Từ Vựng Tiếng Nhật Trong Công Ty Sản Xuất: Bộ Sưu Tập Toàn Diễn, Cập Nhật 2026 Cho Người Đi Làm Thực Tế

Khi bước vào năm 2026, môi trường sản xuất tại Việt Nam và các doanh nghiệp Nhật Bản (hoặc các tập đoàn đa quốc gia áp dụng chuẩn Nhật) tiếp tục đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải thành thạo ngôn ngữ chuyên ngành. “Tiếng Nhật nhà máy” (Kōjō Nihongo – 工場日本語) hoàn toàn khác biệt so với tiếng Nhật giao tiếp hàng ngày (Nichijō Kaiwa) hay tiếng Nhật kinh doanh văn phòng (Bijinesu Nihongo). Nó đặc trưng bởi lượng lớn từ vựng chuyên ngành (Senmon Yōgo – 専門用語), từ mượn tiếng Anh viết Katakana, các cụm từ viết tắt (Ryakugo – 略語) và quan trọng hơn là văn hóa “Hō-Ren-Sō” (Báo cáo – Liên lạc – Thảo luận) ngấm ngầm trong mọi quy trình.

Bài viết này được biên soạn dựa trên thực tế làm việc tại các nhà máy sản xuất (điện tử, ô tô, cơ khí, nhựa, thực phẩm…) đến thời điểm năm 2026, nhằm cung cấp một “từ điển cầm tay” hệ thống, giúp bạn từ nhân viên mới (Shinnyūshain – 新入社員) đến quản lý tuyến (Line Leader/Section Chief) đều có thể tra cứu, học tập và áp dụng ngay lập tức.

PHẦN 1: CẤU TRÚC TỔ CHỨC VÀ CHỨC DANH (Soshiki & Yakushoku)

Hiểu rõ ai là ai là bước đầu tiên để “Hō-Ren-Sō” chính xác. Năm 2026, nhiều nhà máy áp dụng cấu trúc phẳng (Flat organization) nhưng hệ chức danh truyền thống vẫn là chuẩn mực.

1.1. Hệ thống chức danh quản lý (Kanri-shoku – 管理職)

Tiếng Nhật (Kanji/Hiragana)	Romaji	Nghĩa tiếng Việt	Ghi chú thực tế 2026
社長	Shachō	Giám đốc / Tổng Giám đốc (CEO)	Người quyết định cuối cùng.
副社長	Fuku-shachó	Phó Tổng Giám đốc	Hỗ trợ Shachō, thường phụ trách khâu vận hành.
専務取締役	Senmu Torishimariyaku	Giám đốc thường trực / Phó TGĐ cấp cao	Quyền hạn lớn, thường đứng đầu một mảng lớn (SX, Kỹ thuật).
常務取締役	Jōmu Torishimariyaku	Giám đốc điều hành / Phó TGĐ	Phụ trách một bộ phận cụ thể.
部長	Buchō	Trưởng phòng / Giám đốc bộ phận	Cấp quản lý trung gian cấp cao (VD: SX Buchō, Kỹ thuật Buchō).
次長	Jichō	Phó phòng / Phó Giám đốc bộ phận	Trợ lý cho Buchō.
課長	Kachō	Trưởng khoa / Trưởng nhóm lớn	Cấp quản lý trực tiếp tuyến sản xuất lớn.
係長	Kakarichō	Trưởng tổ / Trưởng nhóm nhỏ	Quản lý trực tiếp 10-30 người (Line Leader cấp cao).
主任	Shunin	Trưởng ca / Team Leader	Cấp quản lý trực tiếp nhất (Line Leader/Shift Leader).
班長	Hanchō	Trưởng nhóm / Group Leader	Quản lý nhóm nhỏ 5-10 người (Cell Leader).

1.2. Chức danh chuyên môn & kỹ thuật (Senmon-shoku – 専門職)

• 技師 / エンジニア (Gishi / Enjinia): Kỹ sư.
• 技能士 – Ginōshi: Thợ có chứng chỉ kỹ năng (Cấp 1, 2, Đặc cấp – Tokkyū).
• 設備保全 – Setsubi Hozon: Kỹ thuật bảo trì thiết bị (Rất quan trọng năm 2026 với xu hướng Predictive Maintenance).
• 品質保証 / 品管 – Hinshitsu Hoshō / Hinkan: QA/QC (Đảm bảo chất lượng / Kiểm soát chất lượng).
• 生産管理 – Seisan Kanri: PMC / Kế hoạch sản xuất (Scheduling, Material control).
• 工程設計 – Kōtei Sekkei: Kỹ sư quy trình / Process Engineer (PE).
• 金型設計 – Kanagata Sekkei: Kỹ sư thiết kế khuôn mẫu (Die/Mold Design).
• 安全衛生 – Anzen Eisei: An toàn lao động & Vệ sinh môi trường (EHS).

1.3. Các bộ phận phổ biến (Bumon – 部門)

1. 生産部 – Seisan-bu: Phòng Sản xuất (Manufacturing Div.)
2. 製造課 – Seizō-ka: Khoa Chế tạo (Fabrication/Machining).
3. 組立課 – Kumitate-ka: Khoa Lắp ráp (Assembly).
4. 検査課 – Kensa-ka: Khoa Kiểm tra (Inspection).
5. 品質保証部 – Hinshitsu Hoshō-bu: Phòng QA.
6. 生産管理課 – Seisan Kanri-ka: Khoa PMC (Kế hoạch & Vật tư).
7. 購買課 – Kōbai-ka: Khoa Mua hàng (Procurement).
8. 技術部 / 開発部 – Gijutsu-bu / Kaihatsu-bu: Phòng Kỹ thuật / R&D / PE.
9. 設備課 / 保全課 – Setsubi-ka / Hozon-ka: Khoa Thiết bị / Bảo trì.
10. 総務人事部 – Sōmu Jinji-bu: Phòng Hành chính Nhân sự (GA/HR).
11. 物流課 – Butsuryū-ka: Khoa Logistics / Kho (Warehouse).

PHẦN 2: TỪ VỰNG CỐT LÕI THEO QUY TRÌNH SẢN XUẤT (Seisan Kōtei)

Đây là phần “xương sống” nhất. Năm 2026, với sự áp dụng MES (Manufacturing Execution System) và IoT, nhiều thao tác đã số hóa nhưng thuật ngữ gốc vẫn không đổi.

2.1. Giai đoạn Chuẩn bị & Kế hoạch (Keikaku & Junbi)

Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Tiếng Nhật Thương Mại 2026: Bí Quyết Chinh Phục Môi Trường Làm Việc Nhật Bản – Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao

• 生産計画 – Seisan Keikaku: Kế hoạch sản xuất (Master Plan).
• 月次計画 – Tsukiji Keikaku: Kế hoạch hàng tháng.
• 週次計画 – Shūji Keikaku: Kế hoạch hàng tuần.
• 日次計画 – Nijji Keikaku: Kế hoạch hàng ngày (Daily Schedule).
• 指示書 – Shijisho: Chỉ thị sản xuất / Work Order (Số lượng, model, deadline).
• 手配 – Tehai: Đặt hàng / Cấp phát vật liệu (Material Release).
• 手配書 – Tehaisho: Phiếu cấp vật liệu / Pick List.
• 段取り – Dandori: Chuẩn bị thay đổi dòng/chuyển model (Changeover/Setup). Từ khóa năm 2026: 段取りゼロ (Dandori Zero) – Mục tiêu setup time = 0.
• 外段取り – Soto-dandori: Chuẩn bị bên ngoài (làm khi máy vẫn chạy – ví dụ: chuẩn bị khuôn, vật liệu trước).
• 内段取り – Uchi-dandori: Chuẩn bị bên trong (phải dừng máy mới làm – ví dụ: tháo lắp khuôn, cân máy).
• 治具 – Jigu: Dụng cụ ghim/định vị (Jig/Fixture).
• 金型 – Kanagata: Khuôn mẫu (Mold/Die).
• 初品確認 – Shohin Kakunin: Xác nhận sản phẩm đầu kiện (First Article Inspection – FAI).
• 立ち上げ – Tachiage: Khởi động dòng sản xuất mới / New Model Launch.

