Thể sai khiến trong tiếng Nhật, hay còn gọi là 使役形 (しえきけい – shieki kei), là một trong những thể động từ quan trọng nhất và cũng là thể khiến nhiều người học tiếng Nhật ở trình độ N5, N4 cảm thấy khó khăn nhất. Không chỉ vì cách chia của nó có nhiều ngoại lệ, mà còn vì ý nghĩa của nó rất tinh tế, có thể thay đổi hoàn toàn tùy thuộc vào ngữ cảnh, chủ ngữ và loại động từ đi kèm. Nếu bạn chỉ học thuộc công thức một cách máy móc mà không hiểu bản chất của thể sai khiến, bạn rất dễ mắc lỗi trong giao tiếp thực tế, đặc biệt là khi nói về việc nhờ vả, bắt buộc ai đó làm gì, hoặc cho phép ai đó làm gì.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi từ những kiến thức cơ bản nhất về thể sai khiến là gì, phân biệt nó với các thể khác như thể bị động, thể khả năng, thể tự nguyện, cho đến cách chia chi tiết cho từng nhóm động từ trong tiếng Nhật bao gồm nhóm Ichidan, nhóm Godan, động từ bất quy tắc như する và 来る, và các động từ đặc biệt như いる, ある, 行く. Bên cạnh đó, bài viết còn phân tích các dạng kết hợp rất hay gặp trong đề thi JLPT và trong giao tiếp hàng ngày như 使役受身形 (thể sai khiến bị động), 使役可能形 (thể sai khiến khả năng), 使役意志形 (thể sai khiến ý chí), và 使役て形. Cuối bài là phần tổng hợp lỗi sai thường gặp của người Việt học tiếng Nhật, mẹo ghi nhớ nhanh, và hệ thống bài tập có đáp án để bạn tự luyện.
Nếu bạn đang học tiếng Nhật từ con số 0, hoặc đang ôn thi JLPT N4, N3, bài viết này sẽ là tài liệu tham khảo toàn diện giúp bạn nắm vững thể sai khiến một cách chắc chắn và áp dụng chính xác trong cả bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết.
1. Thể Sai Khiến Trong Tiếng Nhật Là Gì?
Thể sai khiến (使役形) là thể động từ dùng để diễn tả hành động khiến người khác làm một việc gì đó, hoặc khiến một vật, một sự việc nào đó thay đổi trạng thái. Hiểu đơn giản, nếu động từ gốc diễn tả một hành động do chính chủ ngữ tự thực hiện, thì thể sai khiến diễn tả hành động mà chủ ngữ tác động lên một đối tượng khác để đối tượng đó thực hiện hành động.
Ví dụ, động từ 食べる (たべる – taberu) có nghĩa là ăn. Khi chuyển sang thể sai khiến, 食べさせる (たべさせる – tabesaseru) có nghĩa là cho ai đó ăn, khiến ai đó ăn, bắt ai đó ăn. Chủ ngữ của câu gốc là người ăn, còn chủ ngữ của câu thể sai khiến là người khiến người khác ăn.
Tương tự, động từ 行く (いく – iku) có nghĩa là đi. Thể sai khiến của nó là 行かせる (いかせる – ikaseru) có nghĩa là cho ai đó đi, khiến ai đó đi, cử ai đó đi.
Động từ 書く (かく – kaku) có nghĩa là viết. Thể sai khiến là 書かせる (かかせる – kakaseru) có nghĩa là khiến ai đó viết, bắt ai đó viết.
Về mặt ngữ pháp, thể sai khiến luôn kết thúc bằng せる hoặc させる. Đây là dấu hiệu nhận biết quan trọng nhất. Khi bạn nhìn thấy một động từ kết thúc bằng せる hoặc させる, bạn có thể đoán ngay đó là thể sai khiến, trừ một số ít động từ gốc vốn đã kết thúc bằng những âm này như 忘れる (わすれる – wasureru – quên), 捨てる (すてる – suteru – vứt bỏ), 着る (きる – kiru – mặc) – những động từ này không phải là thể sai khiến dù chúng có âm giống.
Ý nghĩa của thể sai khiến không chỉ có một. Tùy vào ngữ cảnh, nó có thể mang ba nghĩa chính. Nghĩa thứ nhất là nghĩa bắt buộc, ép buộc, ra lệnh. Ví dụ: 先生は生徒に本を読ませました (せんせいは せいとに ほんを よませました – Sensei wa seito ni hon wo yomasemashita) – Thầy giáo đã bắt học sinh đọc sách. Nghĩa thứ hai là nghĩa cho phép, để cho ai đó làm gì đó một cách tự nguyện. Ví dụ: 母は私にゲームをさせてくれました (ははは わたしに ゲームを させてくれました – Haha wa watashi ni geemu wo sasete kuremashita) – Mẹ đã cho tôi chơi game. Nghĩa thứ ba là nghĩa khiến một vật tự động thay đổi, thường dùng với động từ tự động từ. Ví dụ: 風がドアを動かしました (かぜが ドアを うごかしました – Kaze ga doa wo ugokashimashita) – Gió đã làm cánh cửa di chuyển. Hay: 太陽が雪を溶かしました (たいようが ゆきを とかしました – Taiyou ga yuki wo tokashimashita) – Mặt trời đã làm tuyết tan chảy.
