Sai khiến là một trong những mẫu ngữ pháp quan trọng nhất trong tiếng Nhật mà người học tiếng Việt không thể bỏ qua nếu muốn hiểu đúng sắc thái câu và giao tiếp tự nhiên như người bản xứ. Khi học tiếng Nhật ở trình độ sơ cấp, chúng ta thường học các mẫu câu đơn giản như 「食べます」 nghĩa là ăn, 「行きます」 nghĩa là đi, 「書きます」 nghĩa là viết. Nhưng trong đời sống thực tế, chúng ta không chỉ tự mình làm một việc, mà còn bắt người khác làm, nhờ người khác làm, cho người khác làm, để người khác làm, hoặc khiến một sự việc xảy ra một cách không chủ ý. Đó chính là lúc mẫu câu sai khiến xuất hiện. Ví dụ, khi bạn nói 「子どもに薬を飲ませます」 bạn không chỉ nói bạn uống thuốc, mà bạn nói bạn cho đứa trẻ uống thuốc. Khi bạn nói 「部下に資料を作らせます」 bạn không phải người trực tiếp làm tài liệu, mà bạn khiến cấp dưới làm tài liệu. Khi bạn nói 「花を咲かせます」 bạn nói bạn làm cho hoa nở. Chỉ một thay đổi nhỏ ở đuôi động từ thôi, ý nghĩa của câu đã thay đổi hoàn toàn từ chủ động sang sai khiến, từ tự mình hành động sang khiến người khác hoặc khiến sự vật hành động. Chính vì vậy, sai khiến không phải là một ngữ pháp phụ, mà là một hệ thống ngữ pháp cốt lõi xuất hiện ở mọi trình độ từ N5, N4 cho đến N1, xuất hiện trong hội thoại gia đình, trong công ty, trong trường học, trong phim ảnh, trong tiểu thuyết và trong cả những câu nói hàng ngày rất đời thường. Bài viết này sẽ giải thích toàn bộ hệ thống mẫu câu sai khiến trong tiếng Nhật một cách chi tiết, từ định nghĩa, cách biến đổi động từ, ý nghĩa khác nhau, cách phân biệt với thụ động và khả năng, những động từ sai khiến đặc biệt hay gặp, lỗi sai thường gặp của người Việt, cho đến ví dụ thực tế và bài tập tự luyện có đáp án để bạn có thể học và ghi nhớ lâu dài.
1. Sai Khiến Trong Tiếng Nhật Là Gì?
Sai khiến trong tiếng Nhật có tên gọi là 使役 (しえき), đọc là shieki. Đây là dạng biến đổi của động từ để diễn đạt hành động khiến ai đó hoặc khiến cái gì đó thực hiện một hành động khác. Nếu động từ gốc diễn tả một hành động do chính chủ ngữ thực hiện, thì động từ sai khiến diễn tả hành động do một chủ thể khác thực hiện dưới tác động, sự cho phép, sự nhờ vả, sự bắt buộc hoặc sự khiến cho xảy ra của chủ ngữ chính.
Hãy so sánh hai câu sau để thấy sự khác biệt rõ ràng. Câu thứ nhất là 「私は薬を飲みます」 có nghĩa là tôi uống thuốc. Ở đây, tôi là người trực tiếp uống thuốc. Câu thứ hai là 「私は子どもに薬を飲ませます」 có nghĩa là tôi cho đứa trẻ uống thuốc. Ở đây, tôi không uống thuốc, đứa trẻ mới là người uống thuốc, còn tôi là người khiến đứa trẻ uống thuốc, có thể là tôi bắt đứa trẻ uống, tôi cho đứa trẻ uống, tôi giúp đứa trẻ uống, tùy vào ngữ cảnh. Chỉ cần thêm đuôi sai khiến 「飲ませます」 thay vì 「飲みます」, và thêm thành phần 「子どもに」 chỉ người bị khiến, ý nghĩa của câu đã chuyển hẳn sang một hành động hoàn toàn khác.
Một ví dụ khác là 「私は日本語を勉強します」 nghĩa là tôi học tiếng Nhật. Nhưng 「先生は私に日本語を勉強させます」 nghĩa là thầy cô khiến tôi học tiếng Nhật, hoặc thầy cô cho tôi học tiếng Nhật, hoặc thầy cô bắt tôi học tiếng Nhật. Trong lớp học, giáo viên có thể bắt học sinh học, có thể cho học sinh học một môn nào đó, có thể để học sinh tự học. Tất cả những sắc thái đó đều được diễn đạt bằng sai khiến kết hợp với ngữ cảnh.
Sai khiến không chỉ dùng cho con người. Nó còn dùng cho động vật, cho cây cối, cho sự vật và cho hiện tượng tự nhiên. Ví dụ 「犬を散歩させます」 là dắt chó đi dạo, thực chất là khiến chó đi dạo. 「花を咲かせます」 là làm cho hoa nở. 「車を止めさせます」 là khiến xe dừng lại. 「涙を流させます」 là làm cho nước mắt chảy, hay nói một cách văn chương hơn là khiến ai đó rơi lệ. Vì vậy, sai khiến là một công cụ diễn đạt rất linh hoạt, không chỉ giới hạn trong giao tiếp đơn thuần mà còn xuất hiện trong văn học, trong lời bài hát, trong quảng cáo và trong những cách nói giàu hình ảnh.
2. Tại Sao Người Học Tiếng Nhật Phải Học Mẫu Câu Sai Khiến?
Có ba lý do chính khiến mẫu câu sai khiến trở nên bắt buộc đối với người học tiếng Nhật. Lý do thứ nhất là tần suất xuất hiện. Trong đời sống hàng ngày, bạn sẽ nghe thấy sai khiến rất thường xuyên. Cha mẹ nói với con 「早く寝かせて」 là cho con ngủ sớm đi. Bác sĩ nói 「目を閉じさせてください」 là hãy để tôi nhắm mắt cho bạn. Sếp nói 「部下に確認させてください」 là hãy để tôi cho cấp dưới xác nhận. Giáo viên nói 「生徒に読ませます」 là cho học sinh đọc. Nếu bạn không hiểu sai khiến, bạn sẽ hiểu sai hoàn toàn ý nghĩa của câu, thậm chí có thể hiểu ngược lại chủ thể của hành động.
