Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng và xu hướng lao động Việt Nam sang Nhật Bản ngày càng gia tăng vào năm 2026, việc nắm vững từ vựng chuyên ngành kế toán tiếng Nhật không chỉ là một lợi thế cạnh tranh mà còn là “vé thông hành” bắt buộc để các bạn có thể làm việc hiệu quả tại các doanh nghiệp, văn phòng kế toán hoặc tập đoàn đa quốc gia tại Nhật. Khác với tiếng Nhật giao tiếp hàng ngày, tiếng Nhật chuyên ngành kế toán (経理日本語 – Keiri Nihongo) đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối, thuật ngữ cứng nhắc, tuân thủ chặt chẽ các chuẩn mực kế toán Nhật Bản (J-GAAP) và văn hóa làm việc “bao cấp” (hōkatsu) đặc thù.
Bài viết này được biên soạn dựa trên thực tế cập nhật mới nhất năm 2026, tổng hợp đầy đủ từ vựng cốt lõi, cấu trúc sổ sách, báo cáo tài chính, thuật ngữ thuế, phần mềm phổ biến kèm theo các mẹo học tập, tài liệu ôn thi chứng chỉ (như Boki, USCPA, hoặc các kỳ thi nội bộ công ty) để các bạn tự tin chinh phục mục tiêu nghề nghiệp.
PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ HỆ THỐNG TÀI KHOẢN (勘定科目 – KANJŌ KAMOKU)
Đây là “xương sống” của kế toán. Nếu không thuộc lòng bảng tài khoản này, bạn không thể hiểu được các bút toán, phân錄 hay báo cáo tài chính.
1.1. Phân loại 5 nhóm tài khoản chính (五つの要素 – Itsutsu no Yōso)
Trong kế toán Nhật (và quốc tế), mọi tài khoản đều rơi vào 5 nhóm. Tên gọi tiếng Nhật thường dùng tên Hán Việt (On-yomi) nên khá dễ nhớ nếu bạn có nền tảng Kanji.
| Nhóm (要素 – Yōso) | Tiếng Nhật (Kanji + Hiragana) | Romaji | Ý nghĩa / Ví dụ điển hình |
|---|---|---|---|
| Tài sản | 資産 | Shisan | Tiền mặt (現金 – Genkin), Ngân hàng (預金 – Yokin), Phải thu (売掛金 – Urikakekin), Hàng tồn kho (棚卸資産 – Tanaoroshi Shisan), Tài sản cố định (固定資産 – Kotei Shisan). |
| Nợ phải trả | 負債 | Fusai | Phải trả người bán (買掛金 – Kaikakekin), Vay ngân hàng (借入金 – Kariirekin), Phải thuế (未払法人税 – Mibarai Hōjinzei). |
| Vốn chủ sở hữu | 資本 / 純資産 | Shihon / Junshisan | Vốn góp (資本金 – Shihonkin), Lợi nhuận sau thuế tích lũy (繰越利益剰余金 – Kurikoshi Rieki Jōyokin). Lưu ý: Chuẩn J-GAAP hiện nay dùng thuật ngữ “Junshisan” (Thuần tài sản) thay vì “Shihon” trong BCTC hợp nhất. |
| Doanh thu | 収益 | Shūeki | Doanh thu bán hàng (売上 – Uriage), Doanh thu dịch vụ (役務収益 – Ekimu Shūeki), Lãi vay cho (受取利息 – Uketori Risoku). |
| Chi phí | 費用 | Hiyō | Giá vốn bán hàng (売上原価 – Uriage Genka), Chi phí bán hàng (販売費 – Hanbaihi), Chi phí quản lý (一般管理費 – Ippan Kanrihi), Lãi vay (支払利息 – Shiharai Risoku). |
Mẹo nhớ 2026: Cặp đối lập cốt lõi: 借方 (Karikata – Bên Nợ / Debit) ↔ 貸方 (Kashikata – Bên Có / Credit).
Tăng Tài sản, Chi phí -> Ghi 借方 (Karikata).
Tăng Nợ, Vốn, Doanh thu -> Ghi 貸方 (Kashikata).
1.2. Chi tiết tài khoản thường gặp (頻出勘定科目 – Hinshutsu Kanjō Kamoku)
Dưới đây là danh sách “bắt buộc thuộc lòng” được cập nhật theo thực tế làm việc tại các công ty Nhật năm 2026:
A. Tài sản lưu động (流動資産 – Ryūdō Shisan)
- 現金 : Tiền mặt. Lưu ý: Kể cả tiền mặt tương đương (小口現金 – Koguchi Genkin – Quỹ tiền mặt nhỏ).
- 預金 : Tiền gửi ngân hàng.
- 普通預金 (Futsū Yokin): Tiền gửi không kỳ hạn (TKNH).
- 当座預金 (Tōza Yokin): Tiền gửi thanh toán (TKTT) – dùng để phát séc, chuyển khoản.
- 定期預金 (Teiki Yokin): Tiền gửi kỳ hạn.
- 受取手形 (Uketori Tegata): Séc nhận được (Tài sản – Ngắn hạn).
- 売掛金 (Urikakekin): Phải thu khách hàng (Accounts Receivable). Từ khóa “Kake” = nợ/ghi nợ.
- 未収金 (Mishūkin): Phải thu khác (Other Receivables) – ví dụ: cho vay nhân viên, phải thu lãi.
- 前払費用 (Maeharai Hiyō): Chi phí trả trước (Prepaid Expenses) – ví dụ: bảo hiểm, thuê nhà trả trước.
- 仮払金 (Kariharai Kin): Tạm ứng (Advances) – tạm ứng cho nhân viên đi công tác, mua hàng.
- 棚卸資産 (Tanaoroshi Shisan): Hàng tồn kho (Inventory).
- 商品 (Shōhin): Hàng hóa mua bán.
- 製品 (Seihin): Thành phẩm.
- 仕掛品 (Shikakehin): Dở dang (WIP).
- 原材料 (Genzairyō): Nguyên vật liệu.
- 貯蔵品 (Chozōhin): Công cụ, dụng cụ, vật tư phụ trợ.
B. Tài sản cố định (固定資産 – Kotei Shisan)
- 有形固定資産 (Yūkei Kotei Shisan): TSCĐ hữu hình.
- 土地 (Tochi): Đất.
- 建物 (Tatemono): Nhà xưởng, văn phòng.
- 機械装置 (Kikai Sōchi): Máy móc, thiết bị.
- 車両運搬具 (Sharyō Unpangu): Xe cộ, phương tiện vận chuyển.
- 器具備品 (Kigu Bihin): Thiết bị văn phòng, đồ dùng.
- 減価償却累計額 (Genka Shōkyaku Ruikeigaku): Khấu hao lũy kế (Accumulated Depreciation) – Tài khoản đối giảm (控除勘定 – Kōjo Kanjō).
- 無形固定資産 (Mukei Kotei Shisan): TSCĐ vô hình.
- ソフトウェア (Sofutowea): Phần mềm.
- 商標権 (Shōhyōken): Quyền nhãn hiệu.
- のれん (Noren): Goodwill (Dan्ह hiệu thương mại).
- 投資その他の資産 (Tōshi Sonohoka no Shisan): Đầu tư & Tài sản khác.
- 投資有価証券 (Tōshi Yūka Shōken): Chứng khoán đầu tư.
- 関係会社株式 (Kankeigaisha Kabushiki): Cổ phần công ty liên kết/con.
- 長期貸付金 (Chōki Kashitsukekin): Cho vay dài hạn.
- 差入保証金 (Sashiire Hoshōkin): Tiền đặt cọc bảo chứng (ví dụ: thuê văn phòng).
C. Nợ phải trả (負債 – Fusai)
Phân loại: 流動負債 (Ryūdō Fusai – Nợ ngắn hạn) & 固定負債 (Kotei Fusai – Nợ dài hạn).
- 支払手形 (Shiharai Tegata): Séc phát hành (Notes Payable).
- 買掛金 (Kaikakekin): Phải trả người bán (Accounts Payable).
- 未払金 (Mibarai Kin): Phải trả khác (Accrued Expenses / Other Payables) – chưa nhận hóa đơn nhưng đã nhận hàng/dịch vụ.
- 未払費用 (Mibarai Hiyō): Chi phí phải trả (Accrued Expenses) – lương, điện nước, lãi vay chưa trả.
- 前受金 (Maeuke Kin): Doanh thu nhận trước / Tiền nhận trước (Unearned Revenue / Advances Received).
- 預り金 (Azukari Kin): Tiền giữ hộ / Thu hộ (Deposits Received) – BHXH, thuế TNCN khấu trừ, tiền tổ chức.
- 仮受金 (Kariuke Kin): Tạm thu (Suspense Receipts) – chưa xác định được nguồn gốc.
- 短期借入金 (Tanki Kariirekin): Vay ngắn hạn.
- 長期借入金 (Chōki Kariirekin): Vay dài hạn.
- 社債 (Shasai): Trái phiếu doanh nghiệp.
- 退職給付引当金 (Taishok Kyūfu Hikiatakin): Quỹ trả việc/nghỉ hưu (Provision for Retirement Benefits) – Rất quan trọng tại Nhật.