2.2. Giai đoạn Thực hiện sản xuất (Seisan Chū / Genba)

• ライン – Rain: Dây chuyền (Line).
• セル生産 – Seru Seisan: Sản xuất tế bào (Cell Production – 1 người làm trọn bộ hoặc nhóm nhỏ tự quản).
• タクトタイム – Takuto Taimu: Takt Time (Thời gian chu kỳ sản xuất 1 sp để đáp ứng nhu cầu khách).
• サイクルタイム – Saikuru Taimu: Cycle Time (Thời gian chu kỳ thực tế của máy/quy trình).
• リードタイム – Rīdo Taimu: Lead Time (Thời gian chờ từ đặt hàng đến giao hàng / từ đầu vào đến thành phẩm).
• 標準作業 – Hyōjun Sagyō: Công việc chuẩn (Standard Work – Chuyển động, trình tự, WIP tối thiểu).
• 作業指示書 – Sagyō Shijisho: Sổ hướng dẫn làm việc / Work Instruction (WI).
• 標準時間 – Hyōjun Jikan: Thời gian chuẩn (Standard Time – ST).
• 実績 – Jisseki: Thực tế / Thực績 (Số lượng đã làm, thời gian thực).
• 進捗 – Shinchoku: Tiến độ (Progress).
• 遅れ – Okure: Trễ tiến độ (Delay).
• 挽回 – Bankai: Bù đắp tiến độ (Catch up / Recovery).
• 残業 – Zangyō: Làm thêm giờ (Overtime – OT).
• 休日出勤 – Kyūjitsu Shukkin: Làm ngày nghỉ (Holiday Work).
• 直行直帰 – Chokkō Chokki: Đi thẳng về thẳng (Từ nhà ra genba, không qua văn phòng – phổ biến với kỹ sư bảo trì/PE).
• 現物確認 – Genbutsu Kakunin: Xác nhận thực vật (Genchi Genbutsu – Đi hiện trường xem thực tế).

2.3. Quản lý chất lượng trên dây chuyền (Process Quality)

• 自工程完結 – Jikōtei Kansei: Hoàn thành tại chính quy trình của mình (Tự kiểm tra, không chuyển lỗi sang quy trình sau). Triết lý cốt lõi TPS.
• 工程内不良 – Kōtei-nai Furyō: Lỗi trong quy trình (In-process Defect).
• 不良品 – Furyōhin: Sản phẩm lỗi (Defective / NG).
• 良品 – Ryōhin: Sản phẩm tốt (Good / OK).
• 歩留まり – Budomari: Tỷ suất thành phẩm tốt (Yield Rate = 良品数 / 投入数).
• 不良率 – Furyō-ritsu: Tỷ lệ lỗi (Defect Rate).
• 選別 – Senbetsu: Phân loại/Chọn lọc (Sorting 100%).
• 仕分け – Shiwake: Phân loại (thường dùng cho việc tách OK/NG, hoặc tách model).
• 再作業 – Sai-sagyō: Làm lại (Rework).
• 修理 – Shūri: Sửa chữa (Repair – thường phức tạp hơn Rework).
• 廃棄 – Haiki: Hủy bỏ (Scrap).
• 特采 – Tokusai: Chấp nhận đặc biệt (Concession/Deviation Request – MRB). Cần phê duyệt QA & Khách hàng.
• 要因分析 – Yōin Bunseki: Phân tích nguyên nhân (Root Cause Analysis – RCA).
• なぜなぜ分析 – Naze Naze Bunseki: Phân tích 5 Why (5 Why Analysis).
• 対策 – Taisaku: Đối sách / Biện pháp khắc phục.
• 恒久対策 – Kōkyū Taisaku: Đối sách vĩnh viễn (Permanent Corrective Action).
• 暫定対策 – Zantei Taisaku: Đối sách tạm thời (Containment / Interim Action).
• 横展開 – Yotenkai: Triển khai ngang (Horizontal Deployment – áp dụng đối sách cho các dòng/mô hình tương tự).

2.4. Quản lý vật tư & Kho (Zairyō / Zaiko Kanri)

• 原材料 – Genzairyō: Nguyên vật liệu thô (Raw Material).
• 部品 – Buhin: Linh kiện / Bộ phận (Parts/Components).
• 半製品 – Hanseihin: Bán thành phẩm (WIP – Work In Progress).
• 完成品 – Kanseihin: Thành phẩm (Finished Goods – FG).
• 在庫 – Zaiko: Tồn kho (Inventory/Stock).
• 棚卸 – Tanaoroshi: Kiểm kê (Stock Take / Inventory Count).
• 先入れ先出し – Saki-ire Saki-dashi: FIFO (First In First Out) – Bắt buộc năm 2026 cho điện tử, thực phẩm, pin.
• 後入れ先出し – Ato-ire Saki-dashi: LIFO (Last In First Out).
• ロット – Rotto: Lô hàng (Lot/Batch).
• ロット管理 – Rotto Kanri: Quản lý theo lô (Traceability).
• トレーサビリティ – Torēsabiriti: Truy xuất nguồn gốc (Traceability).
• 欠品 – Keppin: Thiếu hàng / Hết hàng (Stock Out / Shortage).
• 欠品連絡 – Keppin Renraku: Thông báo thiếu hàng.
• 納期 – Nōki: Hạn giao hàng (Due Date / Delivery Date).
• 入荷 – Nyūka: Nhập kho / Hàng về (Receipt).
• 出庫 – Shukko: Xuất kho (Issue).
• 払い出し – Haraidashi: Cấp phát vật tư cho sản xuất (Material Issue).
• 返却 – Henkyaku: Trả lại kho (Return).
• 不良在庫 – Furyō Zaiko: Tồn kho lỗi / Tồn kho chậm bán (Obsolete/Slow-moving Stock).

PHẦN 3: THIẾT BỊ, MÁY MÓC VÀ BẢO TRÌ (Setsubi & Hozon) – XU HƯỚNG 2026

Năm 2026, Predictive Maintenance (Dự đoán bảo trì) và TBM (Time Based Maintenance) kết hợp CBM (Condition Based Monitoring) là chuẩn mực. Từ vựng này cực kỳ quan trọng cho kỹ sư Setsubi/Hozon và Operator (Tự chủ bảo trì – Jishu Hozon).

3.1. Phân loại thiết bị

• 工作機械 – Kōsaku Kikai: Máy công cụ (CNC, Tiện, Freza, Điện châm…).
• 産業用ロボット – Sangyō-yō Robotto: Robot công nghiệp (6 trục, SCARA, Delta, Cobot).
• 搬送装置 – Hansō Sōchi: Thiết bị chuyển tải (Conveyor, AGV/AMR, Hoist, Crane).
• 検査装置 – Kensa Sōchi: Thiết bị kiểm tra (AOI, SPI, CT Scan, Vision System, CMM).
• ユーティリティ – Yūtiiriti: Hệ thống tiện ích (Khí nén – Air, Nước làm mát – Cooling Water, Hơi nước – Steam, Điện – Power, Khí Nitơ).
• 金型 – Kanagata: Khuôn (Đúc nhựa, Đập, Ép, Die casting).

3.2. Hoạt động bảo trì (Hozon Katsudō)

• 予防保全 – Yobō Hozon: Bảo trì dự phòng (Preventive Maintenance – PM).
  • 定期点検 – Teiki Tenken: Điểm검 định kỳ (Periodic Inspection).
  • 給油 – Kyūyu: Bôi trơn / Bơm dầu (Lubrication).
  • 交換 – Kōkan: Thay thế phụ tùng (Replacement).
  • 調整 – Chōsei: Điều chỉnh / Cân máy (Adjustment/Calibration).
• 事後保全 – Jigo Hozon: Bảo trì sau sự cố (Corrective Maintenance / Breakdown Maintenance – BM).
  • 故障 – Koshō: Sự cố / Hỏng hóc (Breakdown).
  • 応急処置 – Ōkyū Shochi: Xử lý khẩn cấp / Tạm bợ (Emergency Fix).
  • 復旧 – Fukkyū: Khôi phục vận hành (Restoration).
• 予知保全 – Yochi Hozon: Bảo trì dự đoán (Predictive Maintenance – PdM). Hot trend 2026: IoT Sensor + AI Analysis.
  • 振動診断 – Shindō Shindan: Chẩn đoán rung động.
  • 温度監視 – Ondo Kanshi: Giám sát nhiệt độ (Thermography).
  • 油分析 – Yu Bunseki: Phân tích dầu bôi trơn.
• 自主保全 – Jishu Hozon: Tự chủ bảo trì (Autonomous Maintenance – AM – Trụ cột TPM).
  • 初期清掃 – Shoki Seisō: Vệ sinh ban đầu (Bước 1 AM).
  • 発生源対策 – Hasseigen Taisaku: Đối sách tại nguồn phát sinh (Bước 2 AM).
  • 自主点検基準 – Jishu Tenken Kijun: Chuẩn tự kiểm tra (Bước 4 AM).
• 改善保全 – Kaizen Hozon: Bảo trì cải thiện (Improvement Maintenance – Cải tiến độ tin cậy).
• 計画保全 – Keikaku Hozon: Bảo trì theo kế hoạch (Planned Maintenance).