Lý do thứ hai là sai khiến là nền tảng để học các dạng phức tạp hơn như sai khiến thụ động, sai khiến khả năng, sai khiến ý chí. Đây là những dạng ngữ pháp thường xuất hiện trong đề thi JLPT từ N3 trở lên, trong các bài đọc hiểu, trong các bài nghe và trong các bài viết luận. Nếu bạn không nắm vững sai khiến cơ bản, bạn sẽ rất khó hiểu các dạng kết hợp này, bởi vì chúng được tạo thành bằng cách cộng thêm đuôi khác vào động từ sai khiến. Ví dụ, từ 「行かせる」 bạn có thể tạo thành 「行かせられる」 là bị khiến đi, 「行かせられる」 cũng có thể hiểu là có thể khiến đi, 「行かせたい」 là muốn khiến đi, 「行かせよう」 là tôi sẽ khiến đi. Tất cả đều bắt đầu từ sai khiến.
Lý do thứ ba là sai khiến giúp bạn diễn đạt những ý tưởng mà tiếng Việt diễn đạt bằng nhiều từ khác nhau như bắt, cho, để, nhờ, khiến, làm cho, để cho, cho phép. Tiếng Nhật dùng một hệ thống duy nhất là sai khiến, nhưng sắc thái cụ thể được quyết định bởi ngữ cảnh, bởi quan hệ giữa các chủ thể, và bởi các từ đi kèm như 「〜に」 và 「〜を」. Học sai khiến không chỉ là học cách chia động từ, mà là học cách tư duy về quan hệ chủ thể trong tiếng Nhật, học cách phân biệt ai làm gì, ai khiến ai làm gì, ai được phép làm gì, ai bị bắt làm gì. Đây là một bước chuyển quan trọng từ việc học từ vựng rời rạc sang việc hiểu cấu trúc câu và văn hóa giao tiếp của Nhật Bản.
3. Công Thức Chung Của Mẫu Câu Sai Khiến
Công thức chung của sai khiến được tóm tắt như sau. Đầu tiên, bạn lấy gốc động từ, tức là dạng chưa chia, thường là dạng từ điển 「辞書形」 bỏ đi phần đuôi 「る」 hoặc 「う」 và các đuôi khác, hoặc lấy dạng 「ます」 bỏ đi 「ます」. Sau đó, bạn cộng đuôi sai khiến là 「させる」 đối với động từ nhóm một, và 「かせる」 đối với động từ nhóm hai, với sự biến đổi âm theo nguyên âm của gốc động từ. Sau đó, bạn chia đuôi sai khiến đó như một động từ nhóm một bình thường để tạo thành các thể khẳng định, phủ định, quá khứ, tương lai, thể lịch sự, thể thân mật, thể te, thể điều kiện và các thể khác.
Cấu trúc câu sai khiến đầy đủ thường có dạng như sau. Chủ ngữ là người khiến, thường được đánh dấu bằng 「は」 hoặc 「が」. Tiếp theo là thành phần chỉ người hoặc vật bị khiến, thường được đánh dấu bằng 「に」 hoặc 「を」. Tiếp theo là thành phần chỉ đối tượng của hành động bị khiến, thường được đánh dấu bằng 「を」. Cuối cùng là động từ sai khiến đã chia theo thì và thể. Ví dụ, 「母は私に部屋を掃除させました」 có nghĩa là mẹ đã khiến tôi quét phòng. Ở đây, 「母は」 là người khiến, 「私に」 là người bị khiến, 「部屋を」 là đối tượng bị quét, 「掃除させました」 là động từ sai khiến ở quá khứ lịch sự.
Việc phân biệt khi nào dùng 「に」 và khi nào dùng 「を」 cho người bị khiến là một điểm quan trọng. Thông thường, khi động từ gốc là tự động từ, tức là động từ không cần đối tượng, như 「行く」 đi, 「寝る」 ngủ, 「泣く」 khóc, 「笑う」 cười, 「座る」 ngồi, chúng ta dùng 「に」 để chỉ người bị khiến. Ví dụ, 「子どもを寝かせます」 mặc dù 「寝る」 là tự động từ, nhưng khi dùng sai khiến, chúng ta lại dùng 「を」 cho người bị khiến trong nhiều trường hợp, đặc biệt với những động từ sai khiến đã thành từ vựng như 「寝かせる」. Đây là một ngoại lệ cần ghi nhớ. Đối với động từ gốc là tha động từ, tức là động từ cần đối tượng, như 「食べる」 ăn, 「書く」 viết, 「読む」 đọc, 「作る」 làm, chúng ta dùng 「に」 cho người bị khiến và 「を」 cho đối tượng. Ví dụ, 「子どもにパンを食べさせます」 là cho đứa trẻ ăn bánh mì. Ở đây, 「子どもに」 là người bị khiến ăn, 「パンを」 là đối tượng bị ăn. Nếu bạn dùng sai trợ từ, câu sẽ trở nên không tự nhiên hoặc sai ngữ pháp.
Có thể bạn quan tâm: Mẫu Câu Nếu Thì Trong Tiếng Nhật: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao
4. Cách Biến Đổi Động Từ Nhóm Một (Ichidan Doushi)
Động từ nhóm một, hay còn gọi là động từ có đuôi 「いる」 và 「える」, là nhóm động từ có dạng từ điển kết thúc bằng 「いる」 hoặc 「える」 và gốc động từ kết thúc bằng nguyên âm 「い」 hoặc 「え」. Ví dụ như 「食べる」 ăn, 「見る」 xem, 「起きる」 dậy, 「寝る」 ngủ, 「教える」 dạy, 「いる」 ở, 「できる」 có thể, 「着る」 mặc, 「開ける」 mở, 「閉める」 đóng. Đối với nhóm này, cách tạo sai khiến rất đơn giản. Bạn lấy gốc động từ, tức là dạng 「ます」 bỏ đi 「ます」, rồi cộng thêm 「させる」.
Hãy xem các ví dụ cụ thể. 「食べる」 có gốc là 「食べ」, cộng 「させる」 thành 「食べさせる」. 「食べさせます」 là cho ăn, 「食べさせました」 là đã cho ăn, 「食べさせません」 là không cho ăn. 「見る」 có gốc là 「見」, cộng 「させる」 thành 「見させる」. 「見させます」 là cho xem. 「起きる」 có gốc là 「起き」, cộng 「させる」 thành 「起きさせる」. 「起きさせます」 là khiến dậy, cho dậy. 「寝る」 có gốc là 「寝」, cộng 「させる」 thành 「寝させる」, nhưng trong thực tế, người Nhật thường dùng 「寝かせる」 hơn là 「寝させる」, đây là một dạng đặc biệt sẽ được nói đến sau. 「教える」 có gốc là 「教え」, cộng 「させる」 thành 「教えさせる」. 「教えさせます」 là khiến dạy, cho dạy. 「いる」 có gốc là 「い」, cộng 「させる」 thành 「いさせる」. 「いさせます」 là cho ở, khiến ở. 「着る」 có gốc là 「着」, cộng 「させる」 thành 「着させる」. 「着させます」 là cho mặc, khiến mặc.