- 修繕引当金 (Shūzen Hikiatakin): Quỹ sửa chữa lớn (Provision for Major Repairs).
D. Vốn chủ sở hữu (純資産 – Junshisan)
- 資本金 (Shihonkin): Vốn điều lệ / Vốn góp.
- 資本剰余金 (Shihon Jōyokin): Vốn thừa (Additional Paid-in Capital).
- 利益剰余金 (Rieki Jōyokin): Lợi nhuận chưa phân phối (Retained Earnings).
- 利益準備金 (Rieki Junbikin): Quỹ dự trữ lợi nhuận (bắt buộc trích 1/10 lợi nhuận sau thuế cho đến khi đạt 1/4 vốn điều lệ).
- 繰越利益剰余金 (Kurikoshi Rieki Jōyokin): Lợi nhuận chuyển sang năm sau.
- 自己株式 (Jiko Kabushiki): Cổ phần thư quán (Treasury Stock) – Tài khoản đối giảm vốn.
E. Doanh thu & Chi phí (損益 – Son’eki)
Cấu trúc báo cáo KQKD (損益計算書 – Son’eki Keisansho) chuẩn Nhật:
Doanh thu (収益 – Shūeki):
- 売上高 (Uriage Daka): Doanh thu thuần (Net Sales) – Đã trừ giảm giá, hàng trả lại.
- 売上戻り高 (Uriage Modori Daka): Hàng bán bị trả lại (Sales Returns).
- 売上値引高 (Uriage Nebiki Daka): Giảm giá bán (Sales Allowances).
- 受取利息・配当金 (Uketori Risoku/Haitōkin): Lãi, cổ tức nhận được.
- 雑収入 (Zatsushūnyū): Thu nhập khác.
Chi phí (費用 – Hiyō) – Theo chức năng (機能別 – Kinōbetsu):
- 売上原価 (Uriage Genka): Giá vốn hàng bán (COGS).
- Công thức:
期首棚卸高 (Kisho Tanaoroshi Daka) + 当期仕入高 (Tōki Shīre Daka) - 期末棚卸高 (Kimatsu Tanaoroshi Daka). - Lưu ý 2026: Nhiều công ty dùng “売上原価” thay vì “Cost of Goods Sold” theo kiểu phương Tây.
- Công thức:
- 販売費及び一般管理費 (Hanbaihi Oyobi Ippan Kanrihi): Chi phí Bán hàng & Quản lý (SG&A).
- 給料手当 (Kyūryō Teate): Lương, phụ cấp.
- 法定福利費 (Hōtei Fukurihi): Chi phí phúc lợi pháp định (BHXH, BHYT, Bảo hiểm lao động – Gánh nặng lớn cho doanh nghiệp Nhật).
- 福利厚生費 (Fukuri Kōseihi): Phúc lợi厚生 (Du lịch, tiệc tùng, quà cáp…).
- 旅費交通費 (Ryohi Kōtsūhi): Chi phí đi lại, công tác.
- 通信費 (Tsūshinhi): Điện thoại, internet, bưu chính.
- 広告宣伝費 (Kokoku Sendenhi): Quảng cáo, xúc tiến.
- 接待交際費 (Settai Kōsaihi): Chi phí tiếp khách, quan hệ công chúng (Có giới hạn khấu trừ thuế).
- 減価償却費 (Genka Shōkyakuhi): Chi phí khấu hao (Depreciation Expense).
- 支払手数料 (Shiharai Tesūryō): Phí ngân hàng, phí chuyển khoản.
- 賃借料 (Chinshakuryō): Tiền thuê nhà, máy móc.
- 水道光熱費 (Suidō Kōnetsuhi): Nước, điện, gas.
Thu nhập/Chi phí khác (営業外損益 – Eigyōgai Son’eki):
- 受取利息 (Uketori Risoku) / 受取配当金 (Uketori Haitōkin).
- 支払利息 (Shiharai Risoku): Lãi vay phải trả.
- 為替差益/損 (Kawase Saeki/Son): Chênh lệch tỷ giá hối đoái (Rất quan trọng năm 2026 do biến động JPY/USD).
Thu nhập/Chi phí đặc biệt (特別損益 – Tokubetsu Son’eki):
- 固定資産売却益/損 (Kotei Shisan Baikyaku Eki/Son): Lãi/Lỗ bán TSCĐ.
- 投資有価証券売却益/損 (Tōshi Yūka Shōken Baikyaku Eki/Son).
- 災害損失 (Saigai Sonshitsu): Thiệt hại thiên tai, cháy nổ.
- 減損損失 (Genson Sonshitsu): Giảm giá tài sản (Impairment Loss) – Chuẩn mực bắt buộc áp dụng chặt chẽ tại Nhật từ năm 2005, năm 2026 kiểm tra rất kỹ.
Thuế (法人税等 – Hōjinzei Tō):
- 法人税・住民税・事業税 (Hōjinzei, Jūminzei, Jigyōzei): Thuế TNDN, Thuế cư dân, Thuế kinh doanh.
- 法人税等調整額 (Hōjinzei Tō Chōseigaku): Chi phí thuế hoãn lại (Deferred Tax Expense/Benefit) – Áp dụng Kế toán thuế hoãn (税効果会計 – Zeikōka Kaikei).
PHẦN 2: QUY TRÌNH KẾ TOÁN HÀNG NGÀY VÀ HÀNG THÁNG (業務フロー – Gyōmu Furō)
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Chuyên Ngành Khách Sạn Tiếng Nhật Toàn Diện Nhất 2026: Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao, Kèm Mẫu Câu Giao Tiếp Thực Tế
Hiểu từ vựng là chưa đủ, bạn phải biết “nói” khi làm việc thực tế. Dưới đây là luồng công việc tiêu chuẩn tại văn phòng kế toán Nhật (経理部 – Keiribu) năm 2026.
2.1. Chu kỳ ngày (日次業務 – Nijitsu Gyōmu)
- 現金出納帳記入 (Genkin Suinōchō Kinyū): Ghi sổ quỹ tiền mặt. Bắt buộc đối chiếu thực tế (実地棚卸 – Jitchi Tanaoroshi) hàng ngày.
- 預金入出金管理 (Yokin Nyūshukkin Kanri): Theo dõi nhập/xuất ngân hàng (Internet Banking – ネットバンキング / ネバン).
- 売掛金・買掛金管理 (Urikakekin/Kaikakekin Kanri): Quản lý công nợ.
- 請求書発行 (Seikyūsho Hakko): Phát hành hóa đơn (Sales Invoice).
- 入金消込 (Nyūkin Keshikomi): Đối soát/Đấu khóa thu tiền (Payment Matching/Reconciliation). Từ khóa cực kỳ quan trọng “消込” (Keshikomi).
- 支払予定表作成 (Shiharai Yoteihyō Sakusei): Lập kế hoạch déo hàng tuần/tháng (Payment Schedule).
- 経費精算 (Keihi Seisan): Quy trình chi tiêu/hoàn chi phí nhân viên.
- 申請書 (Shinseisho): Đơn xin phép/đề xuất.
- 領収書 (Ryōshūsho): Hóa đơn/Chứng từ gốc (Bắt buộc có tên công ty, ngày, mục đích, con dấu đỏ).
- 仮払金清算 (Kariharai Kin Seisan): Quyết toán tạm ứng.
- 立替払い (Tatekae Barai): Nhân viên chi hộ công ty -> Hoàn tiền.
2.2. Chu kỳ tháng (月次業務 – Getsuji Gyōmu) – “Tháng chốt” (締め作業 – Shime Sagyō)
Đây là giai đoạn áp lực nhất (보통 1-5 ngày đầu tháng sau).
- 未収・未払計上 (Mishū/Mibarai Keijō): Trích lập phải thu/phải trả (Accruals).
- Ví dụ: Lương tháng 12 trả tháng 1 -> Tháng 12 phải ghi: 借方: 給料 / 貸方: 未払金.
- 減価償却計上 (Genka Shōkyaku Keijō): Trích khấu hao hàng tháng.
- 棚卸・評価 (Tanaoroshi/Hyōka): Kiểm kê, định giá tồn kho (Lower of Cost or Net Realizable Value – 原価法 / 時価法).
- 消費税集計 (Shōhizei Shūkei): Tổng hợp Thuế GTGT (Consumption Tax – 10% từ năm 2019, hệ thống Invoice System / 適格請求書等保存制度 – Tekikaku Seikyūsho Tō Hozon Seido bắt buộc từ 10/2023, năm 2026 đã ổn định nhưng kiểm tra rất kỹ Qualified Invoice có số đăng ký T+13 chữ số).
- 試算表作成 (Shisanhyō Sakusei): Lập Bảng cân đối thử toán (Trial Balance).
- 合計試算表 (Gōkei Shisanhyō): Tổng débit/tổng credit.
- 残高試算表 (Zandaka Shisanhyō): Số dư débit/credit (Dùng phổ biến nhất).
- 月次決算報告 (Getsuji Kessan Hōkoku): Báo cáo quản trị (Management Report) cho Giám đốc/Trụ sở chính (本社 – Honsha).
2.3. Chu kỳ năm (年次決算 – Nenji Kessan) – “Năm chốt” (本決算 – Honkessan)
Thường chốt tháng 3 (年3月決算 – Nen Sangatsu Kessan) hoặc tháng 12.