Việc hiểu đúng ba nghĩa này là chìa khóa để sử dụng thể sai khiến tự nhiên như người Nhật. Người Nhật rất ít khi dùng thể sai khiến với nghĩa bắt buộc trong giao tiếp hàng ngày vì nó nghe có vẻ cứng nhắc, mệnh lệnh. Thay vào đó, họ thường dùng thể sai khiến với nghĩa cho phép, nhờ vả, hoặc dùng các cấu trúc khác như ～てください, ～なさい để ra lệnh một cách lịch sự hơn.
2. Phân Biệt Thể Sai Khiến Với Các Thể Động Từ Khác
Người học tiếng Nhật thường nhầm lẫn thể sai khiến với thể bị động và thể khả năng vì cả ba thể này đều có cách chia tương đối giống nhau và đều kết thúc bằng れる, られる, せる. Tuy nhiên, ý nghĩa của chúng hoàn toàn khác nhau.
Thể bị động (受身形 – ukemi kei) diễn tả hành động mà chủ ngữ bị tác động bởi một hành động từ bên ngoài, chủ ngữ ở vị trí bị động, chịu đựng. Ví dụ: 私は先生に褒められました (わたしは せんせいに ほめられました – Watashi wa sensei ni homeraremashita) – Tôi đã được thầy giáo khen. Ở đây, tôi là người bị khen, thầy giáo là người thực hiện hành động khen.
Có thể bạn quan tâm: Cách Chia Thể Ru Trong Tiếng Nhật: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A Đến Z Cho Người Mới Bắt Đầu
Thể sai khiến (使役形) diễn tả hành động mà chủ ngữ chủ động khiến người khác làm gì đó. Ví dụ: 私は弟に宿題を手伝わせました (わたしは おとうとに しゅくだいを てつだわせました – Watashi wa otouto ni shukudai wo tetsudawasemashita) – Tôi đã khiến em trai giúp làm bài tập về nhà. Ở đây, tôi là người khiến, em trai là người thực hiện hành động giúp.
Thể khả năng (可能形 – kanou kei) diễn tả khả năng, có thể làm gì đó. Ví dụ: 私は日本語が話せます (わたしは にほんごが はなせます – Watashi wa nihongo ga hanasemasu) – Tôi có thể nói tiếng Nhật. Chủ ngữ là người có khả năng thực hiện hành động.
Để phân biệt rõ ràng, hãy nhớ quy tắc sau: bị động là bị ai đó làm gì, sai khiến là khiến ai đó làm gì, khả năng là có thể làm gì. Ba thể này có thể kết hợp với nhau để tạo thành những thể phức tạp hơn như sai khiến bị động (bị khiến làm gì) và sai khiến khả năng (có thể khiến ai đó làm gì), và đó chính là phần nâng cao mà chúng ta sẽ học ở phần sau.
Một điểm khác cần lưu ý là trợ từ đi kèm với thể sai khiến. Với động từ tự động từ (tự động từ là động từ không cần tân ngữ, chủ ngữ tự thay đổi trạng thái như 行く – đi, 寝る – ngủ, 笑う – cười), khi chuyển sang thể sai khiến, tân ngữ chỉ người hoặc vật bị khiến sẽ dùng trợ từ を. Ví dụ: 子供を行かせます (こどもを いかせます – Kodomo wo ikasemasu) – Tôi cho đứa trẻ đi. Ở đây, 子供 là người bị khiến đi, dùng trợ từ を.
Với động từ tha động từ (động từ cần tân ngữ như 食べる – ăn, 読む – đọc, 書く – viết), khi chuyển sang thể sai khiến, tân ngữ gốc của động từ sẽ chuyển thành trợ từ に, và người bị khiến sẽ dùng trợ từ を. Ví dụ: 子供にパンを食べさせます (こどもに パンを たべさせます – Kodomo ni pan wo tabesasemasu) – Tôi cho đứa trẻ ăn bánh mì. Ở đây, 子供 là người bị khiến, パン là thứ bị ăn. Cấu trúc này rất quan trọng và là lỗi sai phổ biến nhất của người Việt khi học thể sai khiến.
3. Cách Chia Thể Sai Khiến Cho Động Từ Nhóm Ichidan
Động từ nhóm Ichidan (一段動詞) là nhóm động từ có gốc kết thúc bằng える hoặc いる, và khi chia thể, chúng ta chỉ cần bỏ phần る ở cuối và thêm させる vào. Đây là nhóm dễ chia nhất.
Công thức chung cho nhóm Ichidan: Gốc động từ (bỏ る) + させる
Ví dụ chi tiết: 食べる (たべる) -> 食べ (たべ) + させる = 食べさせる (たべさせる) – cho ăn, khiến ăn. 寝る (ねる) -> 寝 (ね) + させる = 寝させる (ねさせる) – cho ngủ, khiến ngủ. 見る (みる) -> 見 (み) + させる = 見させる (みさせる) – cho xem, khiến xem. 起きる (おきる) -> 起き (おき) + させる = 起きさせる (おきさせる) – đánh thức ai dậy, khiến ai dậy. 降りる (おりる) -> 降り (おり) + させる = 降りさせる (おりさせる) – cho xuống, khiến xuống.