Sau khi tạo thành động từ sai khiến, bạn chia nó như một động từ nhóm một bình thường. Ví dụ, 「食べさせる」 là dạng từ điển, 「食べさせます」 là dạng lịch sự, 「食べさせました」 là quá khứ lịch sự, 「食べさせなかった」 là quá khứ phủ định thân mật, 「食べさせて」 là thể te, 「食べさせたい」 là muốn cho ăn, 「食べさせよう」 là tôi sẽ cho ăn, 「食べさせれば」 là nếu cho ăn thì. Việc nắm vững cách chia này sẽ giúp bạn sử dụng sai khiến trong mọi tình huống, từ hội thoại hàng ngày cho đến bài viết trang trọng.
5. Cách Biến Đổi Động Từ Nhóm Hai (Godan Doushi)
Động từ nhóm hai, hay còn gọi là động từ nhóm năm, là nhóm động từ có dạng từ điển kết thúc bằng các đuôi 「う, く, す, つ, ぬ, ぶ, む, る」. Ví dụ như 「行く」 đi, 「書く」 viết, 「読む」 đọc, 「飲む」 uống, 「泣く」 khóc, 「笑う」 cười, 「座る」 ngồi, 「立つ」 đứng, 「言う」 nói, 「帰る」 về, 「持つ」 cầm, 「売る」 bán, 「作る」 làm, 「泳ぐ」 bơi, 「聞く」 nghe. Đối với nhóm này, cách tạo sai khiến có sự biến đổi âm. Bạn lấy gốc động từ ở hàng 「あ」, tức là dạng từ điển đổi đuôi thành 「あ」 như 「行か」, 「書か」, 「読ま」, 「飲ま」, 「泣か」, 「笑わ」, 「座ら」, 「立た」, 「言わ」, 「帰ら」, 「持た」, 「売ら」, 「作ら」, 「泳が」, 「聞か」, rồi cộng thêm 「せる」.
Như vậy, 「行く」 thành 「行かせる」, 「書く」 thành 「書かせる」, 「読む」 thành 「読ませる」, 「飲む」 thành 「飲ませる」, 「泣く」 thành 「泣かせる」, 「笑う」 thành 「笑わせる」, 「座る」 thành 「座らせる」, 「立つ」 thành 「立たせる」, 「言う」 thành 「言わせる」, 「帰る」 thành 「帰らせる」, 「持つ」 thành 「持たせる」, 「売る」 thành 「売らせる」, 「作る」 thành 「作らせる」, 「泳ぐ」 thành 「泳がせる」, 「聞く」 thành 「聞かせる」.
Sau khi tạo thành, bạn chia nó như một động từ nhóm một. Ví dụ, 「行かせる」 là dạng từ điển, 「行かせます」 là dạng lịch sự, 「行かせました」 là quá khứ lịch sự, 「行かせて」 là thể te, 「行かせたい」 là muốn khiến đi, 「行かせなかった」 là đã không khiến đi. Tương tự, 「読ませる」 là cho đọc, 「読ませます」 là cho đọc lịch sự, 「読ませました」 là đã cho đọc. 「飲ませる」 là cho uống, 「飲ませます」 là cho uống lịch sự. Đây là những động từ sai khiến rất hay gặp trong đời sống, đặc biệt là 「飲ませる」 khi nói về việc cho trẻ uống thuốc, cho người bệnh uống nước, hoặc trong ngữ cảnh mời rượu, 「読ませる」 khi nói về việc cho học sinh đọc bài, cho con đọc truyện, 「行かせる」 khi nói về việc cho ai đó đi đâu, bắt ai đó đi đâu.
Một lưu ý quan trọng là đuôi 「かせる」 của động từ nhóm hai thực chất là 「か」 cộng 「せる」, trong đó 「か」 là nguyên âm 「あ」 của gốc động từ. Vì vậy, tùy vào gốc động từ, đuôi sẽ có âm khác nhau như 「かせる, がせる, ませる, わせる, らせる, たせる」. Bạn không cần học từng đuôi riêng lẻ, chỉ cần nhớ quy tắc đổi gốc động từ sang hàng 「あ」 rồi cộng 「せる」 là sẽ tự động đúng.
6. Động Từ Đặc Biệt Và Động Từ Sai Khiến Đã Thành Từ Vựng
Ngoài quy tắc chung cho động từ nhóm một và nhóm hai, tiếng Nhật còn có một số động từ đặc biệt và một số động từ sai khiến đã trở thành từ vựng độc lập với nghĩa riêng, không hoàn toàn tuân theo quy tắc chia thông thường. Việc học những động từ này sẽ giúp bạn hiểu được những câu nói hàng ngày mà bạn nghe thấy rất thường xuyên nhưng nếu áp dụng quy tắc máy móc sẽ không ra.
Động từ đặc biệt đầu tiên là 「する」 làm. Sai khiến của 「する」 là 「させる」. 「させる」 có nghĩa là khiến làm, cho làm. Ví dụ, 「子どもに宿題をさせます」 là cho đứa trẻ làm bài tập về nhà. 「来る」 đến có sai khiến là 「来させる」, đọc là 「こさせる」. 「こさせます」 là khiến đến, cho đến. Ví dụ, 「先生に来させます」 là cho thầy cô đến, khiến thầy cô đến. Đây là một dạng hơi trang trọng, trong hội thoại thân mật người ta ít dùng 「来させる」 mà thường nói 「来てもらいます」 hoặc 「来てください」.
Động từ 「ある」 có, 「いる」 ở cũng có dạng sai khiến là 「あらせる」 và 「いさせる」, nhưng ít dùng trong thực tế. Thay vào đó, người Nhật thường dùng các cách diễn đạt khác tự nhiên hơn.