- 決算整理仕訳 (Kessan Seiri Shiwake): Bút toán điều chỉnh cuối năm (Adjusting Entries).
- Trích khấu hao năm.
- Trích các quỹ (引当金 – Hikiatakin).
- Định giá lại chứng khoán, ngoại tệ.
- Tính thuế thu nhập doanh nghiệp & Thuế hoãn lại.
- 決算書作成 (Kessansho Sakusei): Lập Bộ Báo cáo Tài chính (財務諸表 – Zaimu Shotō).
- 貸借対照表 (Taishaku Taishōhyō): Bảng Cân đối Kế toán (Balance Sheet – B/S). Lưu ý: Bố cục Nhật để Tài sản bên trái, Nợ & Vốn bên phải (ngược với Việt Nam/Quốc tế IFRS thường để Tài sản trên, Nợ Vốn dưới).
- 損益計算書 (Son’eki Keisansho): Báo cáo Kết quả Kinh doanh (P/L).
- 株主資本等変動計算書 (Kabunushi Shihon Tō Hendō Keisansho): Báo cáo Biến động Vốn chủ sở hữu.
- キャッシュ・フロー計算書 (Kyasshu Furō Keisansho): Báo cáo Dòng tiền (C/F) – Bắt buộc đối với công ty niêm yết, công ty lớn.
- 注記表 (Chūkigyō): Thuyết minh BCTC (Notes to Financial Statements).
- 監査対応 (Kansa Taiō): Đối ứng Kiểm toán (Audit).
- 公認会計士 (Kōnin Kaikeishi): Kiểm toán viên độc lập (CPA).
- 監査法人 (Kansa Hōjin): Công ty kiểm toán (Big 4: 有限責任監査法人トーマツ, EY新日本, PwCあらた, KPMGあずさ).
- 監査調書 (Kansa Chōsho): Working papers.
- 代表者質問書 (Daihyōsha Shitsumonsho): Thư truy vấn đại diện pháp luật.
- 株主総会 (Kabunushi Sōkai): Đại hội đồng cổ phần (thường tháng 6 cho công ty 3/31).
- 税務申告 (Zeimu Shinkoku): Khai báo thuế (TNDN, Tiêu thụ, Kinh doanh) -> e-Tax (イータックス) bắt buộc nộp điện tử.
PHẦN 3: THUẾ VÀ PHÁP LUẬT LIÊN QUAN (税務・法務 – Zeimu Hōmu)
Kế toán Nhật không tách rời được Thuế. Năm 2026, hệ thống Invoice (インボイス制度 – Inboisu Seido) đã định hình hoàn toàn.
3.1. Thuế tiêu thụ (消費税 – Shōhizei) – 10%
- 課税仕入れ (Kazei Shiire): Mua hàng chịu thuế (Được khấu trừ thuế đầu vào).
- 非課税仕入れ (Hikazei Shiire): Mua hàng không chịu thuế (Không khấu trừ).
- 免税事業者 (Menzei Jigyōsha): Doanh nghiệp miễn thuế (Doanh thu < 10 triệu JPY/năm – Năm 2026 vẫn giữ ngưỡng này nhưng áp dụng Invoice buộc nhiều DN nhỏ phải đăng ký chịu thuế).
- 適格請求書発行事業者 (Tekikaku Seikyūsho Hakko Jigyōsha): Doanh nghiệp phát hành Hóa đơn hợp lệ (Invoice Registered Business). Bắt buộc có số đăng ký: T + 13 chữ số.
- 仕入税額控除 (Shīre Zeigaku Kōjo): Khấu trừ thuế đầu vào. Điều kiện: Phải có hóa đơn hợp lệ (適格請求書) + lưu giữ sổ sách + hóa đơn.
- 簡易課税 (Kan’i Kazei): Tính thuế đơn giản (Áp dụng cho DN doanh thu < 50 triệu JPY, dùng tỷ lệ khấu trừ giả định theo ngành).
3.2. Thuế TNDN & Thuế khác
- 法人税 (Hōjinzei): Thuế Thu nhập Doanh nghiệp (Quy mô ~23.2% cho lợi nhuận > 8 triệu JPY, tỷ lệ thấp hơn cho DN nhỏ).
- 地方法人税 (Chiho Hōjinzei): Thuế TNDN địa phương.
- 事業税 (Jigyōzei): Thuế Kinh doanh (Nộp cho Tỉnh/Thành – 都道府県 – Todōfuken).
- 住民税 (Jūminzei): Thuế Cư dân (Nộp cho Tỉnh/Thành & Quận/Huyện – 区市町村 – Shikuchōson).
- 法人税等調整額 (Hōjinzei Tō Chōseigaku): Điều chỉnh thuế hoãn lại (Deferred Tax Accounting – 税効果会計 – Zeikōka Kaikei). Bắt buộc với công ty niêm yết, công ty con của tập đoàn áp dụng IFRS/J-GAAP hợp nhất.
3.3. Lao động & Bảo hiểm (労務・保険 – Rōmu Hoken) – Kế toán phải biết
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Chuyên Ngành In Ấn Tiếng Nhật Mới Nhất 2026: Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao
- 社会保険 (Shakai Hoken): BHXH (Kōsei Nenkin + Kenkō Hoken). Công ty chia sẻ 50/50 với nhân viên.
- 労働保険 (Rōdō Hoken): Bảo hiểm Lao động (Rōsai Hoken – Tai nạn lao động + Koyō Hoken – Thất nghiệp). Công ty trả 100% Rōsai, chia sẻ Koyō.
- 源泉徴収 (Gensen Chōshū): Khấu trừ tại nguồn (Withholding Tax). Áp dụng cho Lương (給与 – Kyūyo), Thưởng (賞与 – Shōyo), Phí chuyên môn (報酬 – Hōshū), Tiền thuê (賃料 – Chinryō).
- 年末調整 (Nenmatsu Chōsei): Quyết toán thuế cuối năm cho nhân viên (tháng 12/năm sau). Việc cực kỳ quan trọng, sai sót sẽ bị phạt.
PHẦN 4: PHẦN MỀM KẾ TOÁN PHỔ BIẾN TẠI NHẬT NĂM 2026 (会計ソフト – Kaikei Sofuto)
Khác với Việt Nam dùng MISA, Fast, Bravo… Tại Nhật, “tam giác vàng” phần mềm kế toán năm 2026 vẫn là:
4.1. 弥生会計 (Yayoi Kaikei) – “Quốc dân” doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME)
- Đặc điểm: Giá rẻ (có gói Free cho doanh nghiệp vừa thành lập 1 năm), giao diện quen thuộc kiểu Excel, cập nhật pháp luật thuế nhanh (Invoice, e-Tax).
- Từ khóa UI:
- 仕訳入力 (Shiwake Nyūryoku): Nhập phân錄.
- 振替伝票 (Furikae Denpyō): Chứng từ chuyển khoản (Journal Voucher).
- 現金出納帳 (Genkin Suinōchō): Sổ quỹ.
- 総勘定元帳 (Sō Kanjō Motochō): Sổ cái tổng hợp (General Ledger).
- 残高試算表 (Zandaka Shisanhyō): Bảng cân đối số dư.
- 決算書出力 (Kessansho Shutsuryoku): Xuất BCTC.
- スマート証憑取り込み (Sumāto Shōhyō Torikomi): OCR/AI đọc hóa đơn/ngân hàng tự động (Tính năng mạnh năm 2026).
4.2. freee (フリー) – “Đám mây” (Cloud) số 1, UI/UX hiện đại
- Đặc điểm: Chạy trên trình duyệt/App mobile, tự động đồng bộ ngân hàng (API), thẻ tín dụng, POS, HR (freee HR & Payroll). Phù hợp Startup, Freelancer, DN hiện đại.
- Từ khóa UI:
- 取引登録 (Torihiki Tōroku): Đăng ký giao dịch (Thay vì “Nhập phân錄” – freee tự động sinh phân錄).
- 自動で経理 (Jidō de Keiri): Tự động hóa kế toán (Rule-based).
- 確定申告 (Kakutei Shinkoku): Khai báo thuế cá nhân/TNDN trực tiếp trên freee.
- インボイス対応 (Inboisu Taiō): Đã sẵn sàng Invoice System.
4.3. マネーフォワード クラウド会計 (Money Forward Cloud Kaikei) – Đối thủ mạnh của freee
- Đặc điểm: Mạnh về kết nối API ngân hàng (覆盖率 cao nhất), báo cáo quản trị (Management Accounting) trực quan, tích hợp tốt với Money Forward Payroll/Expense/Invoice.
- Từ khóa UI: Tương tự freee (Giao dịch, Tự động, Báo cáo).
4.4. Hệ thống ERP lớn (大手ERP) – Cho tập đoàn, công ty niêm yết
- OBIC7 / OBIC Business Consultant (OBC): “Chúa tể” ERP nội địa, độ bảo mật cao, tùy biến sâu, giá rất đắt. Module: 会計 (Kaikei), 給与 (Kyūyo), 販売 (Hanbai), 生産 (Seisan).
- PCA Accounting (ピー・シー・エー): Phổ biến ở quy mô trung, chuyển từ Desktop sang Cloud (PCA Cloud).