3.3. Chỉ số quản lý thiết備 (KPIs năm 2026)

• 稼働率 – Kadō-ritsu: Tỷ lệ vận hành / Tỷ lệ gác máy (Operating Rate / Availability).
• 可動率 – Kadō-ritsu (可動): Tỷ lệ sẵn sàng vận hành (Availability Rate – khi cần thì chạy được). Phân biệt rõ 2 từ đồng âm này.
• MTBF – Mean Time Between Failures: Thời gian trung bình giữa 2 sự cố (Mean Time Between Failures).
• MTTR – Mean Time To Repair: Thời gian trung bình để sửa chữa (Mean Time To Repair).
• OEE – Overall Equipment Effectiveness: Hiệu suất thiết bị tổng thể (Khả dụng x Hiệu suất x Chất lượng).
• 設備総合効率 – Setsubi Sōgō Kōritsu: OEE (Tiếng Nhật chính thức).

3.4. Phụ tùng & Vật liệu bảo trì (MRO Items)

• スペアパーツ / 予備品 – Supā Pātsu / Yobihin: Phụ tùng dự trữ (Spare Parts).
• 消耗品 – Shōmōhin: Vật tư tiêu hao (Consumables – Keo, dầu, băng keo, lọc, dao cắt…).
• 標準在庫 – Hyōjun Zaiko: Tồn kho chuẩn (Min/Max stock cho Spare parts).
• 発注点 – Hacchū-ten: Điểm đặt hàng (Reorder Point – ROP).
• リードタイム – Rīdo Taimu: Thời gian giao hàng phụ tùng (Lead time procurement).

PHẦN 4: AN TOÀN LAO ĐỘNG & MÔI TRƯỜNG (Anzen Eisei / EHS) – ƯU TIÊN SỐ 1 NĂM 2026

Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Từ Vựng Tiếng Nhật Theo Chủ Đề Nghề Nghiệp: Hướng Dẫn Chi Tiết Nhất Cho Năm 2026

“An toàn trước一切” (Anzen Dai-ichi). Năm 2026, quy định Luật ATLD Việt Nam (Luật 22/2024/QH15 có hiệu lực từ 1/7/2026) và chuẩn ISO 45001 được thi hành chặt chẽ. Từ vựng này ai cũng phải thuộc lòng.

4.1. Các khái niệm cốt lõi

• 安全第一 – Anzen Dai-ichi: An toàn thứ nhất.
• 危険予知活動 – Kiken Yochi Katsudō: Hoạt động dự báo nguy hiểm (KYT – Kiken Yochi Training). Làm hàng ngày trước ca.
• ヒヤリハット – Hiyari Hatto: Gần như tai nạn / C差點 xảy ra tai nạn (Near Miss). Báo cáo Hiyari Hatto là chỉ số leading indicator quan trọng.
• リスクアセスメント – Risuku Asesumento: Đánh giá rủi ro (Risk Assessment).
• 危険源 – Kigen: Nguồn nguy hiểm (Hazard Source).
• 有害物質 – Yūgai Busshitsu: Chất có hại (Hazardous Substance).
• SDS (エスディーエス) – Safety Data Sheet: Bảng số liệu an toàn hóa chất (Cũ gọi MSDS).
• 保護具 – Hogu: Đồ bảo hộ (PPE – Personal Protective Equipment).
  • ヘルメット – Herumetto: Mũ bảo hiểm.
  • 安全靴 – Anzen Kutsu: Giày bảo hộ (Mũi thép, chống đinh, chống tĩnh điện).
  • 保護メガネ – Hogo Megane: Kính bảo hộ.
  • 耳栓 – Mimisēn: Nút tai / イヤーマフ – Iyāmafu: Mũi tai chống ồn.
  • 防塵マスク – Bojin Masuku: Khẩu trang phòng bụi (N95, P100).
  • 防毒マスク – Bokudoku Masuku: Khẩu trang phòng độc (Có bộ lọc hơi hóa chất).
  • 保護手袋 – Hogo Tebukuro: Găng tay bảo hộ (Chống cắt, chống nhiệt, chống hóa chất, cách điện).
• ロックアウト・タグアウト – Rokkuauto Tagguauto: LOTO (Khóa – Gắn thẻ – Thử). Bắt buộc khi bảo trì, vệ sinh, khắc phục sự cố máy.
• 感電 – Kanden: Điện giật.
• 挟まれ – Hasamare: Bị kẹp / bóp (Caught in/between).
• 挟み込み – Hazamikomi: Điểm nguy hiểm bị kẹp (Nip point / Pinch point).
• 巻き込み – Makikomi: Bị cuốn vào (Entanglement – cuốn tóc, áo, găng tay vào trục quay).
• 転倒 – Tentō: Ngã (Slip/Trip/Fall).
• 墜落 – Tsuiraku: Té từ cao (Fall from height).
• 飛来・落下 – Hirai Rakka: Vật bay rơi trúng (Struck by falling/flying object).

4.2. Quản lý hóa chất & Môi trường (Năm 2026: Chuyển đổi xanh, Carbon Neutral)

• PRTR (ピーアールティーアール): Sổ khai thác, sử dụng, giải phóng hóa chất (Pollutant Release and Transfer Register).
• 特定化学物質 – Tokutei Kagaku Busshitsu: Hóa chất đặc biệt quản lý (Đề án 1, 2 Luật ATLD).
• 有機溶剤 – Yūki Yōzai: Dung môi hữu cơ (Thinner, Acetone, Toluene, IPA…).
• 局所排気 – Kyokusho Haiki: Hút bụi/hơi tại nguồn (Local Exhaust Ventilation – LEV).
• 作業環境測定 – Sagyō Kankyō Sokutei: Đo môi trường làm việc (Bụi, nhiệt, ồn, hóa chất, ánh sáng).
• 廃棄物 – Haikibutsu: Chất thải.
• 産業廃棄物 – Sangyō Haikibutsu: Chất thải công nghiệp.
• 特別管理産業廃棄物 – Tokubetsu Kanri Sangyō Haikibutsu: Chất thải nguy hại (Hazardous Waste).
• マニフェスト – Manifesuto: Sổ theo dõi chất thải (Manifest – điện tử bắt buộc năm 2026).
• リサイクル – Risaikuru: Tái chế (Recycle).
• カーボンニュートラル – Kābon Nyūtoraru: Trung hòa Carbon (Carbon Neutrality – Mục tiêu 2050, hành động 2026).
• 省エネ – Shōene: Tiết kiệm năng lượng (Energy Saving).
• 再生可能エネルギー – Saisei Kanō Enerugī: Năng lượng tái tạo (Solar, Wind).

PHẦN 5: CẢI THIỆN TIẾN TIẾN (Kaizen) VÀ CÔNG CỤ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG (QC Tools)

Kaizen không phải là sự kiện, là văn hóa hàng ngày. Năm 2026, Digital Kaizen (Kaizen số) dùng dữ liệu từ MES/IoT thay vì chỉ giấy bút.