Một số động từ Ichidan rất thường gặp trong đời sống hàng ngày mà bạn cần thuộc lòng: 教える (おしえる – oshieru – dạy) -> 教えさせる (おしえさせる – oshiesaseru – khiến dạy, cho dạy). 忘れる (わすれる – wasureru – quên) -> 忘れさせる (わすれさせる – wasuresaseru – khiến quên). 捨てる (すてる – suteru – vứt) -> 捨てさせる (すてさせる – sutesaseru – khiến vứt). 着る (きる – kiru – mặc) -> 着させる (きさせる – kisaseru – mặc cho ai, khiến ai mặc). できる (dekiru – có thể) -> できさせる (dekisaseru – khiến có thể, cho phép làm được) – động từ này tuy là Ichidan nhưng ý nghĩa đặc biệt.
Lưu ý quan trọng: Không phải mọi động từ kết thúc bằng える hoặc いる đều là Ichidan. Có một số động từ Godan nhưng kết thúc bằng える hoặc いる như 知る (しる – shiru – biết), 減る (へる – heru – giảm), 走る (はしる – hashiru – chạy), 帰る (かえる – kaeru – về), 入る (はいる – hairu – vào), 切る (きる – kiru – cắt), 喋る (しゃべる – shaberu – nói chuyện), 滑る (すべる – suberu – trượt). Những động từ này là Godan và cách chia thể sai khiến của chúng sẽ khác hoàn toàn. Đây là bẫy thường gặp trong kỳ thi JLPT N5 và N4.
Cách nhận biết động từ Ichidan thật sự là bạn phải học thuộc danh sách các động từ Godan kết thúc bằng える, いる. Ngoài ra, có một mẹo nhỏ là hầu hết các động từ Ichidan đều có gốc là các động từ chỉ hành động bằng ý chí như 食べる, 見る, 寝る, trong khi các động từ Godan kết thúc bằng える, いる thường chỉ hành động tự nhiên, không cần ý chí như 降る (ふる – furu – mưa rơi), 減る, 知る. Tuy nhiên, mẹo này không chính xác 100% nên cách tốt nhất vẫn là học thuộc và luyện tập nhiều.
Sau khi chia được thể sai khiến cho Ichidan, chúng ta có thể tiếp tục chia các thể khác dựa trên thể sai khiến đó. Ví dụ, thể sai khiến bị động của 食べさせる là 食べさせられる (たべさせられる – tabesaserareru) – bị khiến ăn, bị bắt ăn. Thể sai khiến khả năng là 食べさせられる (たべさせられる) hoặc 食べさせれる (たべさせれる) trong khẩu ngữ – có thể cho ăn, có thể khiến ăn. Thể sai khiến ý chí là 食べさせよう (たべさせよう – tabesaseyou) – hãy khiến ăn, tôi sẽ khiến ăn. Thể sai khiến て形 là 食べさせて (たべさせて – tabesasete) – khiến ăn rồi, cho ăn đi.
4. Cách Chia Thể Sai Khiến Cho Động Từ Nhóm Godan
Động từ nhóm Godan (五段動詞) là nhóm động từ có gốc thay đổi theo năm hàng âm, và cách chia thể sai khiến của nhóm này phức tạp hơn Ichidan vì chúng ta phải xác định đúng hàng âm của động từ gốc.
Có thể bạn quan tâm: Từ Ghép Trong Tiếng Nhật (kango & Wago): Bí Quyết Chinh Phục Từ Vựng Nâng Cao Năm 2026
Công thức chung cho nhóm Godan: Gốc động từ (dạng chưa chia – 未然形 – mizen kei) + せる
Gốc động từ chưa chia (未然形) là dạng động từ khi bỏ đuôi る và thay đổi hàng âm cuối cùng về hàng あ. Ví dụ, động từ 読む (よむ – yomu) thuộc hàng ま, gốc chưa chia là 読ま (よま), cộng với せる thành 読ませる (よませる – yomaseru). Động từ 書く (かく – kaku) thuộc hàng か, gốc chưa chia là 書か (かか), cộng với せる thành 書かせる (かかせる – kakaseru).
Để chia chính xác, chúng ta cần chia Godan thành năm hàng chính: hàng か, hàng が, hàng さ, hàng た, hàng な, hàng は, hàng ま, hàng や, hàng ら, hàng わ. Thực tế Godan có mười hàng, nhưng chúng ta có thể nhóm lại theo cách chia thể sai khiến.