- SAP (S/4HANA), Oracle NetSuite, Microsoft Dynamics 365: Dùng tại các tập đoàn đa quốc gia, công ty con của tập đoàn nước ngoài tại Nhật. Yêu cầu tiếng Anh + Tiếng Nhật chuyên ngành.
Xu hướng 2026: AI-OCR (AI光学文字認識) đã trở thành tiêu chuẩn. Việc “gõ tay” chứng từ (手入力 – Te Nyūryoku) đang bị loại bỏ dần. Kế toán năm 2026 cần kỹ năng Cấu hình Rule (ルール設定 – Rūru Settei), Kiểm tra dữ liệu (データチェック – Dēta Chekku), Phân tích (分析 – Bunseki) hơn là nhập liệu.
PHẦN 5: VĂN HÓA LÀM VIỆC VÀ GIAO TIẾP THỰC TẾ (ビジネス日本語 – Bijinesu Nihongo)
Kế toán tại Nhật không chỉ là số, là “nghiệp vụ” (業務 – Gyōmu) và “báo cáo” (報告 – Hōkoku).
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Chuyên Ngành IT Tiếng Nhật Toàn Diện Nhất 2026: Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao, Kèm Ví Dụ Thực Tế
5.1. Các động từ “thánh” trong kế toán (Động từ cặp – 自他動詞 – Jita Dōshi)
Rất dễ sai. Phân biệt Tự động (Tự xảy ra) vs Thị động (Ai đó làm).
| Ý nghĩa | Tự động (Jidōshi – 自動詞) | Thị động (Tadōshi – 他動詞) | Ví dụ ngữ cảnh |
|---|---|---|---|
| Ghi sổ / Kết chuyển | 繰り越す (Kurikosu) – Chuyển sang kỳ sau | 繰り越す (Kurikosu) – Người kế toán chuyển | 繰越残高 (Kurikoshi Zandaka – Số dư chuyển sang). 翌年に繰り越す (Yokunen ni Kurikosu). |
| Khấu hao / Trích khấu hao | 減価する (Genka Suru) – Tài sản hao mòn | 減価償却する (Genka Shōkyaku Suru) – Kế toán trích khấu hao | 今期の減価償却費を計上する (Konki no Genka Shōkyakuhi o Keijō Suru – Trích chi phí khấu hao kỳ này). |
| Đối soát / Xóa nợ | 消える (Kieru) – Nợ biến mất/đã trả | 消す (Kesu) / 消込む (Keshikomu) – Kế toán đối soát/xóa nợ | 消込 (Keshikomi) là danh từ/từ vựng chuyên ngành: “Đấu khóa thanh toán”. 入金消込が終わらない (Nyūkin Keshikomi ga Owaranai – Đối soát tiền vào chưa xong). |
| Chốt sổ / Chốt số liệu | 締まる (Shimaru) – Kỳ chốt lại | 締める (Shimeru) – Kế toán chốt sổ | 月次締め (Getsuji Shime – Chốt tháng). 締め作業 (Shime Sagyō – Công việc chốt). |
| Điều chỉnh / Chỉnh sửa | 合う (Au) – Số khớp | 合わせる (Awaseru) – Làm cho khớp | 残高が合わない (Zandaka ga Awanai – Số dư không khớp). 帳尻を合わせる (Chōjiri o Awaseru – Làm cho sổ khớp – Có ám chỉ “làm giả/sửa số cho khớp”). |
| Trả tiền / Thanh toán | 払う (Harau) – Trả tiền | 支払う (Shiharau) – Thực hiện thanh toán | 支払予定日 (Shiharai Yoteibi – Ngày dự kiến trả). 振込手数料を差し引いて支払う (Furikomi Tesūryō o Hikiite Shiharau – Trừ phí chuyển khoản rồi trả). |
5.2. Cụm từ “Sống còn” trong Email/Báo cáo/Họp (会議 – Kaigi)
- 報告・連絡・相談 (Hōren Sō) – Hourenso: Báo cáo – Liên lạc – Tham vấn. Cültür cốt lõi Nhật. Kế toán sai số -> Phải Hōren Sō ngay lập tức.
- ご確認ください (Go Kakunin Kudasai): Xin vui lòng xác nhận. (Dùng khi gửi file Excel, BCTC, danh sách đối soát cho sếp/khách).
- ご査収ください (Go Sashū Kudasai): Xin vui lòng kiểm tra và nhận (thường kèm tiền/hóa đơn/chứng từ quan trọng).
- 差し戻し (Modoshi) / 突き返し (Tsukikaeshi): Trả lại hồ sơ/ chứng từ sai sót để nhân viên/sales làm lại. Kế toán quyền lực lớn ở đây.
- 証憑 (Shōhyō): Chứng từ (Invoice, Receipt, Contract). Câu thần chú: “証憑なしでは経理できません” (Shōhyō nashi dewa Keiri dekimasen – Không có chứng từ thì không làm kế toán được).
- エビデンス (Ebidensu): Bằng chứng/Minuta (Email xác nhận, hợp đồng, bảng tính Excel gốc). Năm 2026, kiểm toán yêu cầu Evidence rất kỹ cho mọi bút toán lớn.
- 勘違い (Kanchigai): Hiểu nhầm/Sai sót.
勘違いしていました(Kanchigai shite imashita – Tôi đã hiểu nhầm/sai). - 念のため (Nen no Tame): Để phòng khi nào / Cho chắc ăn.
念のため確認させてください(Nen no tame Kakunin sasete kudasai – Cho tôi xác nhận lại cho chắc). - 至急 (Shikyū) / 早急に (Sakyū ni): Gấp / Khẩn cấp.
- 未処理 (Mishori): Chưa xử lý / Đang chờ.
未処理項目一覧(Mishori Kōmoku Ichiran – Danh sách hạng mục chưa xử lý).
5.3. Các loại chứng từ (伝票 – Denpyō) & Quy tắc “Hanko” (印鑑 – Inkan)
- 振替伝票 (Furikae Denpyō): Chứng từ chuyển khoản (Journal Voucher) – Dùng cho bút toán không qua tiền mặt/ngân hàng (Khấu hao, Trích quỹ, Điều chỉnh).
- 入金伝票 (Nyūkin Denpyō): Chứng từ thu tiền.
- 出金伝票 (Shukkin Denpyō): Chứng từ chi tiền.
- 決裁 (Kessai): Duyệt/Quyết định. Quy trình: Người lập (作成者 – Sakuseisha) -> Kiểm tra (確認者 – Kakuninsha) -> Duyệt (承認者 – Shōninsha / 決裁者 – Kessaisha).
- 印鑑証明 (Inkan Shōmei): Chứng nhận con dấu (Cần khi mở tk ngân hàng, ký hợp đồng lớn, đổi đại diện).
- 角印 (Kakuin): Dấu vuông công ty (Dùng cho Hóa đơn, Phiếu thu, Báo cáo nội bộ).
- 丸印 (Maruin) / 実印 (Jitsuin): Dấu tròn cá nhân / Dấu pháp lý đã đăng ký (Dùng cho Hợp đồng, Quyết định quan trọng).
- 電子印鑑 (Denshi Inkan) / 電子署名 (Denshi Shomei): Dấu điện tử / Chữ ký số – Năm 2026 đã phổ biến rộng rãi (GMO Sign, CloudSign, DocuSign), giảm thiểu đóng dấu giấy (押印 – Ōin).
PHẦN 6: CHUẨN MỰC KẾ TOÁN NHẬT (J-GAAP) VS IFRS – ĐIỂM KHÁC BIỆT LỚN NĂM 2026
Nhiều công ty Việt Nam làm việc với Nhật hoặc tập đoàn Nhật áp dụng IFRS. Việc hiểu sự khác biệt giúp bạn “đổi ngôn ngữ” chuyên nghiệp.