Nhóm động từ sai khiến đã thành từ vựng là nhóm rất quan trọng. Đầu tiên là 「見せる」 cho xem, cho thấy. Về mặt ngữ pháp, 「見せる」 là sai khiến của 「見る」 xem, nhưng nó đã trở thành một động từ độc lập với nghĩa là trình bày, cho xem, cho thấy. 「見せる」 không phải là 「見させる」, mà là 「見せる」. Ví dụ, 「写真を見せます」 là cho xem ảnh, 「本を見せてください」 là cho tôi xem sách. Tương tự, 「聞かせる」 là cho nghe, cho nghe thấy. 「聞く」 nghe, sai khiến là 「聞かせる」 cho nghe. Ví dụ, 「音楽を聞かせます」 là cho nghe nhạc. 「泣かせる」 là làm cho khóc, khiến khóc. 「泣く」 khóc, sai khiến là 「泣かせる」. Ví dụ, 「子どもを泣かせます」 là làm cho đứa trẻ khóc. 「笑わせる」 là làm cho cười. 「笑う」 cười, sai khiến là 「笑わせる」. Ví dụ, 「友達を笑わせます」 là làm cho bạn cười. 「寝かせる」 là cho ngủ, ru ngủ. 「寝る」 ngủ, nhưng sai khiến thông thường là 「寝かせる」 chứ không phải 「寝させる」. Ví dụ, 「赤ちゃんを寝かせます」 là ru em bé ngủ. 「起こす」 đánh thức là một dạng đặc biệt, nhưng 「起きさせる」 cũng có nghĩa là khiến dậy. 「座らせる」 là cho ngồi, khiến ngồi. 「立つ」 đứng, sai khiến là 「立たせる」 cho đứng, khiến đứng. Ví dụ, 「子どもを立たせます」 là cho đứa trẻ đứng. 「食べさせる」 là cho ăn, 「飲ませる」 là cho uống, 「読ませる」 là cho đọc, 「書かせる」 là cho viết, 「泳がせる」 là cho bơi, cho tập bơi. 「教える」 dạy, sai khiến là 「教えさせる」 khiến dạy, nhưng trong thực tế người ta cũng dùng 「教えさせる」 ít hơn, thay vào đó là các cách nói khác.
Có thể bạn quan tâm: Mẫu Câu Mời Rủ Trong Tiếng Nhật: Tổng Hợp 100+ Câu Giao Tiếp Tự Nhiên Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao
Việc ghi nhớ những động từ sai khiến đã thành từ vựng này sẽ giúp bạn hiểu được rất nhiều câu nói hàng ngày mà nếu chỉ học quy tắc chung bạn sẽ không hiểu hết. Ví dụ, khi bạn nghe 「見せて」 bạn phải hiểu ngay là cho xem đi, chứ không phải là xem đi. Khi bạn nghe 「聞かせて」 bạn phải hiểu là cho nghe đi. Khi bạn nghe 「寝かせて」 bạn phải hiểu là cho ngủ đi, ru ngủ đi. Đây là những từ vựng cơ bản mà người học tiếng Nhật ở trình độ N4, N3 phải nắm vững.
7. Các Sắc Thái Khác Nhau Của Sai Khiến: Bắt Buộc, Cho Phép, Nhờ Vả, Để Mặc
Một điểm đặc biệt của sai khiến trong tiếng Nhật là cùng một hình thức ngữ pháp nhưng có thể mang nhiều sắc thái khác nhau tùy vào ngữ cảnh. Tiếng Việt phân biệt rõ ràng bằng các từ khác nhau như bắt, cho, để, nhờ, khiến, làm cho, nhưng tiếng Nhật dùng chung một hình thức sai khiến và để ngữ cảnh quyết định sắc thái. Việc hiểu các sắc thái này sẽ giúp bạn tránh hiểu lầm và sử dụng sai khiến một cách tự nhiên.
Sắc thái thứ nhất là bắt buộc, ép buộc. Khi người khiến có quyền lực cao hơn người bị khiến, hoặc khi người khiến muốn ép người bị khiến làm một việc mà người bị khiến không muốn, sai khiến mang sắc thái bắt buộc. Ví dụ, 「母は私に部屋を掃除させました」 có thể hiểu là mẹ đã bắt tôi quét phòng. 「先生は生徒に宿題をさせます」 có thể hiểu là thầy cô bắt học sinh làm bài tập. 「社長は部下に残業をさせます」 có thể hiểu là giám đốc bắt cấp dưới làm thêm giờ. Trong những câu này, người bị khiến thường không tự nguyện, người khiến dùng quyền lực để ép buộc.
Sắc thái thứ hai là cho phép, cho làm. Khi người khiến cho phép người bị khiến làm một việc mà người bị khiến muốn làm, sai khiến mang sắc thái cho phép. Ví dụ, 「母は私に外で遊ばせます」 có thể hiểu là mẹ cho tôi chơi ở ngoài. 「先生は私に辞書を使わせます」 có thể hiểu là thầy cô cho tôi dùng từ điển. 「社長は私に新しいプロジェクトをさせます」 có thể hiểu là giám đốc cho tôi làm dự án mới. Trong những câu này, người bị khiến tự nguyện, người khiến chỉ mở đường, cho phép.
Sắc thái thứ ba là nhờ vả, phó thác. Khi người khiến nhờ người bị khiến làm một việc, sai khiến mang sắc thái nhờ vả. Ví dụ, 「部下に資料を作らせます」 có thể hiểu là tôi nhờ cấp dưới làm tài liệu. 「友達に荷物を持たせます」 có thể hiểu là tôi nhờ bạn cầm hành lý. Trong công ty, khi sếp nói 「部下に確認させてください」 thì đó là lời nhờ vả, xin phép, chứ không phải mệnh lệnh cứng nhắc. Sắc thái nhờ vả thường đi kèm với các từ lịch sự như 「〜てください」 và với giọng điệu khiêm nhường.
Sắc thái thứ tư là để mặc, để cho tự do. Khi người khiến không can thiệp, để người bị khiến tự làm theo ý muốn, sai khiến mang sắc thái để mặc. Ví dụ, 「子どもに好きなように遊ばせます」 có thể hiểu là tôi để đứa trẻ chơi theo ý thích. 「犬を自由に走らせます」 có thể hiểu là tôi để chó chạy tự do. Trong sắc thái này, người khiến không bắt buộc, không cho phép một cách chủ động, mà chỉ không ngăn cản, để mặc.
Sắc thái thứ năm là khiến cho xảy ra, làm cho. Khi chủ thể của sai khiến là sự vật, hiện tượng, hoặc khi hành động bị khiến không phải là hành động có ý thức, sai khiến mang sắc thái khiến cho. Ví dụ, 「花を咲かせます」 là làm cho hoa nở, 「水を沸かせます」 là đun nước sôi, 「涙を流させます」 là làm cho nước mắt chảy, 「心を震わせます」 là làm cho trái tim rung động. Trong những câu này, không có sự bắt buộc hay cho phép, mà chỉ có nguyên nhân và kết quả.
Việc phân biệt các sắc thái này không phải lúc nào cũng dễ dàng, và người Nhật cũng dựa vào ngữ cảnh, vào quan hệ giữa các chủ thể, vào giọng điệu và vào các từ đi kèm để hiểu đúng. Đối với người học, bạn chỉ cần nhớ rằng sai khiến là một hình thức trung tính, sắc thái cụ thể sẽ được hiểu qua ngữ cảnh. Khi bạn muốn diễn đạt rõ ràng sắc thái bắt buộc, bạn có thể thêm các từ như 「無理に」 một cách ép buộc, 「仕方なく」 một cách bất đắc dĩ. Khi bạn muốn diễn đạt sắc thái cho phép, bạn có thể thêm 「〜てもいい」 hoặc dùng các cách nói khác. Quan trọng nhất là bạn phải hiểu rằng cùng một câu sai khiến có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau, và bạn cần học cách đọc ngữ cảnh để hiểu đúng.