5.1. Tư duy & Hoạt động Kaizen

• 改善 – Kaizen: Cải thiện (Tốt hơn hôm qua, kém hơn ngày mai).
• 改革 – Kaikaku: Cải cách / Đổi mới gốc rễ (Radical Change / Innovation).
• ムダ – Muda: Phí / Lãng phí (7/8 loại Muda: Sản xuất quá mức, Chờ đợi, Vận chuyển, Xử lý quá mức, Tồn kho, Chuyển động, Lỗi, Kỹ năng không được dùng).
• ムリ – Muri: Quá tải / Làm vượt sức (Overburden).
• ムラ – Mura: Biến động / Không đều (Unevenness).
• 現場 – Genba: Hiện trường (Nơi giá trị được tạo ra).
• 現物 – Genbutsu: Thực vật / Sản phẩm thực tế.
• 現実 – Genjitsu: Thực tế / Sự thật.
• 三現主義 – San-Gen Shugi: Chủ nghĩa 3 Thực (Genba, Genbutsu, Genjitsu).
• 提案制度 – Teian Seido: Hệ thống đề xuất (Suggestion System / Kaizen Teian).
• QCサークル – Kyū Shī Sākuru: QC Circle (Nhóm cải thiện chất lượng tự chủ).
• テーマ – Tēma: Chủ đề cải thiện.
• 目標 – Mokuhyō: Mục tiêu (SMART).
• 現状把握 – Genjō Haaku: Nắm vững hiện trạng (Dữ liệu, biểu đồ).
• 要因解析 – Yōin Kaiseki: Phân tích nguyên nhân.
• 対策立案 – Taisaku Ritsuan: Lập kế hoạch đối sách.
• 効果確認 – Kōka Kakunin: Xác nhận hiệu quả.
• 標準化 – Hyōjunka: Chuẩn hóa (Cập nhật WI, Standard Work).
• 定着化 – Teichakuka: Cố định / Duy trì (Audit, Training).

5.2. 7 Công cụ QC cơ bản (QC 7つ道具 – QC Nanatsu Dōgu)

1. パレート図 – Pareto Zu: Biểu đồ Pareto (80/20).
2. 特性要因図 – Tokusei Yōin Zu: Biểu đồ Xương cá / Ishikawa (Cause & Effect / Fishbone). Phân loại: 4M (Man, Machine, Material, Method) + Environment, Management.
3. ヒストグラム – Hisutoguramu: Biểu đồ tần số (Histogram).
4. 管理図 – Kanri Zu: Biểu đồ kiểm soát (Control Chart – SPC). Năm 2026: Real-time SPC trên MES.
5. チェックシート – Chekku Shīto: Bảng kiểm tra / Thu thập dữ liệu (Check Sheet).
6. 散布図 – Sanpu Zu: Biểu đồ tán xạ (Scatter Diagram – Quan hệ nguyên nhân – kết quả).
7. グラフ – Gurafu: Biểu đồ (Graph – Đường, cột, tròn…).

5.3. 7 Công cụ QC mới (Shin QC 7つ道具)

1. 連関図 – Renkan Zu: Biểu đồ mối quan hệ (Relations Diagram).
2. 系統図 – Keitō Zu: Biểu đồ hệ thống (Tree Diagram – Phân rã mục tiêu).
3. マトリックス図 – Matorikkusu Zu: Biểu đồ ma trận (Matrix Diagram).
4. マトリックスデータ分析 – Matorikkusu Dēta Bunseki: Phân tích dữ liệu ma trận (PCA).
5. アローダイアグラム – Arō Daiaguramu: Biểu đồ mũi tên (Arrow Diagram / PERT/CPM – Quản lý dự án).
6. PDPC法 – Pī Dī Pī Shī Hō: Phương pháp quy trình quyết định chương trình (Process Decision Program Chart – Dự phòng rủi ro).
7. 親和図 – Shinwa Zu: Biểu đồ 친和 (Affinity Diagram – KJ Law – Phân nhóm ý tưởng).

5.4. 5S – Nền tảng của mọi thứ

Có thể bạn quan tâm: Bộ Từ Vựng Tiếng Nhật Thông Dụng PDF 2026: Tổng Hợp Trọn Bộ, Học Hiệu Quả Từ N5 – N1 Miễn Phí

• 整理 – Seiri: Phân loại (Sort – Loại bỏ không cần).
• 整頓 – Seiton: Sắp xếp (Set in Order – Đúng chỗ, dễ lấy, dễ trả).
• 清掃 – Seisō: Vệ sinh (Shine – Vệ sinh = Điểm kiểm tra).
• 清潔 – Seiketsu: Vệ sinh cá nhân / Chuẩn hóa (Standardize – Duy trì 3S đầu).
• 躾 – Shitsuke: Tự giác / Nghiêm túc (Sustain – Văn hóa).
• 赤札 – Akafuda: Thẻ đỏ (Red Tag – Đánh dấu vật không cần trong Seiri).
• 定位置 – Teiichi: Vị trí cố định (Fixed Position).
• 定品 – Teihin: Cố định vật phẩm (Fixed Item).
• 定量 – Teiryō: Cố định số lượng (Fixed Quantity).
• 見える化 – Mieruka: Trực quan hóa (Visual Management – Biển báo, đèn Andon, biểu đồ, sơn vạch, shadow board).

PHẦN 6: GIAO TIẾP & VĂN HÓA “HŌ-REN-SŌ” TRONG NHÀ MÁY NHẬT

Đây là kỹ năng “soft skill” quan trọng nhất quyết định thăng tiến. Năm 2026, dù có Teams, Slack, LINE Works, nhưng tinh thần không đổi.

6.1. Tam bảo Hō-Ren-Sō (報・連・相)

Từ	Kanji	Nghĩa	Cách làm chuẩn năm 2026
報告	Hōkoku	Báo cáo	Kết quả, tiến độ, sự cố. Nguyên tắc: Kết luận trước, chi tiết sau (結論ファースト – Ketsuron First). Sử dụng mẫu báo cáo chuẩn (Format).
連絡	Renraku	Liên lạc	Thông tin sự thật, lịch thay đổi, chia sẻ dữ liệu. Không chứa ý kiến cá nhân. Ai cần biết -> Gửi cho ai. Confirm đã nhận (既読 – Kidoku / 了解 – Ryōkai).
相談	Sōdan	Thảo luận / Xin ý kiến	Khi gặp vấn đề chưa có giải pháp, vượt quyền hạn, rủi ro cao. Mang theo đề xuất (案 – An) khi đi Sōdan. “Em nghĩ nên làm A vì lý do X, anh/chị xem sao?”

6.2. Các mẫu câu giao tiếp kinh điển (Frases de Oro)

• Xin lỗi / Cảm ơn / Vâng:
  • 申し訳ございません – Mōshiwake gozaimasen: Xin lỗi rất nhiều (Trang trọng, khi lỗi).
  • 失礼いたしました – Shitsurei itashimashita: Xin lỗi vì hành động thiếu lịch sự/đã làm phiền.
  • ありがとうございます – Arigatō gozaimasu: Cảm ơn (Hiện tại/Tương lai).
  • ありがとうございました – Arigatō gozaimashita: Cảm ơn (Quá khứ/Đã xong việc).
  • 承知いたしました – Shōchi itashimashita: Tôi hiểu/Đã nhận lệnh (Trang trọng hơn 了解 – Ryōkai).
  • かしこまりました – Kashikomarimashita: Vâng, tôi tuân lệnh (Rất trang trọng, phục vụ khách/hàng cấp trên).
• Hỏi xin ý kiến / Xác nhận:
  • ご確認ください – Go-kakunin kudasai: Vui lòng xác nhận.
  • ご指示ください – Go-shiji kudasai: Vui lòng chỉ đạo.
  • ご相談したいことがあります – Go-sōdan shitai koto ga arimasu: Em có chuyện muốn thảo luận ạ.
  • 念のため確認させてください – Nen no tame kakunin sasete kudasai: Cho em xác nhận cho chắc ạ (Rất quan trọng tránh hiểu nhầm).
• Báo cáo sự cố (Trouble Report):
  • 異常が発生しました – Ijō ga hassei shimashita: Đã xảy ra bất thường/sự cố.
  • 現在、対応中です – Genza, taiō-chū desu: Hiện đang xử lý.
  • 見込みは〜です – Komi wa ~ desu: Dự kiến là… (Thời gian khôi phục, nguyên nhân).
  • 報告書を作成します – Hōkokusho o sakusei shimasu: Sẽ làm báo cáo sự cố.

6.3. Văn hóa “Nemawashi” (根回し) & “Ringi” (稟議)

• 根回し – Nemawashi: “Xới gốc” – Thẩm thấu ý kiến riêng lẻ trước cuộc họp chính thức để đạt sự đồng thuận. Bắt buộc đối với các thay đổi lớn, đầu tư, đổi quy trình.
• 稟議 – Ringi: Hệ thống duyệt văn bản qua cấp (Ringisho – 稟議書). Năm 2026: E-Ringi (電子稟議) trên hệ thống Workflow (Kintone, SAP, NotePM…).
  • 起案者 – Kian-sha: Người đề xuất (Người viết Ringisho).
  • 決裁者 – Kessai-sha: Người có quyền duyệt cuối (Buchō, Shachō).
  • 合議 – Gōgi: Họp thảo luận trước khi ký.
  • 回覧 – Kairan: Luân chuyển ký tên (Đã chuyển sang Digital Stamp/Approval).