| Đặc điểm | J-GAAP (日本基準 – Nihon Kijun) | IFRS (国際会計基準 – Kokusai Kaikei Kijun) | Từ vựng liên quan |
|---|---|---|---|
| Triết lý | Luật định (Rules-based), Nhận định thận trọng (保守主義 – Hoshu Shugi). | Nguyên tắc (Principles-based), Giá trị công bằng (Fair Value – 時価 – Jika). | 収益認識 (Shūeki Ninshiki – Nhận định doanh thu). |
| BCTC Hợp nhất | Bắt buộc nếu kiểm soát (>50% hoặc quyền biểu quyết). | Bắt buộc nếu kiểm soát (Định nghĩa rộng hơn, bao gồm De facto control). | 連結決算 (Renketsu Kessan – Kết toán hợp nhất). 連結範囲 (Renketsu Han’i – Phạm vi hợp nhất). |
| Goodwill (Noren) | Phân bổ đều (定額法 – Teigakuhō) trong tối đa 20 năm. Kiểm tra giảm giá (減損 – Genson) nếu có dấu hiệu. | Không khấu hao. Kiểm tra giảm giá bắt buộc hàng năm (Impairment Test). | のれん (Noren). 償却 (Shōkyaku) vs 減損テスト (Genson Tesuto). |
| Khấu hao TSCĐ | Chủ yếu Định額法 (Teigakuhō – Đường thẳng). Được phép Định suất giảm dần (Teigensuhō) cho một số tài sản. | Yêu cầu phản ánh hình thức tiêu thụ lợi ích kinh tế. Thường dùng Đường thẳng nhưng phải xem xét lại tuổi thọ/giá trị còn lại hàng năm. | 耐用年数 (Taiyō Nensū – Tuổi thọ hữu ích). 残存価額 (Zanzon Kakaku – Giá trị còn lại). |
| Thuế hoãn lại | Bắt buộc (全額法 – Zengakuhō – Full provision) cho công ty niêm yết/tập đoàn. | Bắt buộc (IAS 12) – Cân đối (Balance Sheet Approach). | 税効果会計 (Zeikōka Kaikei). 繰延税金資産/負債 (Kurien Zeikin Shisan/Fusai). |
| Định giá Tài sản tài chính | Phân loại: Bán bán (売買目的 – Baibai Mokuteki), Đầu tư nắm giữ đến đáo hạn (満期保有目的 – Manki Hoyū Mokuteki), Cổ phần công ty con/liên kết, Khác. | Phân loại theo Mô hình kinh doanh (Business Model) & Đặc điểm dòng tiền hợp đồng (SPPI): Amortized Cost, FVOCI, FVPL. | 金融商品会計 (Kinyū Shōhin Kaikei). 時価評価 (Jika Hyōka). |
| Nhận định Doanh thu | Chuẩn mực mới (Revenue Recognition Standard) áp dụng từ năm 2021 (giống IFRS 15 – 5 bước). | IFRS 15 (5 bước: Hợp đồng -> Cam kết -> Giá cả -> Phân bổ -> Nhận định khi chuyển giao quyền kiểm soát). | 履行義務 (Rikō Gimu – Nghĩa vụ thực hiện). 取引価格 (Torihiki Kakaku – Giá giao dịch). 契約資産/負債 (Keiyaku Shisan/Fusai – Tài sản/Nợ hợp đồng). |
Lưu ý năm 2026: Các tập đoàn Nhật lớn (Toyota, Sony, Hitachi…) đa số đã chuyển sang IFRS (任意適用 – Nin’i Tekiyō – Tự nguyện áp dụng) cho BCTC Hợp nhất. Nhưng J-GAAP vẫn là chuẩn mực bắt buộc cho BCTC Đơn thể (個別決算 – Kobetsu Kessan) và Khai báo Thuế (税務申告 – Zeimu Shinkoku). Kế toán làm việc tại Nhật bắt buộc thành thạo J-GAAP (và kiến thức Thuế), biết IFRS là lợi thế lớn.
PHẦN 7: LỘ TRÌNH HỌC TẬP VÀ CHỨNG CHỈ NĂM 2026 (学習ロードマップ – Gakushū Rōdomappu)
7.1. Mục tiêu theo cấp độ
| Cấp độ | Đối tượng | Chứng chỉ mục tiêu (年2026) | Từ vựng/Kiến thức cốt lõi | Thời gian ước lượng |
|---|---|---|---|---|
| Sơ cấp (入門 – Nyūmon) | Sinh viên, người chuyển ngành, N3-N2. | 日商簿記3級 (Nisshō Boki 3-kyū) | Hệ thống tài khoản, Bút toán cơ bản, Chốt tháng, BCTC đơn giản. Phân錄 tay (手書き – Tegaki) vẫn quan trọng để hiểu bản chất. | 50-100h |
| Trung cấp (基礎・実務 – Kiso/Jitsumu) | Nhân viên kế toán 1-3 năm, N2. | 日商簿記2級 (Nisshō Boki 2-kyū) – Bắt buộc để xin việc chính thức. 全経簿記1級 (Zenkei Boki 1-kyū) (Nâng cao). |
Kế toán chi phí (原価計算 – Genka Keisan), Kế toán TSCĐ, Chứng khoán, Hợp nhất cơ bản, Thuế tiêu thụ, Luật công ty (会社法 – Kaishahō) cơ bản. Thành thạo phần mềm (Yayoi/freee). | 200-300h (sau 3-kyū) |
| Cao cấp (上級・管理 – Jōkyū/Kanri) | Trưởng nhóm, Kế toán trưởng, N1. | 日商簿記1級 (Nisshō Boki 1-kyū) – Rất khó, tỷ lệ đỗ ~10%. 公認会計士 (CPA Japan) – Đỉnh cao. USCPA / ACCA – Quốc tế. |
Hợp nhất phức tạp, Đóng góp vốn/Điều chỉnh giá trị công bằng, Kế toán tài chính phức tạp (Parasol, Derivative), Kế toán quản trị (管理会計 – Kanri Kaikei), Luật chứng khoán (金商法 – Kinshōhō), IFRS. | 1000h+ (1-kyū), 3-5 năm (CPA) |
7.2. Nguồn học tập “Chuẩn Nhật” năm 2026
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Chuyên Ngành Hàn Xì Tiếng Nhật: Bí Kíp Học Tập Hiệu Quả & Tra Cứu Nhanh Chóng Cho Năm 2026
-
Sách giáo khoa (テキスト – Tekisuto) – “Tam giác vàng”:
- TAC (タック) / Oha (大原 – Ōhara) / LEC (レック). Mua bộ mới nhất năm 2026 (年度版 – Nendoban) vì luật thuế/thông tư thay đổi hàng năm.
- Từ vựng: Sách thường có 用語集 (Yōgoshū) cuối cuốn. Hãy photo/scan ra học riêng.
-
Web/App học từ vựng chuyên ngành (Miễn phí/Rẻ):
- Anki / Quizlet: Tìm deck “日商簿記2級 用語” hoặc “経理 日本語”. Học theo phương pháp Spaced Repetition (Lặp lại ngắt quãng).
- ChatGPT / Claude (Prompt engineering): Prompt mẫu: “Hãy đóng vai giáo viên kế toán Nhật. Cho tôi 20 từ vựng ngẫu nhiên về ‘Kết toán cuối năm’ (決算整理), kèm Kanji, Hiragana, Romaji, Ý nghĩa tiếng Việt, và 1 câu ví dụ ngữ cảnh làm việc thực tế (Email/Họp). Định dạng bảng Markdown.”
-
Kênh YouTube chất lượng cao (2026):
- 「税理士YouTuberチャンネル!! / ヒロ税理士」: Giải thích luật thuế, thực vụ rất dễ hiểu.
- 「経理のお仕事 / 経理プラス」: Quy trình thực tế, phím tắt Excel, phần mềm.
- 「クレアール (Creaul) / TAC / Oha 公式」: Dạy bài miễn phí mẫu.
-
Thực hành “Tay” (Bắt buộc):
- Tải Yayoi Kaikei Free (弥生会計 無料版) hoặc freee Free Plan.
- Tự nhập sổ cho một công ty giả định (Mở tk -> Nhập capital -> Mua bán -> Trả lương -> Khấu hao -> Chốt tháng -> In BCTC -> Khai báo thuế ảo).
PHẦN 8: BẢNG TỪ VỰNG “CỨU TỬ” – 100 TỪ KHÓA THƯỜNG XUYẾN NHẤT (厳選100語)
In ra dán trước màn hình để tra cứu nhanh khi làm việc/đọc email.