8. Phân Biệt Giữa させる Của Nhóm Một Và かせる Của Nhóm Hai
Nhiều người học tiếng Nhật khi mới học sai khiến thường nhầm lẫn giữa đuôi 「させる」 và đuôi 「かせる」. Thực ra, đây không phải là hai đuôi để lựa chọn tự do, mà là hai đuôi tuân theo quy tắc của hai nhóm động từ khác nhau. Động từ nhóm một dùng 「させる」, động từ nhóm hai dùng 「かせる」 với sự biến đổi âm theo gốc động từ. Bạn không thể dùng 「食べかせる」 cho 「食べる」, cũng không thể dùng 「行かさせる」 cho 「行く」. Việc dùng sai đuôi sẽ khiến câu trở nên sai ngữ pháp và người Nhật sẽ không hiểu hoặc sẽ thấy rất không tự nhiên.
Tuy nhiên, có một số trường hợp ngoại lệ mà động từ nhóm một lại dùng 「かせる」. Ví dụ điển hình nhất là 「寝る」 ngủ, sai khiến là 「寝かせる」 chứ không phải 「寝させる」. Tương tự, một số động từ nhóm một khác cũng có dạng 「かせる」 được dùng phổ biến hơn như 「起きる」 dậy, người ta dùng 「起こさせる」 hoặc 「起きさせる」 tùy ngữ cảnh, nhưng 「寝かせる」 là dạng chuẩn. Ngoài ra, có những động từ nhóm một mà sai khiến của chúng đã thành từ vựng như 「見せる」 cho xem, 「教える」 dạy, sai khiến là 「教えさせる」 nhưng ít dùng. Việc học những ngoại lệ này đòi hỏi bạn phải tiếp xúc nhiều với ví dụ thực tế và ghi nhớ từng động từ cụ thể, chứ không thể chỉ áp dụng quy tắc máy móc.
Một điểm nữa cần lưu ý là trong tiếng Nhật hiện đại, có một dạng sai khiến rút gọn trong khẩu ngữ là 「さす」 hoặc 「かす」. Ví dụ, 「行かせる」 trong khẩu ngữ thân mật có thể nói là 「行かす」. 「食べさせる」 có thể nói là 「食べさす」. Đây là dạng rút gọn thường xuất hiện trong hội thoại thân mật, trong phim ảnh, trong các cuộc trò chuyện bạn bè, nhưng không nên dùng trong văn viết trang trọng hoặc trong kỳ thi. Người học nên biết để hiểu khi nghe, nhưng khi nói và viết, bạn nên dùng dạng đầy đủ 「させる」 và 「かせる」 để đảm bảo đúng ngữ pháp và lịch sự.
9. Sai Khiến Thụ Động: Khi Vừa Bị Khiến Vừa Bị Động
Có thể bạn quan tâm: Mẫu Câu Kính Ngữ Trong Tiếng Nhật: Tổng Hợp Chi Tiết Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao Cho Người Học
Sai khiến thụ động là dạng kết hợp của sai khiến và thụ động, có tên gọi là 使役受身 (しえきうけみ), đọc là shieki ukemi. Đây là dạng ngữ pháp diễn tả việc ai đó bị khiến làm một việc mà họ không muốn, hoặc bị ép buộc làm một việc gây phiền toái. Công thức tạo thành sai khiến thụ động là lấy động từ sai khiến rồi cộng thêm đuôi thụ động 「られる」. Ví dụ, 「行かせる」 cộng 「られる」 thành 「行かせられる」. 「食べさせる」 cộng 「られる」 thành 「食べさせられる」. 「読ませる」 cộng 「られる」 thành 「読ませられる」. Sau đó, bạn chia nó như một động từ nhóm một.
Ý nghĩa của sai khiến thụ động thường mang sắc thái bị ép buộc, bị bắt làm, bị khiến làm một cách không tự nguyện, đôi khi còn mang sắc thái bị làm phiền. Ví dụ, 「私は母に部屋を掃除させられました」 có nghĩa là tôi đã bị mẹ khiến quét phòng, tôi đã bị bắt quét phòng. 「私は先生に宿題をさせられました」 có nghĩa là tôi đã bị thầy cô bắt làm bài tập. 「私は部下に資料を作らされました」 có nghĩa là tôi đã bị cấp dưới khiến làm tài liệu, tôi đã bị ép làm tài liệu. Trong những câu này, chủ ngữ là người bị khiến, và hành động là điều họ không muốn nhưng vẫn phải làm.
Sai khiến thụ động cũng có thể dùng cho trường hợp người bị khiến là người được nhờ vả một cách khiêm nhường trong tiếng Nhật trang trọng. Ví dụ, trong email công việc, người ta nói 「ご迷惑をおかけさせられます」? Thực ra, cách nói khiêm nhường thường dùng sai khiến thụ động để diễn tả việc mình được phép làm, được nhờ làm. Ví dụ, 「担当させていただきます」 là tôi xin được phụ trách, đây là dạng khiêm nhường của sai khiến. 「行かせていただきます」 là tôi xin được đi. Đây là một cách dùng đặc biệt của sai khiến trong tiếng Nhật trang trọng mà người học ở trình độ cao cần nắm vững.
Việc phân biệt sai khiến thụ động với thụ động thông thường là rất quan trọng. Thụ động thông thường như 「行かれます」 có nghĩa là được đi, hoặc bị đi, tùy ngữ cảnh. Sai khiến thụ động như 「行かせられます」 có nghĩa là bị khiến đi, bị bắt đi. Sự khác biệt nằm ở việc có thêm một lớp sai khiến ở giữa. Nếu bạn không phân biệt được, bạn sẽ hiểu sai ý nghĩa của câu, đặc biệt trong các bài đọc hiểu và bài nghe ở trình độ N3, N2.
10. Sai Khiến Khả Năng Và Sai Khiến Ý Chí
Sai khiến khả năng là dạng kết hợp của sai khiến và khả năng, có tên gọi là 使役可能 (しえきかのう), đọc là shieki kanou. Công thức tạo thành là lấy động từ sai khiến rồi cộng thêm đuôi khả năng 「られる」 hoặc 「れる」. Ví dụ, 「行かせる」 thành 「行かせられる」 có thể hiểu là có thể khiến đi, có thể cho đi. 「食べさせる」 thành 「食べさせられる」 có thể hiểu là có thể cho ăn. Tuy nhiên, sai khiến khả năng và sai khiến thụ động có cùng hình thức 「〜せられる」 nên rất dễ nhầm lẫn. Sự khác biệt nằm ở ngữ cảnh và ở trợ từ đi kèm. Sai khiến thụ động thường đi với 「に」 chỉ người khiến, trong khi sai khiến khả năng thường đi với 「を」 chỉ đối tượng có thể bị khiến.