6.4. Email & Chat Business (Năm 2026: Microsoft Teams / Slack / LINE Works chủ đạo)

• 件名 – Kenmei: Tiêu đề email. Quy tắc: Phân loại Nội dung chính – Người gửi. VD: 要対応 部品欠品について - 生産管理 山田 (Cần xử lý / Thông báo / 報告 / 相談 / 依頼).
• 本文 – Honbun: Nội dung.
  • 宛名 – Ate-na: Người nhận (部長、課長、〇〇様).
  • 署名 – Shomei: Chữ ký (Bộ phận, Tên, SĐT, Email).
• 返信 – Henshin: Trả lời.
• 全員返信 – Zen’in Henshin: Reply All (Cẩn thận!).
• 添付ファイル – Tenpu Fairu: File đính kèm. Ghi chú: “添付ファイルをご確認ください” (Vui lòng check file đính kèm).
• 既読 – Kidoku: Đã đọc (Seen).
• メンション – Menshon: @Tên (Tag người cần xử lý).

PHẦN 7: TỪ VỰNG THEO NGÀNH CỤ THỂ (ĐIỆN TỬ, Ô TÔ, NHỰA, CƠ KHÍ)

7.1. Sản xuất Điện tử / Semicon / PCB (Rất phổ biến tại VN năm 2026)

• 基板 – Kiban: PCB (Printed Circuit Board).
• 実装 – Jissō: Real mount / SMT (Surface Mount Technology).
• SMT (エスエムティー) – Surface Mount Technology: Công nghệ gắn mặt.
• チップマウンター – Chip Mauntā: Máy gắn chip (Pick & Place).
• リフロー – Rifurō: Lò nung Reflow (Reflow Oven).
• はんだ – Handa: Han (Solder).
• クリームはんだ – Kurīmu Handa: Han kem (Solder Paste).
• 印刷 – Insatsu: In han (Solder Paste Printing).
• AOI (エーオーアイ) – Automated Optical Inspection: Máy kiểm tra quang học tự động.
• SPI (エスピーアイ) – Solder Paste Inspection: Máy kiểm tra in han.
• DIP (ディップ) – Dual In-line Package / Thông lỗ: Gắn thủ công/Wave solder.
• フローはんだ – Furō Handa: Han sóng (Wave Soldering).
• 選別 – Senbetsu: Thủ công chọn lọc (Visual Inspection).
• ICT (アイシーティー) – In-Circuit Test: Kiểm tra mạch in.
• FCT (エフシーティー) – Functional Test: Kiểm tra chức năng.
• ボックスビルド – Bokkusu Birudo: Box Build (Lắp hộp, dây cáp, phần mềm).
• 静電気 – Seidenki: Điện tĩnh (ESD – Electrostatic Discharge).
• アース – Āsu: Đ接 địa (Grounding).
• イオナイザー – Ion’aizā: Máy triệt tiêu điện tĩnh (Ionizer).
• クリーンルーム – Kurīn Rūmu: Phòng sạch (Class 1000, 10000, ISO Class…).
• パーティクル – Pātikuru: Bụi mịn (Particle count).
• トレーサビリティ – Torēsabiriti: Truy xuất (Serial Number, QR Code, Data Matrix).
• MES (エムイーエス) – Manufacturing Execution System: Hệ thống thi hành sản xuất.

7.2. Sản xuất Ô tô / Linh kiện Ô tô (Tier 1, Tier 2)

• プレス – Puresu: Đập / Ép (Stamping/Press).
• 溶接 – Yōsetsu: Hàn (Welding – Spot, Arc, Laser).
• 塗装 – Tosō: Sơn (Painting – ED, Sealer, Base, Clear).
• 組立 – Kumitate: Lắp ráp (Final Assembly).
• シャシ – Shashi: Khung gầm (Chassis).
• ボディ – Bodi: Thân xe (Body – BIW: Body In White).
• パワートレイン – Pawatorēin: Hệ truyền động (Engine, Transmission, EV: Motor, Inverter, Battery).
• EV (イーブイ) – Electric Vehicle: Xe điện.
• HEV / PHEV: Xe lai / Xe lai sạc ngoài.
• バッテリー – Batterī: Pin (Li-ion, LFP).
• インバータ – Inbēta: Bộ biến tần.
• モーター – Mōtā: Động cơ.
• JIT (ジット) – Just In Time: Đúng lúc (Cung ứng chuỗi cung ứng).
• かんばん – Kanban: Kanban (Thẻ kéo – Pull system).
• レベル平準化 – Reberu Heikinka: Cân bằng trình độ (Heijunka Box).
• ラインストップ – Rain Sutoppu: Dừng dây chuyền (Andon pull).
• ラインバランス – Rain Baransu: Cân bằng dòng (Line Balancing – Yamazumi Chart).
• 工程能力 – Kōtei Nōryoku: Năng lực quy trình (Cp, Cpk, Pp, Ppk).
• PPAP (ピーパップ) – Production Part Approval Process: Quy trình phê duyệt bộ phận sản xuất (19 tài liệu).
• APQP (エーピーキューピー) – Advanced Product Quality Planning: Kế hoạch chất lượng sản phẩm tiên tiến.
• FMEA (エフメア) – Failure Mode and Effects Analysis: Phân tích chế độ lỗi & ảnh hưởng (DFMEA, PFMEA).
• MSA (エムエスエー) – Measurement System Analysis: Phân tích hệ thống đo lường (Gage R&R).
• SPC (エスピーシー) – Statistical Process Control: Kiểm soát quy trình thống kê.
• IATF 16949: Chuẩn quản lý chất lượng ô tô.

7.3. Đúc nhựa / Khuôn mẫu (Injection Molding / Die & Mold)

Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Từ Vựng Tiếng Nhật Theo Chủ Đề Có Phiên Âm Chi Tiết Nhất Năm 2026: Học Thông Minh, Ghi Nhớ Nhanh, Ứng Dụng Ngay

• 射出成形 – Shashutsu Seikei: Đúc nhựa chìm (Injection Molding).
• 成形機 – Seikeiki: Máy đúc (Injection Molding Machine).
• 金型 – Kanagata: Khuôn (Mold/Die).
• キャビティ – Kyabiti: Khuôn đúc (Cavity – phần cố định, thường là mặt ngoài).
• コア – Koa: Nhân khuôn (Core – phần động, thường là mặt trong).
• ゲート – Gēto: Cánh cổng (Gate – đường nhựa chảy vào).
• ランナー – Ran’nā: Kênh phân phối (Runner).
• スプルー – Supurū: Cánh chính (Sprue).
• エジェクタ – Ejekutā: Chiếc đẩy (Ejector pin).
• ショート – Shōto: Lỗi thiếu nhựa (Short shot).
• バリ – Bari: Răng cưa / Nhựa thừa (Flash/Burr).
• ひけ – Hike: Lỗi lõi co h (Sink mark).
• ウェルド – Werudo: Vết hàn / Vết nối (Weld line / Knit line).
• ガス焼け – Gasu Yake: Cháy khí (Gas burn / Dieseling).
• 成形条件 – Seikei Jōken: Điều kiện đúc (Nhiệt độ, Áp suất, Tốc độ, Thời gian).
• 射出圧力 – Shashutsu Atsuryoku: Áp suất đúc.
• 保圧 – Hoatsu: Áp suất giữ (Holding pressure).
• 冷却時間 – Reikyaku Jikan: Thời gian làm nguội.
• サイクル – Saikuru: Chu kỳ (Cycle time).
• 試射 – Shisha: Thử khuôn (Trial / T0, T1, T2…).
• 初品 – Shohin: Sản phẩm thử đầu tiên.
• 修正 – Shūsei: Sửa khuôn (Mold modification).