| STT | Kanji | Hiragana | Romaji | Nghĩa tiếng Việt | Ghi chú ngữ cảnh |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 仕訳 | してわ | Shiwake | Phân錄 / Bút toán | “Shiwake o kiru” (Lập phân錄). |
| 2 | 勘定科目 | かんじょうかもく | Kanjō Kamoku | Tài khoản / Mã tài khoản | “Kamoku o sentaku suru” (Chọn tài khoản). |
| 3 | 借方 / 貸方 | かりかた / かしかた | Karikata / Kashikata | Nợ / Có (Debit / Credit) | Tuyệt đối không dịch là “Vay/Cho vay”. |
| 4 | 残高 | ざんだか | Zandaka | Số dư | “Zandaka shōmeisho” (Bản xác nhận số dư – Bank confirmation). |
| 5 | 試算表 | しさんひょう | Shisanhyō | Bảng cân đối (Trial Balance) | “Getsuji Shisanhyō” (BCT tháng). |
| 6 | 決算 | けっさん | Kessan | Kết toán / Chốt sổ | “Honkessan” (Năm), “Chūkan Kessan” (Quý/Giữa năm). |
| 7 | 決算整理 | けっさんせいり | Kessan Seiri | Điều chỉnh kết toán (AJE) | Quan trọng nhất năm. |
| 8 | 繰越 | くりこし | Kurikoshi | Chuyển sang (kỳ sau) | “Kurikoshi Zandaka” (Số dư chuyển sang). |
| 9 | 消込 | けしこみ | Keshikomi | Đối soát / Đấu khóa / Xóa nợ | Từ “Thánh” của AR/AP. |
| 10 | 未払 / 未収 | みばらい / みしゅう | Mibarai / Mishū | Phải trả / Phải thu (Chưa có HĐ) | Accruals. |
| 11 | 前払 / 前受 | まえばらい / まえうけ | Maeharai / Maeuke | Trả trước / Nhận trước | Deferrals (Prepaid/Unearned). |
| 12 | 減価償却 | げんかしょうきゃく | Genka Shōkyaku | Khấu hao | “Genka Shōkyakuhi” (Chi phí KH), “Ruikeigaku” (Lũy kế). |
| 13 | 棚卸 | たなおろし | Tanaoroshi | Kiểm kê (Tồn kho) | “Tanaoroshi hyō” (Bảng kiểm kê). “Tanaoroshi shisan” (Tồn kho). |
| 14 | 引当金 | ひきあてきん | Hikiatakin | Quỹ dự trữ / Provision | “Taishok Hikiatakin” (Quỹ nghỉ việc). “Shūzen Hikiatakin” (Quỹ sửa chữa). |
| 15 | 法人税 | ほうじんぜい | Hōjinzei | Thuế TNDN | “Hōjinzei tō chōseigaku” (Thuế hoãn lại). |
| 16 | 消費税 | しょうひぜい | Shōhizei | Thuế GTGT (10%) | “Kazei / Hikazei / Menzei” (Chịu/Không chịu/Miễn). |
| 17 | インボイス | いんぼいす | Inboisu | Hóa đơn điện tử (Invoice System) | “Tekikaku Seikyūsho” (Hóa đơn hợp lệ). “T+13 số”. |
| 18 | 源泉徴収 | げんせんちょうしゅう | Gensen Chōshū | Khấu trừ tại nguồn | “Gensen hyō” (Bảng khấu trừ). “Nenmatsu Chōsei” (Quyết toán cuối năm). |
| 19 | 社会保険 | しゃかいほけん | Shakai Hoken | BHXH (Nghiệp vụ + Y tế) | “Kenpō / Kōsei Nenkin”. Cty/NV chia 50/50. |
| 20 | 労働保険 | ろどうほけん | Rōdō Hoken | BH Lao động (Tai nạn + Thất nghiệp) | Cty trả 100% Tai nạn. |
| 21 | 給与計算 | きゅうよけいさん | Kyūyo Keisan | Tính lương | “Teate” (Phụ cấp), “Kōjo” (Khấu trừ). |
| 22 | 賞与 | しょうよ | Shōyo | Thưởng (Tết, Hè) | Thường 2-6 tháng lương. Tách riêng lương. |
| 23 | 交通費 | こうつうひ | Kōtsūhi | Phí đi lại / Xe buýt / Tau | “Teigaku” (Định額 – Cấp cố định) vs “Jissai” (Thực tế). |
| 24 | 経費精算 | けいひせいさん | Keihi Seisan | Quyết toán chi phí / Hoàn chi | “Ryōshūsho” (Hóa đơn/Bill) bắt buộc. |
| 25 | 立替払 | たてかえばらい | Tatekae Barai | Chi hộ / Tạm ứng | NV chi hộ -> Cty hoàn. |
| 26 | 仮払 / 仮受 | かりばらい / かりうけ | Kariharai / Kariuke | Tạm ứng / Tạm thu | Tài khoản “Chờ” (Suspense). Cần “Seisan” (Quyết toán) sớm. |
| 27 | 振替伝票 | ふりかえでんぴょう | Furikae Denpyō | Chứng từ chuyển khoản (JV) | Dùng cho bút toán không tiền. |
| 28 | 総勘定元帳 | そうかんじょうもとちょう | Sō Kanjō Motochō | Sổ cái (General Ledger) | In ra lưu lưu vĩnh viễn (10 năm). |
| 29 | 貸借対照表 | たいしゃくたいしょうひょう | Taishaku Taishōhyō | Bảng Cân đối (Balance Sheet – B/S) | Bố cục: Trái Tài sản, Phải Nợ/Vốn. |
| 30 | 損益計算書 | そんえきけいさんしょ | Son’eki Keisansho | Báo cáo KQKD (P/L) | “Uriage Daka” -> “Uriage Genka” -> “Rieki”. |
| 31 | キャッシュフロー | きゃっしゅふろー | Kyasshu Furō | Dòng tiền (Cash Flow) | “Eigyō / Tōshi / Zaimu” (Hoạt động / Đầu tư / Tài chính). |
| 32 | 監査 | かんさ | Kansa | Kiểm toán | “Kansa Hōjin” (Cty Kiểm toán). “Kansa Chōsho” (Working paper). |
| 33 | 内部統制 | ないぶとうせい | Naibu Tōsei | Kiểm soát nội bộ (Internal Control) | “J-SOX” (Luật Kiểm soát nội bộ Nhật). |
| 34 | 不正 | ふせい | Fusei | Gian lận / Sai phạm | “Fusei risuku” (Rủi ro gian lận). |
| 35 | 重要性 | じゅうようせい | Jūyōsei | Tính quan trọng (Materiality) | “Jūyōsei no kijun” (Ngưỡng quan trọng). |
| 36 | 開示 | かいじ | Kaiji | Công bố / Trình bày (Disclosure) | “Kaiji jikō” (Các mục trình bày trong Notes). |
| 37 | 注記 | ちゅうき | Chūki | Thuyết minh (Notes to FS) | “Chūki hyō” (Bảng thuyết minh). |
| 38 | 連結 | れんけつ | Renketsu | Hợp nhất (Consolidation) | “Renketsu Kessan” (Kết toán hợp nhất). “Renketsu Chōsei” (Điều chỉnh hợp nhất). |
| 39 | 持分法 | もちぶんほう | Mochibunhō | Phương pháp quyền (Equity Method) | Dùng cho công ty liên kết (Affiliate). |
| 40 | のれん | のれん | Noren | Goodwill / Danh hiệu thương mại | Phân bổ 20 năm (J-GAAP). Kiểm tra Genson hàng năm. |
| 41 | 減損 | げんそん | Genson | Giảm giá tài sản (Impairment) | “Genson Sonshitsu” (Lỗ giảm giá). “Kaisyu Kanōgaku” (Giá trị thu hồi). |
| 42 | 時価 | じか | Jika | Giá trị công bằng (Fair Value) | “Jika Hyōka” (Định giá FV). “Jika Jōhō” (Thông tin FV). |
| 43 | 金融商品 | きんゆうしょうひん | Kinyū Shōhin | Tài sản tài chính / Công cụ tài chính | Phân loại: Amortized Cost, FVOCI, FVPL. |
| 44 | デリバティブ | でりばてぃぶ | Deribatibu | Sản phẩm phái sinh (Derivatives) | Hedge accounting (ヘッジ会計 – Hejji Kaikei). |
| 45 | 為替差益/損 | かわせさえき/そん | Kawase Saeki/Son | Chênh lệch tỷ giá (FX Gain/Loss) | “Gaike Kawase” (Ngoại tệ). “Yen appreciation” = Yen mạnh. |
| 46 | 税効果会計 | ぜいこうかかいけい | Zeikōka Kaikei | Kế toán thuế hoãn lại (Tax Effect Accounting) | “Kurien Zeikin Shisan” (DTA). “Kurien Zeikin Fusai” (DTL). |
| 47 | 繰延資産 | くりえんしさん | Kurien Shisan | Tài sản hoãn lại (Deferred Assets) | Chi phí phát hành cổ phần, chi phí khởi nghiệp. |
| 48 | 資本金 | しほんきん | Shihonkin | Vốn điều lệ / Vốn góp | “Shihon Zōka” (Tăng vốn). “Shihon Genka” (Giảm vốn). |
| 49 | 剰余金 | じょうよきん | Jōyokin | Lợi nhuận chưa phân phối / Vốn thừa | “Rieki Jōyokin”, “Shihon Jōyokin”. |
| 50 | 配当 | はいとう | Haitō | Cổ tức / Chia lợi nhuận | “Haitō Seisan” (Quyết toán cổ tức). “Genzen Chōshū” (Khấu trừ tại nguồn 20.42%). |
| 51 | 株主総会 | かぶぬしそうかい | Kabunushi Sōkai | Đại hội đồng cổ phần (AGM) | “Sōkai Shiryō” (Hồ sơ hội). “Iken Sho” (Ý kiến kiểm toán). |
| 52 | 取締役会 | とりしまりやくかい | Torishimariyaku Kai | Hội đồng quản trị (Board Meeting) | “Ketsugi” (Quyết nghị). “Giji Roku” (Biên bản). |
| 53 | 代表取締役 | だいひょうとりしまりやく | Daihyō Torishimariyaku | Giám đốc đại diện (Representative Director) | Người ký BCTC, Khai báo thuế. |
| 54 | 経理部 / 財務部 | けいりぶ / ざいむぶ | Keiribu / Zaimubu | Bộ phận Kế toán / Tài chính | Keiri: Hạch toán, Thuế, BCTC. Zaimu: Quỹ, Vay, IR, M&A. |
| 55 | 経理課長 | けりかちょう | Keiri Kachō | Trưởng phòng Kế toán | Người chịu trách nhiệm cuối cùng về số liệu. |