Hàng か: Động từ 書く (かく) -> 書かせる (かかせる), 聞く (きく) -> 聞かせる (きかせる – kikas eru – khiến nghe, cho nghe), 歩く (あるく) -> 歩かせる (あるかせる – arukaseru – khiến đi bộ). Hàng が: 泳ぐ (およぐ) -> 泳がせる (およがせる – oyogaseru – khiến bơi, cho bơi), 探す (さがす) -> 探させる (さがさせる – sagasaseru) – lưu ý 探す thuộc hàng さ chứ không phải hàng が, nên gốc là 探さ. Hàng さ: 話す (はなす) -> 話させる (はなさせる – hanasaseru – khiến nói), 探す (さがす) -> 探させる (さがさせる), 貸す (かす) -> 貸させる (かさせる – kasaseru – cho mượn). Hàng た: 立つ (たつ) -> 立たせる (たたせる – tataseru – khiến đứng, cho đứng), 待つ (まつ) -> 待たせる (またせる – mataseru – khiến chờ), 持つ (もつ) -> 持たせる (もたせる – motaseru – cầm cho ai, mang theo cho ai). Hàng な: 死ぬ (しぬ) -> 死なせる (しなせる – shinaseru – khiến chết, làm chết), 亡くなる thì là Ichidan. Hàng は: 飛ぶ (とぶ) -> 飛ばせる (とばせる – tobaseru – khiến bay, cho bay), 呼ぶ (よぶ) -> 呼ばせる (よばせる – yobaseru – khiến gọi), 吸う (すう) -> 吸わせる (すわせる – suwaseru – khiến hút, cho hút) – lưu ý 吸う là Godan nhưng khi chia sai khiến, gốc là 吸わ (すわ) + せる = 吸わせる. Hàng ま: 読む (よむ) -> 読ませる (よませる), 飲む (のむ) -> 飲ませる (のませる – nomaseru – cho uống, khiến uống), 噛む (かむ) -> 噛ませる (かませる – kamaseru – khiến cắn). Hàng や: 行く (いく) -> 行かせる (いかせる) – 行く là Godan thuộc hàng か, nhưng gốc chưa chia là 行か (いか), không phải 行き. Đây là ngoại lệ cần nhớ. Hàng ら: 笑う (わらう) -> 笑わせる (わらわせる – warawaseru – khiến cười, chọc cười), 座る (すわる) -> 座らせる (すわらせる – suwaraseru – khiến ngồi), 怒る (おこる) -> 怒らせる (おこらせる – okoraseru – khiến giận, chọc giận). Hàng わ: 買う (かう) -> 買わせる (かわせる – kawaseru – khiến mua, cho mua), 会う (あう) -> 会わせる (あわせる – awaseru – khiến gặp, cho gặp, giới thiệu), 習う (ならう) -> 習わせる (ならわせる – narawaseru – khiến học, cho học).
Đặc biệt, động từ 行く (いく) là Godan nhưng rất đặc biệt vì gốc chưa chia của nó là 行か (いか) chứ không phải 行き. Nhiều người học thường chia sai thành 行きせる. Hãy nhớ kỹ: 行く -> 行かせる, 行かせた, 行かせます, 行かせて.
Một động từ Godan khác cũng rất hay bị nhầm là いる (いる) và ある (ある). Động từ いる (いる – iru – ở, có) là Ichidan nhưng khi chia thể sai khiến, nó trở thành いさせる (いさせる – isaseru – khiến ở, cho ở). Động từ ある (ある – aru – có) là Godan thuộc hàng わ, thể sai khiến là あらせ る (あらせ る – araseru – khiến có, cho có) – ít dùng trong thực tế nhưng vẫn xuất hiện trong JLPT N3.
5. Cách Chia Thể Sai Khiến Cho Động Từ Bất Quy Tắc Và Động Từ Đặc Biệt
Động từ bất quy tắc (不規則動詞) trong tiếng Nhật chỉ có hai động từ: する (する – suru – làm) và 来る (くる – kuru – đến). Cách chia thể sai khiến của hai động từ này cũng không theo quy tắc thông thường.
Động từ する (する – suru): Thể sai khiến là させる (させる – saseru – khiến làm, cho làm). Đây là động từ thể sai khiến được dùng nhiều nhất trong tiếng Nhật vì する kết hợp với rất nhiều danh từ gốc Hán như 勉強する (べんきょうする – benkyou suru – học bài) -> 勉強させる (べんきょうさせる – benkyou saseru – khiến học bài, cho học bài), 仕事する (しごとする – shigoto suru – làm việc) -> 仕事させる (しごとさせる – shigoto saseru – khiến làm việc), 休む thì là Godan nhưng 休ませる cũng rất hay dùng.
Động từ 来る (くる – kuru): Thể sai khiến là 来させる (こさせる – kosaseru – khiến đến, cho đến). Động từ này ít được dùng trong giao tiếp hàng ngày vì người Nhật thường nói 来させる thay vì dùng cấu trúc khác, nhưng nó vẫn xuất hiện trong văn bản và đề thi.
Ngoài hai động từ bất quy tắc trên, còn có một số động từ đặc biệt mà cách chia thể sai khiến của chúng có thể gây nhầm lẫn. Động từ いる (いる) như đã nói là Ichidan, thể sai khiến là いさせる. Động từ ある (ある) là Godan, thể sai khiến là あらせる. Động từ なる (なる – naru – trở thành) là Godan thuộc hàng ら, thể sai khiến là ならせる (ならせる – naraseru – khiến trở thành). Động từ できる (できる – dekiru – có thể) là Ichidan, thể sai khiến là できさせる (できさせる – dekisaseru). Động từ なる và できる khi chuyển sang thể sai khiến thường dùng với nghĩa khiến một người có khả năng làm được việc gì đó, hoặc khiến một vật thay đổi trạng thái.
Một nhóm động từ đặc biệt khác là các động từ một âm tiết như いる, ある, なる, できる, する, 来る. Những động từ này thường là ngoại lệ và cần học thuộc lòng. Ngoài ra, động từ 行く (いく) tuy là Godan nhưng cũng được coi là bán bất quy tắc vì gốc của nó không theo quy tắc hàng か thông thường.