7.4. Cơ khí chính xác / Gia công (Machining)

• 旋盤 – Senban: Máy tiện (Lathe).
• フライス盤 – Furaisu-ban: Máy phay (Milling Machine).
• マシニングセンタ – Mashiningu Sentā: Máy trung tâm gia công (Machining Center – MC, 3 trục, 5 trục).
• NC / CNC (エヌシー / シーエヌシー) – Numerical Control / Computer NC: Điều khiển số.
• プログラム – Puroguramu: Chương trình gia công (G-code, M-code).
• 工具 – Kōgu: Dao cắt / Cụm dao (Tool/Insert/Holder).
• ホルダー – Horudā: Kẹp dao (Tool Holder).
• チップ – Chippu: Dao lẻ (Insert).
• 治具 – Jigu: Dụng cụ ghim (Fixture/Jig).
• 芯出し – Shin-dashi: Căn tâm / Căn chính (Centering/Alignment).
• 測定 – Sokutei: Đo lường.
• 三次元測定機 – San-jigen Sokuteiki: Máy đo 3 tọa độ (CMM).
• 公差 – Kōsa: Dung sai (Tolerance).
• 幾何公差 – Kika Kōsa: Dung sai hình học (GD&T – Flatness, Parallelism, True Position…).
• 表面粗さ – Hyōmen Arasa: Độ nhám bề mặt (Ra, Rz).
• 熱処理 – Netsushori: Xử lý nhiệt (Quenching, Tempering, Annealing, Nitriding).
• メッキ – Mekki: Mạ (Plating – Cr, Ni, Zn, Au).
• アルマイト – Arumaito: Anodize (Oxit hóa anode – Nhôm).

PHẦN 8: TỪ VỰNG “KATAKANA” THÔNG DỤNG (NGHIỆP VỤ & IT) – CẬP NHẬT 2026

Nhà máy Nhật dùng rất nhiều Katakana (từ mượn tiếng Anh). Nắm vững giúp đọc hiểu tài liệu, email, màn hình MES ngay lập tức.

Katakana	Romaji	Tiếng Anh	Nghĩa tiếng Việt
アジェンダ	Ajenda	Agenda	Chương trình họp / Thứ tự ngày.
エビデンス	Ebidensu	Evidence	Bằng chứng / Dữ liệu gốc / Log hệ thống. “Ebidensu o misete” (Cho xem bằng chứng/log).
アサイン	Asain	Assign	Phân công / Giao nhiệm vụ / Cấp quyền. “Kare ni asain shita” (Đã giao cho anh ấy).
イシュー	Ishū	Issue	Vấn đề / Vấn đề cần giải quyết / Ticket Jira/Redmine.
オーナー	Ōnā	Owner	Người chịu trách nhiệm chủ sở hữu (Process Owner, Data Owner).
オンボーディング	Onbōdingu	Onboarding	Huấn luyện/Điều hợp nhân viên mới.
カスケード	Kasukēdo	Cascade	Truyền đạt thông tin từ trên xuống (Cascade down).
キャパ	Kyapa	Capacity	Sức chứa / Năng lực sản xuất / Khả năng chịu đựng. “Kyapa ōbā” (Quá tải).
クライアント	Kuraianto	Client	Khách hàng / Máy khách (Client PC).
ケイパビリティ	Keipabiriti	Capability	Năng lực cốt lõi / Khả năng quy trình (Cp/Cpk).
コミット	Komitto	Commit	Cam kết / Hứa chắc chắn (Deadline, Quality). “Komitto suru” (Cam kết).
スコープ	Sukōpu	Scope	Phạm vi (Project scope, Audit scope).
スキーム	Sukīmu	Scheme	Sơ đồ / Kế hoạch / Cơ chế / Lược đồ.
ステークホルダー	Sutēkuhorudā	Stakeholder	Các bên liên quan (Khách, Cấp trên, Nhà cung cấp, Nhân viên, Chính phủ).
タスク	Tasuku	Task	Nhiệm vụ / Việc cần làm (Trên Jira, Trello, Planner).
チケット	Chiketto	Ticket	Yêu cầu sửa lỗi / Yêu cầu IT / Phiếu sự cố (Jira/ServiceNow).
デプロイ	Depuroi	Deploy	Triển khai phần mềm / Firmware / Cấu hình lên máy chủ/Thiết bị.
ドリルダウン	Doriru Daun	Drill Down	Khoan sâu / Phân tích chi tiết dữ liệu (Từ tổng thể -> Chi tiết).
バッファ	Baffā	Buffer	Bộ đệm / Tồn kho an toàn / Thời gian dự phòng.
パフォーマンス	Pafōmansu	Performance	Hiệu suất / Kết quả / Performance Review.
フィードバック	Fīdobakku	Feedback	Phản hồi (Cả tốt và xấu). “Fīdobakku onegai shimasu” (Mong nhận phản hồi).
ブレインストーミング	Bureinsutōmingu	Brainstorming	Động não / Hội thảo giải pháp.
ベストプラクティス	Besuto Purakutisu	Best Practice	Thực hành tốt nhất / Chuẩn mựcbenchmark.
ボトルネック	Botorunekku	Bottleneck	Nút thắt cổ chai / Điểm kẹt sản xuất.
マイルストーン	Mairusutōn	Milestone	Cột mốc quan trọng (Project).
リソース	Risōsu	Resource	Nguồn lực (Nhân lực, Tiền, Máy, Thời gian).
リスク	Risuku	Risk	Rủi ro.
レバレッジ	Rebarejji	Leverage	Đòn bẩy / Tận dụng tối đa.
ロールアウト	Rōruauto	Rollout	Triển khai rộng rãi (Từ Pilot -> Mass production / Multi-site).
ワークフロー	Wākufurō	Workflow	Quy trình duyệt / Luồng công việc (Trên hệ thống).

PHẦN 9: MẪU CÂU GIAO TIẾP THỰC TẾ THEO TỪNG TÌNH HUỐNG (2026 Edition)

9.1. Buổi sáng – Morning Meeting (朝礼 – Chōrei / 朝会 – Chōkai)

• Trưởng ca: 「皆さん、おはようございます。今日の生産計画は〇〇機種、〇〇台です。タクトタイムは〇〇秒。昨日の不良は〇件、主な要因は〇〇です。今日も安全第一で、異常があったらすぐにアンドンを引いて報告してください。以上です。」
• (Mina-san, ohayō gozaimasu. Kyō no seisan keikaku wa 〇〇 kishu, 〇〇-dai desu. Takuto taimu wa 〇〇-byō. Kinō no furyō wa 〇-ken, omo na yōin wa 〇〇 desu. Kyō mo anzen dai-ichi de, ijō ga attara sugu ni andon o hiite hōkoku shite kudasai. Ijō desu.)
• Dịch: Chào mọi người. Kế hoạch hôm nay model 〇〇, số lượng 〇〇. Takt time 〇〇 giây. Hôm qua có 〇 lỗi, nguyên nhân chính 〇〇. Hôm nay an toàn trước hết, có bất thường thì kéo dây Andon báo cáo ngay.

9.2. Phát hiện lỗi trên dây chuyền (Operator -> Team Leader)

• Operator: 「リーダー、すみません。この部品、ゲートカットのバリが大きいです。不良品として仕分けますか？」
• Leader: 「確認させて。…確かにバリが基準外だ。すぐ選別ボックスへ入れて。あと、同じロットの在庫も念のため確認しておいて。原因は金型の摩耗かな。保全に連絡入れとく。」
• Dịch: Leader, phần này răng cưa (burr) tại gate cut to quá. Phân loại lỗi à? -> Cho em xem. Đúng, vượt chuẩn. Cho vào thùng chọn lọc ngay. Còn lô hàng cùng lot trong kho check cho chắc. Nguyên nhân có lẽ khuôn mòn. Sẽ báo bảo trì.

9.3. Yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật / Bảo trì (Line -> Maintenance/PE)

• Line: 「保全課の田中さん、ライン３のロボットがエラーで止まりました。エラーコードはE-402です。至急対応お願いします。生産への影響は現在〇〇台遅れています。」
• Maintenance: 「承知しました。今から向かいます。復旧見込みは30分程度です。それまで手動で逃げられますか？」
• Dịch: Anh Tanaka bảo trì, robot Line 3 báo lỗi E-402 dừng máy. Xin hỗ trợ gấp. Ảnh hưởng trễ 〇〇 sp. -> Đã hiểu. Đi ngay. Dự kiến 30p sửa xong. Tạm thời chạy thủ công được không?