| 56 | 締め切り | しめきり | Shimekiri | Hạn chót (Deadline) | “Shimekiri bi” (Ngày chốt). “Shimekiri made ni” (Trước hạn chót). |
| 57 | 修正 | しゅうせい | Shūsei | Sửa đổi / Điều chỉnh | “Shūsei Shiwake” (Bút toán điều chỉnh). “Shūsei Shinkoku” (Khai báo sửa). |
| 58 | 差異 | さい | Sai | Chênh lệch / Sai số (Variance) | “Yosan Sai” (Chênh lệch ngân sách). “Kakaku Sai” (Chênh lệch giá). |
| 59 | 予算 | よさん | Yosan | Ngân sách (Budget) | “Yosan Kanri” (Quản trị ngân sách). “Yosan vs Jisseki” (NS vs Thực tế). |
| 60 | 実績 | じっせき | Jisseki | Thực tế (Actual) | “Jisseki Kanri” (Quản trị thực tế). |
| 61 | 見込 | みこみ | Mikomi | Dự toán / Ước tính (Forecast/Estimate) | “Mikomi Zandaka” (Số dư dự kiến). “Mikomi Zeigaku” (Thuế ước tính). |
| 62 | 前年比 | ぜんねんひ | Zenenhi | So với năm trước (YoY) | “Zenenhi Zōgen” (Tăng giảm so với năm trước). |
| 63 | 前期比 | ぜんきひ | Zenkihi | So với kỳ trước (QoQ/YoY tùy kỳ) | Dùng trong BCTC quý. |
| 64 | 達成率 | たっせいりつ | Tasseiritsu | Tỷ lệ hoàn thành (% Target) | “Uriage Tasseiritsu” (Tỷ lệ hoàn thành DT). |
| 65 | 利益率 | りえきりつ | Riekiritsu | Tỷ suất lợi nhuận (Margin) | “Uriage Riekiritsu” (ROS). “Eigyō Riekiritsu” (OM). |
| 66 | 損益分岐点 | そんえきぶんきてん | Son’eki Bunkiten | Điểm hòa vốn (Break-even Point – BEP) | “Anzen Ritsu” (Tỷ lệ an toàn). |
| 67 | キャッシュフロー経営 | きゃっしゅふろーけいえい | Kyasshu Furō Keiei | Quản trị dòng tiền | Quan trọng năm 2026: “Profit is opinion, Cash is fact”. |
| 68 | 運転資本 | うntenしほん | Unten Shihon | Vốn lưu động (Working Capital) | AR + Inventory – AP. “Unten Shihon no Kaizen” (Cải thiện VLD). |
| 69 | 売上債権回転期間 | うりあげさいけんかいてんきかん | Uriage Saiken Kaiten Kikan | Ngày trung bình thu nợ (DSO) | “Kaiten Sokudo” (Tốc độ vòng quay). |
| 70 | 買入債務回転期間 | かいいれさいむかいてんきかん | Kaiire Saimu Kaiten Kikan | Ngày trung bình trả nợ (DPO) | Cố tình kéo dài DPO để quản trị tiền mặt. |
| 71 | 棚卸資産回転期間 | たなおろししさんかいてんきかん | Tanaoroshi Shisan Kaiten Kikan | Ngày trung bình bán hàng (DIO) | “Tanaoroshi Kanri” (Quản trị tồn kho). |
| 72 | キャッシュコンバージョンサイクル | きゃっしゅこんばーじょんさいくる | Kyasshu Konbājon Saikuru | Chu kỳ chuyển đổi tiền mặt (CCC) | DSO + DIO – DPO. Chỉ số vàng quản trị tiền. |
| 73 | 資金繰り | しきんぐり | Shikin Gurī | Quản trị dòng tiền / Xoay vốn (Cash Management) | “Shikin Gurī Hyō” (Bảng dự báo tiền). “Shikin Gurī ga Warui” (Tiền đít). |
| 74 | 借入金 | かりいれきん | Kariirekin | Vay nợ (Loan Payable) | “Tanki” (Ngắn hạn <1 năm), “Chōki” (Dài hạn >1 năm). |
| 75 | 返済 | へんさい | Hensai | Trả nợ / Trả vốn vay | “Ganpon Hensai” (Trả gốc). “Risoku Hensai” (Trả lãi). |
| 76 | 担保 | たんぽ | Tanpo | Tài sản đảm bảo (Collateral) | “Ne-Tanpo” (Đất đảm bảo). “Kigyō Tanpo” (Đảm bảo doanh nghiệp). |
| 77 | 保証人 | ほしょうにん | Hoshōnin | Người bảo chứng (Guarantor) | “Renbai Hoshō” (Bảo chứng liên帯 – Trách nhiệm liên帶). Đại diện thường phải ký. |
| 78 | 格付け | かくづけ | Kakuzuke | Xếp hạng uy tín (Credit Rating) | Teikoku Databank, TSR. Ảnh hưởng hạn mức vay, lãi suất. |
| 79 | 倒産 | とうさん | Tōsan | Phá sản / Đổ nợ (Bankruptcy) | “Minji Saisei” (Tái thiết dân sự). “Hasan” (Phá sản thanh lý). |
| 80 | 事業承継 | じぎょうしょうけい | Jigyō Shōkei | Thừa kế kinh doanh / Chuyển giao (Succession) | Vấn đề nóng năm 2026: “Atotsugi” (Người kế thừa). M&A, IPO. |
| 81 | M&A | えむあんどえー | Emu Ando Ē | Sát nhập & Mua lại (Mergers & Acquisitions) | “Kabushiki Jōto” (Chuyển nhượng cổ phần). “Jigyō Jōto” (Chuyển nhượng nghiệp vụ). “DD (Due Diligence)” – Kiểm tra thực tế. |
| 82 | デューデリジェンス | でゅーでりじぇんす | Dyūderijensu | Kiểm tra thẩm định (Due Diligence – DD) | Financial DD, Tax DD, Legal DD. Rất quan trọng M&A. |
| 83 | 企業価値評価 | きぎょうかちひょうか | Kigyō Kachi Hyōka | Định giá doanh nghiệp (Valuation) | DCF, Multiple (PER, EV/EBITDA), Net Asset. |
| 84 | のれん代 | のれんだい | Norendai | Giá trị Goodwill (M&A) | Giá mua – Giá trị ròng tài sản nhận định. |
| 85 | PMI | ぴーえむあい | Pī Emu Ai | Hợp nhất sau M&A (Post-Merger Integration) | Hợp nhất hệ thống kế toán, quy trình, văn hóa. |
| 86 | IFRS | あいえふあーるえす | Aiefu Āru Esu | Chuẩn mực Kế toán Quốc tế | “IFRS Kijun” (Chuẩn IFRS). “IFRS Tekiyō Kaisha” (Cty áp dụng IFRS). |
| 87 | 日本基準 | にほんきじゅん | Nihon Kijun | Chuẩn mực Nhật (J-GAAP) | “Nihon Kijun de no Kessan” (Kết toán theo J-GAAP). |
| 88 | 収益認識基準 | しゅうえきにんしききじゅん | Shūeki Ninshiki Kijun | Chuẩn mực Nhận định Doanh thu | Áp dụng 5 bước (giống IFRS 15). Bắt buộc từ 2021. |
| 89 | 履行義務 | りこうぎむ | Rikō Gimu | Nghĩa vụ thực hiện (Performance Obligation) | “Betsu Rikō Gimu” (Nghĩa vụ tách biệt). |
| 90 | 契約資産 / 契約負債 | けいやくしさん/ふさい | Keiyaku Shisan / Fusai | Tài sản/Nợ hợp đồng (Contract Asset/Liability) | Thay thế “Maeuke/Uriage” cũ trong một số trường hợp. |
| 91 | リース会計 | りーすかいけい | Rīsu Kaikei | Kế toán Thuê tài chính (Lease Accounting) | Bắt buộc ghi nhận Right-of-Use Asset & Lease Liability (IFRS 16 / J-GAAP mới từ 2021/2027). Năm 2026 đang quá độ. |
| 92 | 使用権資産 | しようけんしさん | Shiyōken Shisan | Tài sản quyền sử dụng (RoU Asset) | Thuê tài chính -> Ghi tăng Tài sản & Nợ. |
| 93 | リース負債 | りーすふさい | Rīsu Fusai | Nợ thuê (Lease Liability) | Giá trị hiện giá các khoản thuê sau. |
| 94 | 電子帳簿保存法 | でんしちょうぼほぞんほう | Denshi Chōbo Hozonhō | Luật Lưu giữ Sổ sách Điện tử (E-Book Law) | Bắt buộc năm 2026: Dữ liệu điện tử (CSV, PDF) phải lưu giữ theo quy chuẩn (Timestamp, Searchable). Không in giấy lưu nữa. |
| 95 | タイムスタンプ | たいますたんぷ | Taimu Sutanpu | Dấu thời gian (Timestamp) | Chứng minh dữ liệu không bị sửa đổi. |
| 96 | 検索機能 | けんさくきのう | Kensaku Kinō | Chức năng tìm kiếm | Yêu cầu bắt buộc của E-Book Law: Tìm theo Ngày, Số tiền, Đối tác. |
| 97 | 改正 | かいせい | Kaisei | Sửa đổi (Luật/Chuẩn mực) | “Kaisei Hōritsu” (Luật sửa đổi). “Kaisei Ten” (Điểm sửa đổi). Mỗi năm đều có. |
| 98 | 施行日 | しこうび | Shikōbi | Ngày có hiệu lực (Effective Date) | “Reiwa X nen X gatsu X nichi Shikō”. Phân biệt với “Kōfu Bi” (Ngày công bố). |
| 99 | 経過措置 | けいかそち | Keika Sochi | Quy định quá độ (Transitional Measures) | Khi luật thay đổi, thường có kỳ quá độ áp dụng quy cũ. |
| 100 | 継続企業の前提 | けいぞくきぎょうのてんてい | Keizoku Kigyō no Tentei | Giả định hoạt động liên tục (Going Concern) | Kiểm toán viên phải đánh giá. “Keizoku Kigyō no Tentei ni Kanaru Gigi” (Nghi ngờ đáng kể). |
PHẦN 9: MẸO HỌC TỪ VỰNG CHUYÊN NGÀNH HIỆU QUẢ (NGUYÊN TẮC 3K: KANJI – CONTEXT – KŌDO)
9.1. K – Kanji (漢字): Hiểu gốc Hán Việt -> Dễ nhớ, Dễ đoán
Đa số thuật ngữ kế toán tiếng Nhật là từ Hán Việt (Kango). Nếu bạn biết tiếng Việt chuyên ngành, bạn đã nắm 70% ý nghĩa.