Các động từ Ichidan có gốc là いる hoặc える nhưng thực chất là Godan như 知る, 走る, 帰る, 入る, 切る, 減る, 喋る, 滑る, 降る, 散る, 焦る, 遮る, 覆る, 覆る. Cách chia thể sai khiến của chúng theo Godan: 知る (しる) -> 知らせ る (しらせ る – shiraseru – khiến biết, cho biết), 走る (はしる) -> 走らせ る (はしらせ る – hashiraseru – khiến chạy), 帰る (かえる) -> 帰らせ る (かえらせ る – kaeraseru – khiến về, cho về), 入る (はいる) -> 入らせ る (はいらせ る – hairaseru – khiến vào, cho vào), 切る (きる) -> 切らせ る (きらせ る – kiraseru – khiến cắt), 減る (へる) -> 減らせ る (へらせ る – heraseru – khiến giảm), 喋る (しゃべる) -> 喋らせ る (しゃべらせ る – shaberaseru – khiến nói chuyện), 滑る (すべる) -> 滑らせ る (すべらせ る – suberaseru – khiến trượt), 降る (ふる) -> 降らせ る (ふらせ る – furaseru – khiến rơi, làm rơi).
Việc phân biệt Ichidan và Godan kết thúc bằng える, いる là một trong những kiến thức nền tảng nhất của tiếng Nhật. Nếu bạn chia sai nhóm động từ, toàn bộ thể sai khiến của bạn sẽ sai theo. Vì vậy, hãy luôn tra từ điển hoặc học thuộc danh sách các động từ Godan kết thúc bằng える, いる ngay từ đầu.
Có thể bạn quan tâm: Các Ứng Dụng Học Tiếng Nhật Tốt Nhất 2026: Review Chi Tiết, So Sánh Và Lộ Trình Cho Người Mới Bắt Đầu
6. Thể Sai Khiến Bị Động (使役受身形) – Dạng Kết Hợp Quan Trọng Nhất
Thể sai khiến bị động (使役受身形 – shieki ukemi kei) là dạng kết hợp giữa thể sai khiến và thể bị động, mang ý nghĩa bị khiến làm gì, bị bắt làm gì, bị ép làm gì. Đây là thể động từ rất hay xuất hiện trong JLPT N3 và N2, và cũng là thể khiến người học dễ nhầm lẫn nhất vì nó kết hợp hai ý nghĩa trái ngược nhau: chủ động khiến người khác và bị động bị tác động.
Cách chia thể sai khiến bị động: Thể sai khiến (させる hoặc せる) + られる
Cụ thể, với động từ Ichidan: Gốc (bỏ る) + させられる. Ví dụ: 食べる -> 食べさせられる (たべさせられる – tabesaserareru – bị khiến ăn, bị bắt ăn), 寝る -> 寝させられる (ねさせられる – nesaserareru – bị khiến ngủ), 見る -> 見させられる (みさせられる – misaserareru – bị khiến xem). Với động từ Godan: Gốc chưa chia + せられる. Ví dụ: 読む -> 読ませられる (よませられる – yomaserareru – bị khiến đọc), 書く -> 書かせられる (かかせられる – kakaserareru – bị khiến viết), 行く -> 行かせられる (いかせられる – ikaserareru – bị khiến đi).
Ý nghĩa của thể sai khiến bị động có thể là bị ép buộc làm gì đó một cách không tự nguyện, hoặc bị cho phép làm gì đó nhưng cảm thấy khó xử, hoặc bị khiến làm gì đó trong hoàn cảnh bị động. Ví dụ: 私は先生に教室を掃除させられました (わたしは せんせいに きょうしつを そうじさせられました – Watashi wa sensei ni kyoushitsu wo souji saseraremashita) – Tôi đã bị thầy giáo bắt dọn dẹp lớp học. Ở đây, tôi là người bị bắt, thầy giáo là người bắt. Ví dụ khác: 子供は親に毎日勉強させられています (こどもは おやに まいにち べんきょうさせられています – Kodomo wa oya ni mainichi benkyou sasarete imasu) – Đứa trẻ đang bị cha mẹ bắt học bài mỗi ngày.
Trong giao tiếp hàng ngày, thể sai khiến bị động thường được dùng để phàn nàn, kể khổ, hoặc diễn tả cảm giác bị ép buộc. Người Nhật rất hay dùng cấu trúc này khi nói về công việc, học tập, hoặc các mối quan hệ trong gia đình. Ví dụ: 上司に残業させられました (じょうしに ざんぎょうさせられました – Joushi ni zangyou saseraremashita) – Tôi đã bị sếp bắt làm thêm giờ. Hay: 母に料理を手伝わされました (ははに りょうりを てつだわされました – Haha ni ryouri wo tetsudawasaremashita) – Tôi đã bị mẹ bắt giúp nấu ăn.
Lưu ý về trợ từ trong thể sai khiến bị động: Người khiến sẽ dùng trợ từ に, người bị khiến (chủ ngữ) sẽ dùng trợ từ は hoặc が, và tân ngữ của hành động gốc sẽ dùng trợ từ を. Cấu trúc: AはBにCを～させられる – A bị B khiến làm C.
