Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng và xu hướng xuất khẩu lao động chất lượng cao sang Nhật Bản tăng mạnh tại năm 2026, việc nắm vững từ vựng chuyên ngành cơ khí tiếng Nhật không còn là một lựa chọn mà trở thành yêu cầu bắt buộc đối với kỹ sư, thợ máy, sinh viên ngành cơ khí và thực tập sinh (TTS). Không chỉ đơn thuần là dịch thuật từ vựng, việc sử dụng chính xác thuật ngữ (専門用語 – senmon yougo) quyết định trực tiếp đến hiệu quả làm việc, an toàn lao động, khả năng đọc hiểu bản vẽ kỹ thuật (図面 – zumen), manual máy móc (取扱説明書 – toriatsukai setsumeisho) và giao tiếp chuyên nghiệp với sếp, đồng nghiệp người Nhật (先輩 – senpai, 上司 – joushi).
Bài viết này được biên soạn dựa trên thực tế làm việc tại các nhà máy, xưởng sản xuất tại Nhật Bản cập nhật mới nhất năm 2026, cung cấp bộ từ vựng hệ thống, phân loại theo chủ đề, kèm theo cách đọc (Hiragana/Katakana), Hán tự (Kanji), nghĩa tiếng Việt, ví dụ ngữ cảnh thực tế và các mẹo học tập hiệu quả.
PHẦN 1: CẤU TRÚC VÀ NGUYÊN TẮC HỌC TỪ VỰNG CHUYÊN NGÀNH CƠ KHÍ TIẾNG NHẬT
Trước khi đi vào chi tiết các nhóm từ, người học năm 2026 cần nắm vững đặc thôn của tiếng Nhật chuyên ngành để tránh “học vẹt” mà không dùng được:
- Kanji (Hán tự) là lõi: 80-90% thuật ngữ chuyên ngành viết bằng Kanji. Việc nhớ Kanji giúp đoán nghĩa từ mới cực tốt (ví dụ: 切削 setsusaku = cắt + bào = cắt삭/ gia công cắt).
- Katakana cho từ mượn/tên máy móc hiện đại: Các máy CNC, Robot, Laser, Motor, Pump, Valve… thường viết Katakana (コンピュータ, ロボット, ポンプ, バルブ).
- Hiragana cho động từ, trợ từ, chỉ trạng thái động作: 回す (mawasu – quay vít), 締める (shimereru – vặn chặt), 外す (hazusu – tháo ra).
- Cặp từ đối ngẫu (対義語 – taigigo) cực quan trọng: 正転/逆転 (seiten/gyakuten – thuận/nghịch), 締め付け/緩め (shimefuke/yurume – vặn chặt/buông lỏng), 上死点/下死点 (joushiten/kashiten – PMS/PMI).
- Văn phong “Desu/Masu” vs “Da/De aru”: Manual kỹ thuật, báo cáo (報告書 – houkokusho) thường dùng thể “Da/De aru” (だ/である) hoặc thể bị động, mệnh lệnh (せよ – seyo, すること – suru koto). Giao tiếp hàng ngày dùng “Desu/Masu”.
Mẹo 2026: Sử dụng ứng dụng từ điển chuyên ngành như Weblio専門用語, Jisho.org (tag #engineering), hoặc plugin tra từ trên PDF bản vẽ (như Yomichan trên browser) để tra cứu tức thì khi đọc bản vẽ PDF/DWG xuất ra text.
PHẦN 2: TỪ VỰNG THEO CHỦ ĐỀ HỆ THỐNG (CẬP NHẬT 2026)
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Bệnh Viện Tiếng Nhật Toàn Tập 2026: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-Z Cho Người Việt Nam Đi Khám, Cấp Cứu Và Sinh Sống Tại Nhật
2.1. Nhóm 1: Bản Vẽ Kỹ Thuật & Kích Thước (図面・寸法 – Zumen / Sunpou) – Cốt lõi nhất
Đây là “ngôn ngữ chung” của ngành. Sai một từ trên bản vẽ = sai cả sản phẩm.