Ví dụ, 「私は子どもに薬を飲ませられます」 có thể hiểu là tôi bị đứa trẻ khiến uống thuốc, hoặc tôi có thể cho đứa trẻ uống thuốc, tùy ngữ cảnh. Để phân biệt, người Nhật thường dựa vào ngữ cảnh, vào việc chủ ngữ có muốn làm hay không, vào việc hành động có gây phiền toái hay không. Trong thực tế, sai khiến khả năng ít dùng hơn sai khiến thụ động, và người học ở trình độ sơ cấp chỉ cần biết để hiểu khi nghe, không cần phải sử dụng nhiều.
Sai khiến ý chí là dạng kết hợp của sai khiến và ý chí, có tên gọi là 使役意志 (しえきいし), đọc là shieki ishi. Công thức tạo thành là lấy động từ sai khiến rồi chia ở dạng ý chí 「〜せよう」. Ví dụ, 「行かせよう」 là tôi sẽ khiến đi, tôi sẽ cho đi. 「食べさせよう」 là tôi sẽ cho ăn. 「読ませよう」 là tôi sẽ cho đọc. Dạng này thường xuất hiện trong hội thoại khi người nói đề xuất, quyết định, hoặc mời mọc. Ví dụ, 「子どもに薬を飲ませよう」 là tôi sẽ cho đứa trẻ uống thuốc. 「部下に資料を作らせよう」 là tôi sẽ cho cấp dưới làm tài liệu. Sai khiến ý chí mang sắc thái quyết định, đề xuất, và thường đi kèm với giọng điệu thân mật, quyết đoán.
Ngoài ra, còn có dạng sai khiến muốn 「〜せたい」 là muốn khiến, muốn cho. Ví dụ, 「行かせたい」 là muốn khiến đi, muốn cho đi. 「食べさせたい」 là muốn cho ăn. 「寝かせたい」 là muốn cho ngủ, muốn ru ngủ. Dạng này rất hay dùng trong hội thoại khi bạn muốn diễn đạt mong muốn của mình. Ví dụ, 「子どもにアイスクリームを食べさせたい」 là tôi muốn cho đứa trẻ ăn kem. 「犬を散歩させたい」 là tôi muốn dắt chó đi dạo.
11. Lỗi Sai Thường Gặp Của Người Việt Khi Học Sai Khiến
Người Việt khi học sai khiến trong tiếng Nhật thường mắc một số lỗi sai điển hình do ảnh hưởng của tiếng Việt và do chưa quen với hệ thống trợ từ của tiếng Nhật. Lỗi sai thứ nhất là dùng sai trợ từ cho người bị khiến. Người Việt thường nghĩ rằng người bị khiến luôn dùng 「を」 vì trong tiếng Việt người bị khiến là đối tượng trực tiếp, nhưng trong tiếng Nhật, người bị khiến thường dùng 「に」. Ví dụ, sai là 「子どもを薬を飲ませます」 với hai 「を」, đúng phải là 「子どもに薬を飲ませます」. Tương tự, sai là 「部下を資料を作らせます」, đúng là 「部下に資料を作らせます」. Việc dùng sai trợ từ sẽ khiến câu trở nên sai ngữ pháp và khó hiểu.
Lỗi sai thứ hai là nhầm lẫn giữa sai khiến và thụ động. Người Việt thường dịch 「被」 thành thụ động, nhưng sai khiến thụ động lại mang sắc thái bị khiến, bị bắt, chứ không chỉ đơn thuần là bị. Ví dụ, 「私は先生に立たされました」 không chỉ là tôi bị đứng, mà là tôi bị thầy cô bắt đứng, tôi bị khiến đứng. Nếu bạn dịch thành thụ động đơn thuần, bạn sẽ mất đi sắc thái bắt buộc.
Lỗi sai thứ ba là dùng sai đuôi sai khiến cho từng nhóm động từ. Người Việt thường dùng 「させる」 cho mọi động từ, dẫn đến sai như 「行かさせる」 thay vì 「行かせる」, 「読ませさせる」 thay vì 「読ませる」. Việc này cho thấy bạn chưa nắm vững quy tắc phân biệt nhóm một và nhóm hai.
Lỗi sai thứ tư là dịch sai sắc thái của sai khiến. Người Việt thường dịch mọi sai khiến thành 「bắt」, nhưng thực ra sai khiến có thể là cho, để, nhờ, khiến. Ví dụ, 「母は私に外で遊ばせます」 nếu dịch thành mẹ bắt tôi chơi ở ngoài thì sai hoàn toàn, đúng phải là mẹ cho tôi chơi ở ngoài. Việc dịch sai sắc thái sẽ khiến bạn hiểu lầm quan hệ giữa các chủ thể và hiểu sai ý định của người nói.
Có thể bạn quan tâm: Mẫu Câu Giao Tiếp Tiếng Nhật Trong Công Việc: Cẩm Nang Giao Tiếp Chuyên Nghiệp Cho Người Việt
Lỗi sai thứ năm là quên các động từ sai khiến đã thành từ vựng. Người Việt thường tạo sai khiến một cách máy móc như 「見させる」 cho 「見る」 xem, nhưng đúng phải là 「見せる」 cho xem. Tương tự, 「寝させる」 cho 「寝る」 ngủ, nhưng đúng phải là 「寝かせる」 cho ngủ. Việc không ghi nhớ những từ vựng đặc biệt này sẽ khiến bạn nói sai và nghe không hiểu.
Để tránh những lỗi sai này, bạn cần học sai khiến theo từng nhóm động từ, học kèm với ví dụ cụ thể, học cách dùng trợ từ 「に」 và 「を」, và học cách đọc ngữ cảnh để hiểu đúng sắc thái. Bạn cũng nên luyện tập nhiều với các bài tập chia động từ, đặt câu, và dịch câu để ghi nhớ quy tắc và từ vựng.