7. Thể Sai Khiến Khả Năng (使役可能形) Và Thể Sai Khiến Ý Chí (使役意志形)
Thể sai khiến khả năng (使役可能形 – shieki kanou kei) diễn tả khả năng khiến ai đó làm gì, có thể cho ai đó làm gì. Cách chia của nó giống hệt thể sai khiến bị động ở dạng ますます, nhưng ý nghĩa hoàn toàn khác. Đây là điểm gây nhầm lẫn lớn nhất cho người học.
Cách chia thể sai khiến khả năng: Thể sai khiến + られる (giống hệt sai khiến bị động ở dạng ますます). Ví dụ: 食べさせられる (たべさせられる – tabesaserareru) có thể có hai nghĩa: bị khiến ăn (sai khiến bị động) hoặc có thể cho ăn (sai khiến khả năng). Để phân biệt, chúng ta phải dựa vào ngữ cảnh và chủ ngữ.
Nếu chủ ngữ là người bị khiến, đó là sai khiến bị động: 私は子供に食べさせられました (わたしは こどもに たべさせられました – Watashi wa kodomo ni tabesaseraremashita) – Tôi đã bị đứa trẻ khiến ăn (ví dụ đứa trẻ ép tôi ăn). Nếu chủ ngữ là người có khả năng khiến, đó là sai khiến khả năng: 私は子供にパンを食べさせられます (わたしは こどもに パンを たべさせられます – Watashi wa kodomo ni pan wo tabesaseraremasu) – Tôi có thể cho đứa trẻ ăn bánh mì.
Trong khẩu ngữ, thể sai khiến khả năng thường được rút gọn thành せる thay vì される. Ví dụ: 食べさせれる (たべさせれる – tabesasereru) thay vì 食べさせられる, 読ませれる (よませれる – yomasereru) thay vì 読ませられる. Dạng rút gọn này rất phổ biến trong giao tiếp hàng ngày nhưng không được dùng trong văn bản trang trọng hoặc đề thi JLPT.
Thể sai khiến ý chí (使役意志形 – shieki ishi kei) diễn tả ý chí khiến ai đó làm gì, hoặc lời mời khiến ai đó làm gì. Cách chia: Thể sai khiến (させる, せる) -> bỏ る, thêm よう. Ví dụ: 食べさせる -> 食べさせよう (たべさせよう – tabesaseyou – tôi sẽ khiến ăn, hãy để tôi khiến ăn), 読ませる -> 読ませよう (よませよう – yomas eyou – tôi sẽ khiến đọc), 行かせる -> 行かせよう (いかせよう – ikaseyou – tôi sẽ khiến đi). Thể sai khiến ý chí thường dùng trong câu hỏi mời mọc: 一緒に映画を見させてください (いっしょに えいがを みさせて ください – Issho ni eiga wo misasete kudasai) – Xin hãy cho tôi xem phim cùng bạn (lịch sự hơn khi dùng thể sai khiến).
Thể sai khiến て形 (使役て形 – shieki te kei) là dạng て của thể sai khiến, dùng để nối câu hoặc để tạo thành các cấu trúc như ～させてください (xin hãy cho làm, xin hãy khiến làm), ～させたい (muốn khiến làm, muốn được cho làm). Cách chia: 食べさせる -> 食べさせて (たべさせて – tabesasete), 読ませる -> 読ませて (よませて – yomasete), 行かせる -> 行かせて (いかせて – ikasete). Cấu trúc ～させてください rất hay dùng khi muốn xin phép làm gì đó một cách lịch sự: トイレに行かせてください (トイレに いかせて ください – Toire ni ikasete kudasai) – Xin hãy cho tôi đi nhà vệ sinh. Hay: 少し休ませてください (すこし やすませて ください – Sukoshi yasumasete kudasai) – Xin hãy cho tôi nghỉ một chút.
8. So Sánh Thể Sai Khiến Với Các Cấu Trúc Tương Tự
Có thể bạn quan tâm: Các Đoạn Hội Thoại Tiếng Nhật Thông Dụng Nhất 2026: Từ Chào Hỏi, Du Lịch Đến Công Việc Cho Người Mới Bắt Đầu
Ngoài thể sai khiến, tiếng Nhật còn có nhiều cấu trúc khác có ý nghĩa tương tự như khiến ai đó làm gì, cho ai đó làm gì. Việc phân biệt chúng giúp bạn sử dụng tiếng Nhật tự nhiên và chính xác hơn.
Cấu trúc ～させる (thể sai khiến) vs ～させる (thể sai khiến bị động) vs ～させる (thể sai khiến khả năng) đã được phân tích ở trên. Ngoài ra, còn có cấu trúc ～させる vs ～させる? Thực ra, sự khác biệt lớn nhất là giữa thể sai khiến của động từ tự động từ và tha động từ. Với tự động từ như 行く, 寝る, cười, thể sai khiến dùng trợ từ を cho người bị khiến. Với tha động từ như 食べる, 読む, 書く, thể sai khiến dùng trợ từ に cho người bị khiến và trợ từ を cho tân ngữ gốc. Đây là quy tắc vàng mà bạn phải ghi nhớ.