9.4. Báo cáo tiến độ cuối ca / Ca đêm (Shift Handover – 引き継ぎ – Hikitsugi)

• Ca ngày: 「引き継ぎ資料を用意しました。今日の実績は計画対比95%。残り5%は金型交換の段取りでロスが出ました。夜勤は段取り完了後の立ち上げからお願いします。初品確認は品質と一緒にやってください。特記事項：ロットNo.12345は特采品です。混入させないでください。」
• Ca đêm: 「承知しました。実績95%、段取りロス了解。立ち上げから初品確認、特采ロット管理、厳守します。お疲れ様でした。」
• Dịch: Đã chuẩn bị tài liệu交接. Thực tế 95% kế hoạch. Thiếu 5% do setup đổi khuôn. Ca đêm làm từ khởi động sau setup, FAI cùng QA. Lưu ý: Lot 12345 là đặc采 (Concession), đừng lẫn vào. -> Hiểu. Sẽ tuân thủ. Chúc ngủ ngon.

9.5. Họp cải thiện / Kaizen Meeting / QC Circle

• Facilitator: 「今月のテーマは『組立工程のネジ締め忘れゼロ』です。現状、月平均3件発生しています。なぜなぜ分析の結果、根本原因は『作業者の確認漏れ』と『ポカヨケ機能の未装着』です。対策として、①トルクレンチの締め付け完了信号をPLCで取り込み、未締めならライン停止するポカヨケを追加、②作業指示書にチェック項目追加、を提案します。投資額は約50万、効果は年36件防止。皆さんの意見をください。」
• Dịch: Chủ đề tháng: “Zero quên vặn vít lắp ráp”. Hiện tại trung bình 3 lỗi/tháng. 5 Why -> Nguyên nhân gốc: Operator quên check & Chưa có Poka-yoke. Đề xuất: 1) Thêm Poka-yoke: Tín hiệu vặn xong từ dynamo -> PLC -> Chưa vặn thì dừng line. 2) Thêm mục check vào WI. Đầu tư 500k, hiệu quả ngăn 36 lỗi/năm. Mong ý kiến mọi người.

PHẦN 10: XU HƯỚNG TỪ VỰNG MỚI NĂM 2026 (Buzzwords & New Standards)

Để không bị “lỗi thời”, bạn cần nắm các thuật ngữ sau đang xuất hiện dày đặc trong hội thảo, tài liệu chiến lược, email cấp trên năm 2026:

1. DX (デジタルトランスフォーメーション) – Digital Transformation: Không chỉ chuyển số giấy tờ, mà là Data-Driven Decision Making (Quyết định dựa trên dữ liệu). Từ khóa: Digital Twin (デジタルツイン), Simulation (シミュレーション).
2. Carbon Neutral (カーボンニュートラル) / GX (Green Transformation): Mục tiêu Net Zero 2050. Từ khóa: Scope 1, 2, 3 (スコープ1,2,3), CFP (Carbon Footprint – カーボンフットプリント), LCA (Life Cycle Assessment – ライフサイクルアセスメント), Renewable Energy (再エネ – Saiene).
3. Smart Factory / Industry 4.0 (スマートファクトリー / インダストリー4.0): MES (Manufacturing Execution System), ERP (Enterprise Resource Planning), PLM (Product Lifecycle Management), IoT Platform, Edge Computing (エッジコンピューティング), 5G (ローカル5G – Local 5G).
4. Generative AI (生成AI – Seisei AI) trong SX: Dùng ChatGPT/Copilot nội bộ để: Viết code PLC/G-code, Tóm tắt báo cáo sự cố, Tạo draft Ringisho, Phân tích log lỗi, Hỗ trợ training nhân viên mới (Chatbot hướng dẫn).
5. Reskilling / Upskilling (リスキリング / アップスキリング): Học lại/Nâng cao kỹ năng. Năm 2026 bắt buộc: Data Literacy (データリテラシー), Basic Programming (Python/VBA/SQL), AI Prompt Engineering.
6. Human-Centric / Well-being (人間中心 / ウェルビーイング): Chăm sóc sức khỏe tinh thần, giảm Muri (Quá tải), cải thiện Ergonomics (人間工学 – Ningen Kōgaku), Exoskeleton (パワーアシストスーツ – Power Assist Suit) hỗ trợ nâng nặng.
7. Circular Economy (循環型経済 – Junkan-gata Keizai): Thiết kế để tái chế (Design for Recycling), sử dụng nhựa tái sinh (Recycled Plastic), giảm rác thải nhựa dùng một lần.
8. Cybersecurity (サイバーセキュリティ) – OT Security: Bảo mật hệ thống điều khiển (PLC, SCADA, HMI) theo chuẩn IEC 62443. Từ khóa: Air Gap (エアギャップ), DMZ, Whitelist (ホワイトリスト), Patch Management (パッチ管理).
9. Supply Chain Resilience (サプライチェーンレジリエンス / 強靭化 – Kyōjinka): Đa dạng hóa nguồn cung (China + 1, Vietnam + 1), Buffer Stock (バッファ在庫) chiến lược, Risk Mapping (リスクマッピング).
10. Psychological Safety (心理的安全性 – Shinriteki Anzen-sei): Môi trường an tâm phát ngôn, báo lỗi, đề xuất ý kiến sai mà không bị trừng phạt. Yếu tố then chốt cho Kaizen và Innovation.

PHẦN 11: MẸO HỌC TẬP VÀ ÁP DỤNG HIỆU QUẢ (Cho người Việt năm 2026)

1. Học theo cặp “Từ vựng + Câu ngữ cảnh + Hành động”: Đừng học từ đơn lẻ. Ví dụ: Học “Chōsei” (調整) -> Nhớ câu: “Kanagata no chōsei o onegai shimasu” (Xin hãy điều chỉnh khuôn) -> Hành động: Gọi bảo trì/PE來调模.
2. Xây dựng “Sổ tay Genba” (現場手帳 – Genba Techō) cá nhân: Mua một cuốn sổ nhỏ, mang theo bên người. Ghi ngay từ mới nghe được, vẽ sơ đồ, ghi tên người hướng dẫn. Năm 2026 có thể dùng App Note (OneNote, Notion, Obsidian) đồng bộ điện thoại – Laptop nhưng viết tay lên giấy nhớ lâu hơn.
3. Chiến thuật “Shadowing” (Theo dõi người giỏi): Xin phép đi theo Senior/Leader 1 ca làm việc. Nghe cách họ nói “Hō-Ren-Sō”, cách họ gọi tên từ vựng trên màn hình MES, cách họ giao tiếp qua Radio/Phone.
4. Học đọc “Kanji chuyên ngành” trước khi lo Romaji: Trong nhà máy, bảng hiệu, màn hình MES, bản vẽ, WI đều viết Kanji/Katakana. Ưu tiên nhận dạng hình ảnh Kanji: 不良, 異常, 停止, 運転, 設定, 現在, 完了, 未完, 要確認.
5. Tận dụng công cụ AI (Copilot/ChatGPT/Gemini) năm 2026:
   • Prompt: “Dịch đoạn hội thoại này sang tiếng Nhật tự nhiên trong bối cảnh nhà máy sản xuất điện tử, dùng từ vựng chuyên ngành, thể trang trọng (Keigo/Teineigo).”
   • Prompt: “Giải thích thuật ngữ ‘Yobō Hozon’ và ‘Yochi Hozon’ khác nhau như thế nào, cho ví dụ cụ thể tại nhà máy đúc nhựa.”
   • Prompt: “Tạo flashcard Anki từ danh sách từ vựng Phần 2, 3 bài viết này.”
6. Đừng sợ sai – Sợ “Không Hō-Ren-Sō”: Người Nhật ưu tiên quy trình báo cáo hơn là hoàn hảo ngữ pháp. Nói sai từ, sai ngữ pháp nhưng báo cáo kịp thời, đúng người, đúng vấn đề -> Được khen. Nói chuẩn ngữ pháp nhưng giấu lỗi, báo muộn -> Bị xử phạt nặng.
7. Học văn hóa “Nemawashi” (根回し): Trước khi đề xuất cải tiến lớn ở họp, hãy nói chuyện riêng với các bên liên quan (Leader, QC, Bảo trì, PMC) trước. Lấy ý kiến, chỉnh sửa đề xuất. Đến họp chính thức chỉ là “lễ ký tên”. Đây là kỹ năng sống còn để thăng tiến.