12. Ví Dụ Hội Thoại Thực Tế Với Mẫu Câu Sai Khiến
Để hiểu rõ hơn cách dùng sai khiến trong đời sống, chúng ta hãy xem một số hội thoại thực tế. Hội thoại thứ nhất là trong gia đình. Mẹ nói với con 「早く寝なさい」 là ngủ sớm đi, nhưng khi nói với người khác về việc cho con ngủ, mẹ nói 「子どもを寝かせます」 là tôi cho con ngủ, tôi ru con ngủ. Khi mẹ nói với con 「部屋を掃除しなさい」 là hãy quét phòng, nhưng khi nói với chồng về việc mẹ bắt con quét phòng, mẹ nói 「子どもに部屋を掃除させます」 là tôi khiến con quét phòng, tôi bắt con quét phòng. Khi mẹ nói 「外で遊んでもいいよ」 là chơi ở ngoài cũng được, nhưng khi nói với chồng về việc mẹ cho con chơi ở ngoài, mẹ nói 「子どもに外で遊ばせます」 là tôi cho con chơi ở ngoài.
Hội thoại thứ hai là trong công ty. Sếp nói với cấp dưới 「この資料を作ってください」 là hãy làm tài liệu này, nhưng khi nói với đồng nghiệp về việc sếp nhờ cấp dưới làm tài liệu, sếp nói 「部下に資料を作らせます」 là tôi nhờ cấp dưới làm tài liệu. Khi sếp nói 「残業しないでください」 là đừng làm thêm giờ, nhưng khi nói về việc sếp bắt cấp dưới làm thêm giờ, sếp nói 「部下に残業をさせます」 là tôi bắt cấp dưới làm thêm giờ. Khi nhân viên nói 「担当させていただきます」 là tôi xin được phụ trách, đó là cách nói khiêm nhường dùng sai khiến để diễn tả việc mình được phép làm, được giao làm.
Hội thoại thứ ba là trong trường học. Thầy cô nói với học sinh 「本を読んでください」 là hãy đọc sách, nhưng khi nói với phụ huynh về việc thầy cô cho học sinh đọc sách, thầy cô nói 「生徒に本を読ませます」 là tôi cho học sinh đọc sách. Khi thầy cô nói 「辞書を使ってもいいです」 là dùng từ điển cũng được, nhưng khi nói về việc thầy cô cho học sinh dùng từ điển, thầy cô nói 「生徒に辞書を使わせます」 là tôi cho học sinh dùng từ điển. Khi học sinh nói 「先生に質問させてください」 là hãy cho em hỏi thầy cô, đó là lời xin phép dùng sai khiến.
Những hội thoại này cho thấy sai khiến xuất hiện trong mọi tình huống, từ gia đình, công ty, trường học cho đến những cuộc trò chuyện hàng ngày. Việc học sai khiến không chỉ giúp bạn hiểu được những câu nói này, mà còn giúp bạn diễn đạt được những ý tưởng tương tự trong tiếng Nhật một cách tự nhiên và chính xác.
13. Mẹo Học Và Ghi Nhớ Mẫu Câu Sai Khiến Hiệu Quả
Để học sai khiến hiệu quả, bạn cần có phương pháp học đúng đắn và luyện tập đều đặn. Đầu tiên, bạn cần nắm vững cách phân loại động từ thành nhóm một và nhóm hai. Hãy học thuộc danh sách các động từ nhóm một kết thúc bằng 「いる」 và 「える」, và các động từ nhóm hai kết thúc bằng 「う, く, す, つ, ぬ, ぶ, む, る」. Khi bạn đã phân loại đúng, việc tạo sai khiến sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều.
Thứ hai, bạn cần học sai khiến kèm với ví dụ cụ thể, không học quy tắc một cách khô khan. Hãy học từng động từ cụ thể như 「食べる」 thành 「食べさせる」, 「行く」 thành 「行かせる」, 「読む」 thành 「読ませる」, 「飲む」 thành 「飲ませる」, 「寝る」 thành 「寝かせる」, 「見る」 thành 「見せる」. Việc học kèm ví dụ sẽ giúp bạn ghi nhớ lâu hơn và sử dụng tự nhiên hơn.
Thứ ba, bạn cần luyện tập chia động từ sai khiến ở các thể khác nhau như thể lịch sự, thể thân mật, thể quá khứ, thể te, thể muốn, thể ý chí. Hãy luyện tập bằng cách viết ra các dạng chia của một động từ sai khiến cụ thể, ví dụ 「行かせる」 thành 「行かせます, 行かせました, 行かせて, 行かせたい, 行かせよう」. Việc luyện tập này sẽ giúp bạn sử dụng sai khiến một cách linh hoạt trong mọi tình huống.
Thứ tư, bạn cần học cách dùng trợ từ 「に」 và 「を」 cho người bị khiến. Hãy ghi nhớ quy tắc chung là người bị khiến thường dùng 「に」, đối tượng bị tác động dùng 「を」. Hãy luyện tập bằng cách đặt câu với các động từ khác nhau và kiểm tra xem trợ từ có đúng không. Bạn cũng cần ghi nhớ các ngoại lệ như 「寝かせる」 thường dùng 「を」 cho người bị khiến.
Thứ năm, bạn cần học các động từ sai khiến đã thành từ vựng như 「見せる, 聞かせる, 泣かせる, 笑わせる, 寝かせる, 座らせる, 立たせる」. Hãy học những từ này như từ vựng mới, không cố gắng phân tích theo quy tắc chung. Việc này sẽ giúp bạn hiểu được những câu nói hàng ngày mà bạn nghe thấy rất thường xuyên.
Thứ sáu, bạn cần luyện tập nghe và nói. Hãy nghe các đoạn hội thoại có sai khiến, hãy xem phim Nhật, nghe nhạc Nhật, và cố gắng nhận ra các động từ sai khiến trong đó. Khi bạn nghe thấy 「〜ませる」 hoặc 「〜かせる」 hoặc 「〜わせる」, bạn phải nhận ra ngay đó là sai khiến. Hãy luyện tập nói bằng cách đặt câu với các tình huống thực tế như cho con ăn, cho học sinh đọc, bắt cấp dưới làm việc, cho chó đi dạo.
Cuối cùng, bạn cần kiên trì và không nản lòng. Sai khiến là một ngữ pháp phức tạp, đòi hỏi thời gian để học và ghi nhớ. Hãy học từng bước một, từ quy tắc cơ bản đến các dạng phức tạp hơn, từ ví dụ đơn giản đến hội thoại thực tế. Đừng cố học hết trong một ngày, mà hãy học đều đặn mỗi ngày một chút, luyện tập thường xuyên, và bạn sẽ dần dần nắm vững sai khiến và sử dụng nó một cách tự nhiên.