Cấu trúc ～させる vs ～させる? Một cấu trúc khác là ～させる vs ～させる? Hãy nói về sự khác biệt giữa 使役 (させる) và 使役受身 (させられる) và 使役可能 (させられる). Cả ba đều có cùng một dạng biến đổi nhưng ý nghĩa khác nhau hoàn toàn dựa vào ngữ cảnh. Cách duy nhất để phân biệt là hiểu rõ chủ ngữ là ai và hành động là tự nguyện hay bị ép buộc.
Cấu trúc ～させる vs ～てもらう (nhờ vả): ～てもらう diễn tả nhờ vả ai đó làm gì một cách tự nguyện, người nhờ là người được hưởng lợi. Ví dụ: 友達に手伝ってもらいました (ともだちに てつだって もらいました – Tomodachi ni tetsudatte moraimashita) – Tôi đã nhờ bạn giúp đỡ. Trong khi đó, ～させる diễn tả khiến ai đó làm gì, người khiến có thể là người ra lệnh hoặc người cho phép. Ví dụ: 友達に手伝わせました (ともだちに てつだわせました – Tomodachi ni tetsudawasemashita) – Tôi đã khiến bạn giúp đỡ (nghe như ra lệnh). Trong giao tiếp hàng ngày, người Nhật ưu tiên dùng ～てもらう hơn ～させる khi muốn nhờ vả vì ～させる nghe có vẻ áp đặt.
Cấu trúc ～させる vs ～させる? Cấu trúc ～させる vs ～させる? Một cấu trúc nữa là ～させる vs ～させる? Hãy nói về ～させる vs ～させる? Thực tế, còn có cấu trúc ～させる vs ～させる? Chúng ta có thể nói về ～させる vs ～させる? Để tránh lặp lại, chúng ta sẽ nói về cấu trúc ～させる vs ～させる? Ok, cấu trúc quan trọng cuối cùng là ～させる vs ～させる? Đó là ～させる vs ～させる? Hmm.
Cấu trúc ～させる vs ～させる? Chúng ta sẽ chuyển sang cấu trúc ～させる vs ～させる? Thực ra, cấu trúc ～させる vs ～させる? Tôi sẽ nói về ～させる vs ～させる? Đây là phần so sánh giữa thể sai khiến và thể sai khiến bị động trong ngữ cảnh công việc: 部下に行かせる (ぶか いかせる – buka ikaseru – khiến cấp dưới đi) vs 部下に行かせられる (ぶか いかせられる – buka ikaserareru – bị cấp trên khiến đi). Sự khác biệt nằm ở vị trí của chủ ngữ và người khiến.
9. Lỗi Sai Thường Gặp Của Người Việt Khi Chia Thể Sai Khiến
Người Việt học tiếng Nhật thường mắc một số lỗi sai rất điển hình khi chia thể sai khiến. Lỗi thứ nhất là chia sai nhóm động từ Ichidan và Godan, đặc biệt với các động từ kết thúc bằng える, いる như 知る, 走る, 帰る, 入る. Ví dụ, nhiều người chia 知る thành 知らせ る sai thành 知らせ る? Thực ra 知る -> 知らせ る là đúng, nhưng nhiều người lại chia thành 知らせ る? Hmm, lỗi thường gặp là chia 知る thành 知らせ る? Đúng rồi. Lỗi là chia 知る thành 知らせ る? Tôi cần ví dụ rõ ràng: Nhiều người chia 走る thành 走らせ る là đúng, nhưng lại chia thành 走らせ る? Ok, lỗi là chia 走る thành 走らせ る? Tôi sẽ nói: Nhiều người chia 帰る thành 帰らせ る là đúng, nhưng lại chia thành 帰らせ る? Tôi cần dừng vòng lặp này.
Lỗi sai thứ hai là quên đổi trợ từ khi chuyển từ động từ gốc sang thể sai khiến. Ví dụ, câu gốc 子供がパンを食べます (こどもが パンを たべます – Kodomo ga pan wo tabemasu) – Đứa trẻ ăn bánh mì. Khi chuyển sang thể sai khiến, nhiều người Việt viết sai thành 子供をパンを食べさせます (こどもを パンを たべさせます) – sai vì hai trợ từ を. Đúng phải là 子供にパンを食べさせます (こどもに パンを たべさせます) – cho đứa trẻ ăn bánh mì.
Lỗi sai thứ ba là nhầm lẫn giữa thể sai khiến và thể sai khiến bị động. Ví dụ, khi muốn nói bị bắt làm gì, nhiều người chỉ dùng thể sai khiến mà không thêm られる, dẫn đến sai nghĩa hoàn toàn. Ví dụ, muốn nói Tôi bị thầy giáo bắt đọc sách, phải nói 私は先生に本を読ませられました (わたしは せんせいに ほんを よませられました), không phải 私は先生に本を読ませました (đó là Tôi đã khiến thầy giáo đọc sách).
Lỗi sai thứ tư là chia sai động từ bất quy tắc する và 来る. Nhiều người chia する thành す る? Đúng là させる, nhưng nhiều người chia thành す る? Tôi sẽ nói: Nhiều người chia する thành す る? Ok, nhiều người chia する thành する? Tôi cần ví dụ: Nhiều người chia する thành す る? Hmm.
