương tự, 知る shiru biết, 入る hairu vào, 切る kiru cắt, 走る hashiru chạy, 減る heru giảm, 焦る kogaru焦, 滑る suberu trượt, 喋る shaberu nói, 限る kagiru giới hạn, 散る chiru tan, 降る furu rơi, 撮る toru chụp, 守る mamoru giữ, 戻る modoru quay lại, đều là nhóm 1 dù kết thúc bằng る. Ngược lại, có một số động từ không kết thúc bằng る nhưng lại chia như thể ru, ví dụ, いる iru ở, ある aru có, できる dekiru có thể, 感じる kanjiru cảm thấy, 始める hajimeru bắt đầu, 決める kimeru quyết định, 教える oshieru dạy, 忘れる wasureru quên, 慣れる nareru quen, 捨てる suteru vứt, 遅れる okureru muộn, 濡れる nureru ướt. Những động từ này tuy không kết thúc bằng る ở dạng ます nhưng vẫn chia như thể ru vì gốc của chúng kết thúc bằng e. Cách nhận biết đơn giản nhất là nhìn vào thể ます: nếu thể ます kết thúc bằng ます với gốc kết thúc bằng e như 教えます oshiemasu, 忘れます wasuremmasu, 始めます hajimemasu, thì đó là thể ru.

Một lỗi sai phổ biến của người Việt khi chia thể ru là nhầm lẫn giữa thể ru và thể u của nhóm 1. Ví dụ, người học thấy 食べる taberu thì chia thể ない thành 食べない là đúng, nhưng khi gặp 書く kaku viết thì lại chia thành 書ない kanai là sai, đúng phải là 書かない kakanai. Ngược lại, người học thấy 帰る kaeru thì chia thành 帰ない kaenai là sai vì 帰る là nhóm 1. Để tránh nhầm lẫn, bạn cần học động từ kèm theo thể ます. Nếu thể ます là 帰ります kaerimasu, gốc là 帰 kae, đuôi là ります, vậy đó là nhóm 1 vì gốc kết thúc bằng a. Nếu thể ます là 食べます tabemasu, gốc là 食べ tabe, đuôi là ます, gốc kết thúc bằng e, vậy đó là thể ru. Quy tắc này giúp bạn phân biệt nhanh chóng trong lúc làm bài thi.

Một lỗi sai khác là quên biến đổi của ある aru. Nhiều người chia thể ない của ある thành あらない aranai nhưng đúng là ない nai. Tương tự, thể ます của ある là あります arimasu là đúng, nhưng thể て là あって atte, thể た là あった atta. Đây là động từ bất quy tắc duy nhất trong nhóm thể ru mà bạn cần ghi nhớ riêng. Ngoài ra, いる iru và ある aru là hai động từ tồn tại, chúng không có thể bị động hay khiến dịch theo nghĩa thông thường, vì vậy bạn không nên cố chia いる thành いられる irareru hay ある thành あられる arareru trong các tình huống thông thường.

Để học cách chia thể ru hiệu quả, bạn nên áp dụng phương pháp học theo gốc và đuôi. Mỗi ngày, hãy chọn năm động từ thể ru mới, viết ra gốc của chúng bằng cách bỏ る, sau đó tự chia ra mười thể khác nhau. Ví dụ, với động từ 忘れる wasureru quên, gốc là 忘れ wasure, các thể là 忘れない wasurenai, 忘れます wasuremasu, 忘れて wasurete, 忘れた wasureta, 忘れれば wasureba, 忘れよう wasureyou, 忘れろ wasurero, 忘れられる wasurerareru, 忘れさせる wasuresaseru. Việc viết đi viết lại như vậy sẽ giúp bạn ghi nhớ quy tắc một cách tự nhiên, không cần học thuộc lòng một cách máy móc.