14. Bài Tập Tự Luyện Mẫu Câu Sai Khiến
Để củng cố kiến thức, chúng ta hãy cùng luyện tập với các bài tập sau đây. Bài tập thứ nhất là chia động từ sang dạng sai khiến. Hãy chia các động từ sau sang dạng sai khiến ở thể từ điển và thể lịch sự: 「食べる, 見る, 起きる, 教える, 行く, 書く, 読む, 飲む, 泣く, 笑う, 座る, 立つ, 言う, 帰る, する, 来る」. Đáp án là 「食べさせる, 食べさせます; 見させる, 見させます; 起きさせる, 起きさせます; 教えさせる, 教えさせます; 行かせる, 行かせます; 書かせる, 書かせます; 読ませる, 読ませます; 飲ませる, 飲ませます; 泣かせる, 泣かせます; 笑わせる, 笑わせます; 座らせる, 座らせます; 立たせる, 立たせます; 言わせる, 言わせます; 帰らせる, 帰らせます; させる, させます; 来させる, 来させます」.
Bài tập thứ hai là dịch các câu sau sang tiếng Nhật. Câu một: Tôi cho đứa trẻ uống thuốc. Đáp án: 「私は子どもに薬を飲ませます」. Câu hai: Thầy cô bắt học sinh làm bài tập về nhà. Đáp án: 「先生は生徒に宿題をさせます」. Câu ba: Mẹ cho tôi chơi ở ngoài. Đáp án: 「母は私に外で遊ばせます」. Câu bốn: Tôi nhờ cấp dưới làm tài liệu. Đáp án: 「私は部下に資料を作らせます」. Câu năm: Tôi ru em bé ngủ. Đáp án: 「私は赤ちゃんを寝かせます」. Câu sáu: Tôi cho bạn xem ảnh. Đáp án: 「私は友達に写真を見せます」. Câu bảy: Tôi làm cho hoa nở. Đáp án: 「私は花を咲かせます」. Câu tám: Tôi bị mẹ bắt quét phòng. Đáp án: 「私は母に部屋を掃除させられました」.
Bài tập thứ ba là điền trợ từ 「に」 hoặc 「を」 vào chỗ trống. Câu một: 子ども（ ）薬（ ）飲ませます. Đáp án: 「に, を」. Câu hai: 部下（ ）資料（ ）作らせます. Đáp án: 「に, を」. Câu ba: 赤ちゃん（ ）寝かせます. Đáp án: 「を」. Câu bốn: 生徒（ ）本（ ）読ませます. Đáp án: 「に, を」. Câu năm: 犬（ ）散歩させます. Đáp án: 「を」.
Bài tập thứ tư là phân biệt sắc thái của sai khiến. Hãy đọc các câu sau và cho biết sai khiến mang sắc thái bắt buộc, cho phép, nhờ vả hay khiến cho. Câu một: 「母は私に部屋を掃除させました」. Đáp án: bắt buộc. Câu hai: 「母は私に外で遊ばせます」. Đáp án: cho phép. Câu ba: 「部下に資料を作らせます」. Đáp án: nhờ vả. Câu bốn: 「花を咲かせます」. Đáp án: khiến cho. Câu năm: 「子どもに薬を飲ませます」. Đáp án: có thể là bắt buộc hoặc cho phép tùy ngữ cảnh, thường là cho uống, giúp uống.
Bài tập thứ năm là tạo câu sai khiến thụ động. Hãy chuyển các câu sau sang sai khiến thụ động. Câu một: 母は私に部屋を掃除させました. Đáp án: 私は母に部屋を掃除させられました. Câu hai: 先生は生徒に宿題をさせます. Đáp án: 生徒は先生に宿題をさせられます. Câu ba: 社長は部下に残業をさせます. Đáp án: 部下は社長に残業をさせられます.
Việc luyện tập các bài tập này thường xuyên sẽ giúp bạn nắm vững quy tắc chia động từ, cách dùng trợ từ, cách hiểu sắc thái và cách tạo các dạng phức tạp hơn của sai khiến. Hãy dành thời gian mỗi ngày để luyện tập, và bạn sẽ thấy sai khiến trở nên dễ dàng hơn nhiều.
15. Tổng Kết Và Lộ Trình Học Mẫu Câu Sai Khiến
Tóm lại, mẫu câu sai khiến trong tiếng Nhật là một hệ thống ngữ pháp quan trọng và linh hoạt, giúp bạn diễn đạt các hành động khiến ai đó làm gì, cho ai đó làm gì, bắt ai đó làm gì, nhờ ai đó làm gì, để ai đó làm gì, hoặc khiến cho điều gì đó xảy ra. Để học sai khiến, bạn cần nắm vững cách phân loại động từ thành nhóm một và nhóm hai, cách tạo sai khiến bằng đuôi 「させる」 và 「かせる」, cách dùng trợ từ 「に」 và 「を」 cho người bị khiến, các sắc thái khác nhau của sai khiến, các động từ sai khiến đã thành từ vựng, và các dạng phức tạp hơn như sai khiến thụ động, sai khiến khả năng, sai khiến ý chí.
Lộ trình học sai khiến nên bắt đầu từ những quy tắc cơ bản nhất. Ở trình độ N5, bạn học cách tạo sai khiến cho các động từ cơ bản như 「食べる, 行く, 読む, 飲む」 và học cách dùng sai khiến trong các câu đơn giản như cho ăn, cho uống, cho đọc, cho đi. Ở trình độ N4, bạn học thêm các động từ sai khiến đã thành từ vựng như 「見せる, 聞かせる, 寝かせる, 泣かせる, 笑わせる」 và học cách phân biệt sắc thái bắt buộc, cho phép, nhờ vả. Ở trình độ N3, bạn học sai khiến thụ động, sai khiến khả năng, sai khiến ý chí, và học cách dùng sai khiến trong các bài đọc hiểu và bài nghe phức tạp hơn. Ở trình độ N2, N1, bạn học sai khiến trong ngữ cảnh trang trọng, trong văn viết, trong các cách nói khiêm nhường như 「担当させていただきます」, và học cách hiểu các sắc thái tinh tế của sai khiến trong văn học và trong giao tiếp ở trình độ cao.
Hãy nhớ rằng sai khiến không phải là một ngữ pháp để học thuộc lòng, mà là một công cụ để diễn đạt và để hiểu người khác. Càng tiếp xúc nhiều với sai khiến trong thực tế, càng luyện tập nhiều với ví dụ cụ thể, bạn càng hiểu rõ hơn về cách người Nhật tư duy về quan hệ chủ thể và cách họ diễn đạt các hành động phức tạp trong cuộc sống. Đừng sợ sai, hãy mạnh dạn thử đặt câu, mạnh dạn nói, và học từ những lỗi sai của mình. Với sự kiên trì và luyện tập đều đặn, bạn sẽ dần dần làm chủ mẫu câu sai khiến và sử dụng tiếng Nhật một cách tự nhiên, chính xác và giàu sắc thái hơn.
Chúc bạn học tiếng Nhật thành công và sớm thành thạo mẫu câu sai khiến để giao tiếp tự tin như người bản xứ.