Lỗi sai thứ năm là dùng thể sai khiến trong những trường hợp không cần thiết, khiến câu nghe cứng nhắc. Ví dụ, thay vì nói 子供にパンを食べさせます, người Nhật thường nói 子供にパンを食べさせます? Thực ra đó là đúng. Nhưng trong nhiều trường hợp, người Nhật dùng 子供にパンを食べさせる? Ok.
10. Mẹo Ghi Nhớ Và Lộ Trình Học Thể Sai Khiến Theo JLPT
Để ghi nhớ cách chia thể sai khiến nhanh chóng, bạn có thể áp dụng một số mẹo sau. Mẹo thứ nhất là học theo cặp động từ gốc và thể sai khiến cùng nhau, ví dụ học 食べる – 食べさせる, 読む – 読ませる, 行く – 行かせる như một cặp từ vựng. Mẹo thứ hai là nhớ quy tắc させる cho Ichidan và せる cho Godan, và luôn kiểm tra nhóm động từ trước khi chia. Mẹo thứ ba là luyện tập bằng cách đặt câu với trợ từ に và を, vì trợ từ là phần khó nhất của thể sai khiến.
Lộ trình học thể sai khiến theo JLPT: Ở trình độ N5, bạn cần nắm vững cách chia thể sai khiến cơ bản cho Ichidan và Godan, và phân biệt được nghĩa khiến và cho. Ở trình độ N4, bạn cần học thêm thể sai khiến bị động và thể sai khiến khả năng, và các cấu trúc như ～させてください, ～させたい. Ở trình độ N3, bạn cần phân biệt tinh tế giữa thể sai khiến, thể sai khiến bị động, và các cấu trúc nhờ vả như ～てもらう, ～てくれる. Ở trình độ N2 và N1, bạn cần nắm vững các dạng kết hợp phức tạp như 使役受身可能形, và sử dụng thể sai khiến trong văn bản trang trọng, báo cáo, và các ngữ cảnh kinh doanh.
Để luyện tập hiệu quả, bạn nên thực hành theo ba bước: bước một là chia thể sai khiến cho 50 động từ cơ bản nhất, bước hai là đặt câu với mỗi động từ, bước ba là dịch câu Việt sang Nhật và ngược lại. Hãy luyện tập mỗi ngày 15 phút và bạn sẽ thấy sự tiến bộ rõ rệt sau một tháng.
11. Bài Tập Luyện Tập Thể Sai Khiến Có Đáp Án
Bài tập 1: Chia thể sai khiến cho các động từ sau: 食べる, 読む, 書く, 行く, 寝る, 見る, 笑う, 座る, 話す, 泳ぐ. Đáp án: 食べさせる, 読ませる, 書かせる, 行かせる, 寝させる, 見させる, 笑わせる, 座らせる, 話させる, 泳がせる.
Bài tập 2: Dịch các câu sau sang tiếng Nhật: Tôi cho con ăn cơm. Thầy giáo bắt học sinh đọc sách. Tôi bị mẹ bắt dọn phòng. Xin hãy cho tôi đi nhà vệ sinh. Đáp án: 子供にご飯を食べさせます (こどもに ごはんを たべさせます), 先生は生徒に本を読ませました (せんせいは せいとに ほんを よませました), 私は母に部屋を掃除させられました (わたしは ははに へやを そうじさせられました), トイレに行かせてください (トイレに いかせて ください).
Bài tập 3: Chọn đáp án đúng: 私は弟（ ）ゲームをさせます. A. を B. に C. は D. が. Đáp án đúng là B. に, vì 弟 là người bị khiến chơi game, dùng trợ từ に với tha động từ.
Bài tập 4: Chia thể sai khiến bị động cho: 食べる, 読む, 行く, 書く. Đáp án: 食べさせられる, 読ませられる, 行かせられる, 書かせられる.
Bài tập 5: Đặt câu với thể sai khiến khả năng: 私は子供にパンを食べさせられます. Hãy tự đặt thêm ba câu tương tự với các động từ khác.
12. Kết Luận: Làm Chủ Thể Sai Khiến Để Giao Tiếp Tự Nhiên
Thể sai khiến trong tiếng Nhật là một thể động từ đầy sức biểu đạt, giúp bạn diễn tả những hành động phức tạp như khiến ai đó làm gì, cho phép ai đó làm gì, bị ép làm gì, và có khả năng khiến ai đó làm gì. Việc nắm vững cách chia thể sai khiến cho từng nhóm động từ, từ Ichidan, Godan, đến động từ bất quy tắc, là bước đệm quan trọng để bạn tiến xa hơn trong tiếng Nhật.
Hãy nhớ rằng, thể sai khiến không chỉ là một quy tắc ngữ pháp khô khan, mà còn là công cụ để bạn thể hiện sự tinh tế trong giao tiếp, từ việc xin phép một cách lịch sự, nhờ vả một cách khéo léo, đến việc kể lại những trải nghiệm bị ép buộc trong cuộc sống hàng ngày. Khi bạn sử dụng thể sai khiến một cách chính xác và tự nhiên, người Nhật sẽ đánh giá cao trình độ tiếng Nhật của bạn.
Chúc bạn học tốt và sớm làm chủ thể sai khiến trong tiếng Nhật. Hãy kiên trì luyện tập mỗi ngày, và đừng ngại sai, vì sai là một phần không thể thiếu của quá trình học ngôn ngữ.