KẾT LUẬN: TỪ VỰNG LÀ CỬA NGỌ, VĂN HÓA LÀ CHÌA KHÓA

Bài viết đã tổng hợp hơn 500 từ vựng, cụm từ, câu giao tiếp chuyên ngành được phân loại theo quy trình, bộ phận, ngành nghề và xu hướng năm 2026. Đây là “kho dữ liệu” thô. Nhưng hãy nhớ: Tiếng Nhật nhà máy không nằm ở từ điển, nó nằm ở “Genba” (Hiện trường).

Một nhân viên nắm vững 1000 từ nhưng không dám kéo dây Andon khi thấy lỗi, không báo cáo “Hiyari Hatto”, không làm “Nemawashi” trước khi đề xuất… thì vẫn bị coi là “Không thể dùng được” (Tsukaenai – 使えない).

Ngược lại, một người chỉ biết 300 từ cốt lõi, nhưng:

• Luôn Hō-Ren-Sō kịp thời, chính xác (Ketsuron First).
• Luôn mang Genbutsu (Thực vật) khi thảo luận.
• Luôn tư duy San-Gen Shugi (3 Thực) & Muda/Muri/Mura.
• Luôn tôn trọng Anzen Dai-ichi & Quality First.
• Biết dùng Digital Tools (MES, AI, Chat) để làm việc hiệu quả năm 2026.

…Thì người đó là “Senshu” (戦力 – Lực lượng chính / Nhân tài then chốt) mà bất kỳ Giám đốc Nhật Bản (Shachō/Buchō) nào cũng muốn giữ chân.

Hãy in bài viết này ra (hoặc lưu offline), mang theo nhà máy. Mỗi tuần chọn 1 Phần (Phần 2, 3, 4…) để “đổ bộ” học tập, quan sát, ghi nhớ. Sau 3-6 tháng kiên trì, bạn sẽ ngạc nhiên về sự tiến bộ của mình.

Chúc bạn “Anzen Dai-ichi”, “Quality First”, “Kaizen Everyday” và thăng tiến rực rỡ tại nhà máy năm 2026!

附录: Danh sách từ viết tắt (Ryakugo) siêu thông dụng năm 2026 (In ra dán cạnh màn hình máy tính)

• QCD: Quality (品質), Cost (コスト), Delivery (納期) – 3 trụ cột.
• QCDS(E): + Safety (安全) / Environment (環境).
• PQCDSME: Production (生産), Quality, Cost, Delivery, Safety, Morale (士気), Environment.
• 4M: Man (人), Machine (機械), Material (材料), Method (方法). + Environment (環境) + Management (管理) = 6M.
• 5S: Seiri, Seiton, Seisō, Seiketsu, Shitsuke.
• 3S (An toàn): Seiri, Seiton, Seisō (Chỉ 3 cái đầu cho an toàn).
• 3M (Lãng phí): Muda, Muri, Mura.
• 3G (3 Thực): Genba, Genbutsu, Genjitsu.
• PDCA: Plan, Do, Check, Act.
• SDCA: Standardize, Do, Check, Act (Duy trì chuẩn).
• KPI: Key Performance Indicator (重要業績評価指標).
• KPI vs KRI: KPI (Chỉ số hiệu suất), KRI (Key Result Indicator – Chỉ số kết quả).
• OEE: Availability (可動率) x Performance (性能率) x Quality (良品率).
• MTBF / MTTR: Đã giải thích ở Phần 3.
• CAPA: Corrective Action (是正処置) & Preventive Action (予防処置). ISO 9001:2015 gộp thành “Actions to address risks and opportunities” nhưng nhà máy vẫn dùng CAPA.
• NCR: Non-Conformance Report (不適合報告書).
• CAR: Corrective Action Request (是正処置要求書).
• PAR: Preventive Action Request (予防処置要求書).
• MRB: Material Review Board (資材審査委員会 – Hội đồng phê duyệt đặc采).
• FAI: First Article Inspection (初品確認).
• PPAP: Production Part Approval Process.
• APQP: Advanced Product Quality Planning.
• FMEA: Failure Mode and Effects Analysis.
• MSA: Measurement System Analysis.
• SPC: Statistical Process Control.
• CP/CPK: Process Capability Index (工程能力指数).
• JIT: Just In Time.
• KANBAN: 看板.
• HEIJUNKA: 平準化 (Cân bằng).
• POKA-YOKE: ポカヨケ (Chống lỗi).
• ANDON: アンドン (Đèn báo/Đèn gọi).
• KYT: Kiken Yochi Training (危険予知トレーニング).
• HHI: Hiyari Hatto (ヒヤリハット – Near Miss).
• LOTO: Lock Out Tag Out (ロックアウト・タグアウト).
• PPE: Personal Protective Equipment (保護具).
• SDS: Safety Data Sheet.
• BOM: Bill of Materials (部品表 – Būmu).
• WIP: Work In Progress (仕掛品 – Shikakehin / 半製品 – Hanseihin).
• FG: Finished Goods (完成品 – Kanseihin).
• RM: Raw Material (原材料 – Genzairyō).
• SKU: Stock Keeping Unit (品目コード – Hinmoku Kōdo).
• UOM: Unit of Measure (単位 – Tan’i).
• MOQ: Minimum Order Quantity (最小発注数量).
• LT: Lead Time (リードタイム).
• ETA: Estimated Time of Arrival (到着予定時刻).
• ETD: Estimated Time of Departure (出発予定時刻).
• TBD: To Be Determined (未定 – Mitei).
• TBH: To Be Honest (Thực lòng nói – ít dùng trong văn bản chính thức).
• FYI: For Your Information (参考までに – Sankō made ni).
• ASAP: As Soon As Possible (できるだけ早く – Dekiru dake hayaku / 至急 – Shikyū).
• OT: Over Time (残業 – Zangyō).
• DL: Direct Labor (直接作業員 – Chokusetsu Sagyōin).
• IDL: Indirect Labor (間接作業員 – Kansetsu Sagyōin / スタッフ – Staff).
• GA: General Affairs (総務 – Sōmu).
• HR: Human Resources (人事 – Jinji).
• IT: Information Technology (情報システム – Jōhō Shisutemu / シス管 – Shisukan).
• OT (IT/OT): Operational Technology (制御システム – Seigyo Shisutemu / PLC/SCADA side).
• IoT: Internet of Things.
• AI: Artificial Intelligence (人工知能 – Jinkō Chinō).
• BI: Business Intelligence (ビジネスインテリジェンス – Báo cáo dữ liệu).
• RPA: Robotic Process Automation (ロボティック・プロセス・オートメーション – Robot phần mềm tự động hóa văn phòng).
• AGV: Automated Guided Vehicle (無人搬送車 – Mujin Hansōsha).
• AMR: Autonomous Mobile Robot (自律走行ロボット – Jiritsu Sōkō Robotto).
• CNC: Computer Numerical Control.
• CAD/CAM/CAE: Thiết kế/Hỗ trợ gia công/Phân tích mô phỏng.
• PLM: Product Lifecycle Management.
• ERP: Enterprise Resource Planning (統合基幹システム – Tōgō Kikan Shisutemu).
• MES: Manufacturing Execution System (製造実行システム – Seizō Jikkō Shisutemu).
• SCADA: Supervisory Control and Data Acquisition (データ収集監視制御システム).
• HMI: Human Machine Interface (操作パネル – Sōsa Paneru / 監視画面).
• PLC: Programmable Logic Controller (シーケンサ – Shīkensa – Tên gọi phổ biến tại Nhật: Sequencer).
• VFD / Inverter: Biến tần (インバータ – Inbēta).
• Servo: Servo Motor (サーボモーター – Sābō Mōtā).
• Sensor: Cảm biến (センサー – Sensā – Proximity/Photoelectric/Pressure/Flow/Temp/Vision).
• RFID: Radio Frequency Identification (電波識別 – Denpa Shikibetsu).
• QR Code / Data Matrix: Mã vạch 2D (2次元コード – Nijigen Kōdo).
• Traceability: Truy xuất (トレーサビリティ – Torēsabiriti).
• Carbon Neutral (CN): カーボンニュートラル.
• GHG: Greenhouse Gas (温室効果ガス – Onshitsu Kōka Gasu).
• Scope 1/2/3: Phạm vi phát thải 1/2/3.
• LCA: Life Cycle Assessment.
• ESG: Environment, Social, Governance (環境・社会・ガバナンス – Kankyō, Shakai, Gabanansu).
• SDGs: Sustainable Development Goals (持続可能な開発目標 – Jizoku Kanō na Kaihatsu Mokuhyō).

— Kết thúc bài viết.