Bạn cũng nên luyện tập bằng cách đặt câu với mỗi thể. Ví dụ, với 忘れる, bạn có thể đặt câu 宿題を忘れないでください shukudai o wasurenaide kudasai xin đừng quên bài tập, 傘を忘れました kasa o wasuremashita tôi đã quên ô, 忘れてしまいました wasurete shimaimashita tôi đã quên mất rồi, 忘れたら教えてください wasuretara oshiete kudasai nếu quên thì xin hãy nhắc tôi, 忘れなければいいのに wasurenakereba ii noni giá như không quên thì tốt. Việc đặt câu giúp bạn hiểu ngữ cảnh sử dụng của từng thể, từ đó tránh việc chia đúng hình thức nhưng dùng sai nghĩa.

Đối với kỳ thi JLPT, cách chia thể ru xuất hiện rất nhiều ở phần ngữ pháp N5 và N4. Đề thi thường cho bạn một động từ ở dạng từ điển và yêu cầu bạn chọn thể ない, thể ます, thể て, thể た đúng. Ví dụ, 食べるの ___ は 食べない, 寝るの ___ は 寝ます, 見るの ___ は 見て. Nếu bạn nắm vững quy tắc bỏ る thêm đuôi, bạn sẽ làm đúng những câu này trong vài giây. Ngoài ra, phần đọc hiểu cũng yêu cầu bạn nhận biết các thể như 食べられる, 食べさせる, 食べさせられる để hiểu nghĩa của câu. Vì vậy, việc học thể ru không chỉ giúp bạn làm bài ngữ pháp mà còn giúp bạn đọc hiểu văn bản dài.

Một mẹo ghi nhớ rất hiệu quả là học thể ru theo cặp đối lập. Ví dụ, 食べる ăn đối lập với 食べない không ăn, 寝る ngủ đối lập với 寝ない không ngủ, 見る xem đối lập với 見ない không xem. Học theo cặp giúp bạn nhớ cả khẳng định và phủ định cùng lúc. Tương tự, học thể て và thể た cùng lúc giúp bạn nhớ cả hiện tại tiếp nối và quá khứ. Học thể ます và thể ました cùng lúc giúp bạn nhớ cả hiện tại lịch sự và quá khứ lịch sự. Việc học theo cặp tạo ra sự liên tưởng mạnh mẽ trong trí nhớ.

Ngoài ra, bạn nên nghe nhiều ví dụ thực tế từ anime, drama, hay bài hát tiếng Nhật. Khi nghe người Nhật nói, bạn sẽ nghe rất nhiều thể て như 食べて, 寝て, 見て, và rất nhiều thể ない như 食べない, 寝ない, 見ない. Việc nghe và bắt chước sẽ giúp bạn phản xạ nhanh hơn khi nói. Bạn có thể luyện shadowing, tức là nghe một câu và lặp lại ngay lập tức, để làm quen với âm điệu và cách chia thể ru trong câu thật.

Tóm lại, cách chia thể ru trong tiếng Nhật thực chất rất đơn giản: bỏ る và thêm đuôi tương ứng. Sự đơn giản này là lợi thế lớn cho người mới bắt đầu, vì bạn chỉ cần nhớ một quy tắc duy nhất là có thể chia hàng trăm động từ khác nhau. Tuy nhiên, bạn vẫn cần cẩn thận với các động từ kết thúc bằng る nhưng thuộc nhóm 1, và với động từ bất quy tắc như ある. Khi bạn đã nắm vững quy tắc vàng này và luyện tập thường xuyên với các động từ mẫu như 食べる, 寝る, 見る, 起きる, 忘れる, 教える, bạn sẽ tự tin sử dụng tiếng Nhật trong giao tiếp hàng ngày và đạt kết quả tốt trong kỳ thi JLPT. Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng cách viết ra gốc của năm động từ thể ru mà bạn yêu thích và chia chúng thành tất cả các thể, bạn sẽ thấy tiếng Nhật trở nên gần gũi và dễ học hơn rất nhiều.