- 資産 (Shisan) = Tài sản (Tài = Tài nguyên, Sản = Sản xuất).
- 負債 (Fusai) = Nợ (Phụ = Gánh, Trái = Nợ).
- 減価償却 (Genka Shōkyaku) = Giá trị giảm (減価) + Hoàn trả/Viết xuống (償却).
- 引当金 (Hikiatakin) = Kéo (引) + Đương/Đối mặt (当) + Tiền (金) -> Tiền dành sẵn cho rủi ro sắp tới.
- 消込 (Keshikomi) = Xóa (消) + Nhập vào/Khớp (込) -> Đấu khóa xóa nợ.
Mẹo: Học Kanji theo cặp đối lập: 借方 (Karikata) vs 貸方 (Kashikata), 流動 (Ryūdō) vs 固定 (Kotei), 売上 (Uriage) vs 仕入 (Shiire), 前払 (Maeharai) vs 前受 (Maeuke).
9.2. C – Context (文脈 – Bunmyaku): Học trong câu, trong quy trình, không học từ đơn lẻ
Đừng học flashcard: 仕訳 = Phân錄.
Hãy học: 「今月の仕訳を入力してください」 (Kongetsu no shiwake o nyūryoku shite kudasai – Xin hãy nhập phân錄 tháng này).
Hãy học trong Quy trình (Flow):
- Nhận HĐ (請求書受領 – Seikyūsho Juryō) ->
- Lập phân錄 (仕訳起票 – Shiwake Kihyō) ->
- Đối soát (消込 – Keshikomi) ->
- Thanh toán (支払 – Shiharai).
9.3. K – Kōdo (コード / Code): Học kèm Mã tài khoản (勘定科目コード)
Tại Nhật, mọi phần mềm, Excel, báo cáo đều dùng Mã số (Code) 4-6 chữ số.
- 1000~: Tài sản (現金 1001, 売掛金 1101…).
- 2000~: Nợ (買掛金 2001…).
- 3000~: Vốn.
- 4000~: Doanh thu.
- 5000~: Chi phí (売上原価 5001, 給料 5101…).
Thực hành: Khi học từ vựng, hãy tự gán mã code giả định. Khi nhập liệu trên Yayoi/freee, bạn gõ code -> Tài khoản hiện ra -> Bạn nhớ tên tiếng Nhật. Đây là cách làm việc thực tế nhanh nhất.
PHẦN 10: XU HƯỚNG KẾ TOÁN NHẬT NĂM 2026 VÀ KỸ NĂNG TƯƠNG LAI (2026 Trends & Future Skills)
10.1. Tự động hóa & AI (AI-OCR, RPA, Generative AI)
- Nhập liệu = 0: Công cụ AI-OCR (như LayerX Invoice, Bakuraku, freee/MF OCR) đọc hóa đơn PDF/Ảnh -> Tự động tạo phân錄 (Shiwake) với độ chính xác >95%.
- RPA (UiPath, WinActor): Tự động đối soát ngân hàng (Bank Reconciliation), xuất báo cáo, nộp e-Tax.
- Generative AI (ChatGPT/Copilot trong Excel/PowerBI): Viết Macro VBA, DAX, Python script để phân tích dữ liệu, kiểm tra bất thường (Anomaly Detection), soạn thảo email tiếng Nhật kinh doanh (Keigo).
- Yêu cầu 2026: Kế toán không còn là “Data Entry”. Bạn phải là Data Reviewer (Người xem xét dữ liệu) và Data Analyst (Người phân tích).
10.2. Kế toán Quản trị & BP (Business Partnering)
- Sếp không cần người báo “Tháng này lãi bao nhiêu” (Báo cáo quá khứ).
- Sếp cần: “Tại sao lãi giảm?”, “Quý tới dự báo ra sao?”, “Nếu tăng giá 5% thì tiền mặt thế nào?”, “Đầu tư máy mới ROI bao lâu?”.
- Kỹ năng: Excel nâng cao (Power Query, Power Pivot, Pivot Table), BI Tool (Power BI, Tableau, MotionBoard), KPI Management (KPI 管理), Rolling Forecast (ローリング予測).
10.3. ESG & Sustainability Reporting (Báo cáo Bền vững)
- Năm 2026: ISSB (International Sustainability Standards Board) chuẩn S1, S2 đã có hiệu lực/khuyến khích mạnh.
- Nhật Bản: SSBJ (Sustainability Standards Board of Japan) đang xây dựng chuẩn mực riêng (SSBJ Standards) hội tụ ISSB.
- Kế toán phải thu thập dữ liệu: CO2排出量 (CO2 Haishutsuryō – Lượng phát thải), 人権デューデリジェンス (Jinken Dyūderijensu – DD Nhân quyền), ダイバーシティ指標 (Daibāsiti Shihyō – Chỉ số Đa dạng).
- Thuật ngữ mới: スコープ1, 2, 3 (Sukōpu 1, 2, 3 – Phạm vi 1,2,3), カーボンニュートラル (Kābon Nyūtoraru – Carbon Neutral), TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosures).
10.4. Global & IFRS (Quốc tế hóa)
- Tập đoàn Nhật mở rộng M&A toàn cầu -> Cần hợp nhất IFRS.
- Kế toán giỏi J-GAAP + IFRS + Tiếng Anh + Tiếng Nhật = “Siêu nhân” (Super Staff). Mức lương cao nhất thị trường (1000-1500万 JPY/năm trở lên cho Senior/Manager).
10.5. Work-Life Balance & Remote Work (Cải cách cách làm việc)
- Năm 2026: Telework (テレワーク) / Hybrid đã chuẩn hóa.
- Paperless (ペーパーレス) hoàn toàn (Luật Lưu giữ điện tử).
- Hanko-less (ハンコレス) / 印鑑不要 (Inkan Fuyō) – Duyệt qua Workflow hệ thống (Workflow システム – Workflow Shisutemu) hoặc Chữ ký số.
- Kỹ năng mềm: Viết email rõ ràng, ngắn gọn, Họp online hiệu quả (Zoom/Teams), Quản lý tiến độ bất đồng bộ (Asynchronous Communication).
PHẦN 11: KẾT LUẬN VÀ LỜI KHUYÊN CUỐI CÙNG CHO BẠN NĂM 2026
Học từ vựng chuyên ngành kế toán tiếng Nhật không phải là học vẹt danh sách từ. Đó là quá trình hệ thống hóa tư duy kế toán theo chuẩn mực Nhật (J-GAAP/Tax Law), hiểu văn hóa làm việc (Hōren Sō, Keigo, Accuracy First), và thành thạo công cụ số (Cloud Accounting, AI, BI).
Lộ trình hành động 30 ngày đầu tiên (Action Plan 2026):
- Tuần 1: Học thuộc lòng Bảng 100 từ vựng “Cứu tử” (Phần 8) + Học Kanji bộ bộ (Phần 9.1). Cài đặt Yayoi Free hoặc freee Free.
- Tuần 2: Mua sách 日商簿記3級 (Nisshō Boki 3-kyū) – Phiên bản 2026 (TAC/Oha). Học Chương 1-3 (Phân錄, Sổ cái, BCTC). Làm bài tập trên phần mềm.
- Tuần 3: Học Chương 4-6 (Chốt tháng, Khấu hao, Tồn kho, Thuế GTGT). Tập trung từ vựng Kessan Seiri, Keshikomi, Shōhizei.
- Tuần 4: Ôn thi 3-kyū (Đề cũ 3-5 năm gần nhất). Đồng song: Xem video “経理の一日 (Một ngày của kế toán)” trên YouTube để học ngữ cảnh giao tiếp (Phần 5).
Tâm pháp (Mindset) thành công:
“正確さがスピードに勝る” (Seikakusa ga Supīdo ni Masaru) – Độ chính xác quan trọng hơn tốc độ.
Tại Nhật, một sai sót 1 yên cũng phải tìm ra nguyên nhân. Đừng vội “làm cho xong”, hãy làm cho “đúng và có bằng chứng (Ebidensu)”.
Chúc bạn năm 2026 chinh phục đỉnh cao sự nghiệp kế toán tại Nhật Bản! 頑張ってください (Ganbatte Kudasai)!