| Từ vựng (Kanji/Kana) | Đọc (Romaji) | Nghĩa tiếng Việt | Ví dụ ngữ cảnh / Câu mẫu (年 2026) |
|---|---|---|---|
| 図面 | Zumen | Bản vẽ kỹ thuật | 図面通りに加工してください。 (Xin hãy gia công đúng như bản vẽ.) |
| 寸法 | Sunpou | Kích thước | 寸法検査 (Sunpou kensa – Kiểm tra kích thước). |
| 公差 | Kousa | Sai số cho phép (Dung sai) | 公差内におさめる。 (Giữ trong khoảng dung sai.) |
| 幾何公差 | Kika kousa | Dung sai hình học (GD&T) | 幾何公差記号 (Kika kousa kigou – Ký hiệu dung sai hình học). |
| 平行度 | Heikoudo | Độ song song | 平行度0.02以内。 (Độ song song trong 0.02mm.) |
| 直角度 | Chokkakudo | Độ vuông góc | |
| 同軸度 | Doujikudo | Độ đồng trục | Quan trọng cho trục, lỗ lắp trục. |
| 円筒度 | Entoudo | Độ tròn trụ | |
| 面粗さ / 表面粗さ | Menarasa / Hyoumen arasa | Độ nhám bề mặt (Ra, Rz) | 面粗さRa 1.6。 (Ra 1.6). |
| 基準面 / 基準線 | Kijunmen / Kijunsen | Mặt cơ sở / Đường cơ sở (Datum) | 基準面Aを合わせて測定。 (Căn chỉnh mặt cơ sở A để đo.) |
| 投影図 / 三面図 | Toueizu / Sanmenzu | Bản vẽ chiếu / Bản vẽ 3 mặt | 三面図で形状を確認。 (Xác nhận hình状 qua bản vẽ 3 mặt.) |
| 断面図 | Danmenzu | Bản vẽ cắt ngang | 断面図を見て内部構造を確認。 (Xem bản vẽ cắt để kiểm tra cấu trúc bên trong.) |
| 詳細図 | Shousaizu | Bản vẽ chi tiết | |
| 組立図 | Kumitatezu | Bản vẽ lắp ráp tổng thể | 組立図番号：ASSY-001. |
| 部品表 / BOM | Buhinhyou / BOM | Danh sách vật tư (Bill of Materials) | 部品表と実物を突き合わせる。 (Đối chiếu BOM với thực vật.) |
| 材質 / 材料 | Zai shitsu / Zairyou | Chất liệu / Vật liệu | 材質：S45C / SUS304 / FC250 / AL6061. |
| 熱処理 | Netsushori | Xử lý nhiệt | 熱処理指示：焼入れ焼き戻し (H30-H35). |
| 表面処理 | Hyomenshori | Xử lý bề mặt | メッキ / アルマイト / 黒染め / リン酸塩処理 (Mạ / Anodize / Đen hóa / Mangan phosphate). |
| 焼入れ | Yakiire | Luyện chìm (Quenching) | |
| 焼き戻し | Yakimodoshi | Luyện khử (Tempering) | |
| 焼きなまし | Yakinamashi | Luyện đơn (Annealing) | |
| 公称寸法 | Koushou sunpou | Kích thước công danh | Kích thước lý thuyết trên bản vẽ. |
| 実測値 | Jissokuchi | Giá trị đo thực tế | 実測値を記入。 (Điền giá trị đo thực tế.) |
| 許容差 | Kyoyousa | Sai số cho phép (tương đương 公差) | 許容差：±0.01. |
| 上限 / 下限 | Jougen / Kagen | Hạn trên / Hạn dưới | 上限値 / 下限値. |
| 当てはまり / はめあい | Atehamari / Hameai | Lọt khe / Lọt can (Fit) | 隙間はめあい (Sukima hameai – Lọt khe), 締まりはめあい (Shimarime hameai – Lọt can), 過渡はめあい (Kato hameai – Lọt chuyển tiếp). |
| 基準穴方式 / 基準軸方式 | Kijun ana houshiki / Kijun jiku houshiki | Hệ lọt khe/can cơ sở lỗ / cơ sở trục |
Lưu ý 2026: Chuẩn JIS B 0021 (ISO 1101) về GD&T (幾何公差) được áp dụng phổ biến. Cần thuộc lòng các ký hiệu: ⏤ (Straightness), ⬭ (Flatness), ○ (Circularity), ⌭ (Cylindricity), ∥ (Parallelism), ⟂ (Perpendicularity), ⌖ (Position), ⌀ (Runout), ⌯ (Total Runout), ⦵ (Concentricity), ⌖ (Symmetry).
2.2. Nhóm 2: Gia Công Cắt Xén & Máy CNC (切削加工・NC工作機械 – Setsusaku Kakou / NC Kousaku Kikai)
Từ vựng này xuất hiện liên tục trên màn hình điều khiển (操作盤 – souapan), chương trình CNC (NCプログラム), và khi trao đổi về dao, tham số cắt.
A. Các loại máy & Phần cứng
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Ghi chú 2026 |
|---|---|---|---|
| 旋盤 | Senban | Máy tiện (Lathe) | NC旋盤 (NC Lathe), 複合加工機 (Multi-tasking machine – Mill-Turn). |
| フライス盤 | Furaisuban | Máy phay (Milling machine) | マシニングセンタ (Machining Center – MC) là chuẩn. 5軸制御 (5-axis) phổ biến. |
| 研削盤 | Kensakuban | Máy mài (Grinding machine) | 平面研削盤 (Surface grinder), 円筒研削盤 (Cylindrical grinder), 内面研削盤 (Internal grinder). |
| 放電加工機 | Houden kakouki | Máy điện xoáy (EDM) | ワイヤカット (Wire-cut), 形彫り放電 (Die-sinking EDM). |
| レーザー加工機 | Reezaa kakouki | Máy cắt/đánh dấu Laser | Fiber Laser cắt tấm mỏng tốc độ cao. |
| 主軸 | Shujiku | Trục chính (Spindle) | 主軸回転数 (Shujiku kaitensuu – Tốc độ quay trục). |
| チャック / コレット | Chakku / Koretto | Kẹp tiện / Kẹp phay (Collet/Chuck) | 3爪チャック (3-jaw), コレットチャック (Collet chuck), 油圧チャック (Hydraulic chuck). |
| テールストック | Teerusutokku | Đuôi máy tiện (Tailstock) | ビルトインテールストック (Built-in tailstock). |
| タレット / マガジン | Taretto / Majajin | Đĩa dao (Turret) / Thùng dao (Magazine/ATC) | ATC (Automatic Tool Changer). |
| クーラント / 切削油 | Kuuraanto / Setsusaku yu | Chất làm mát / Dầu cắt | 水溶性クーラント (Water soluble), 不水溶性 (Non-water soluble / Oil). MQL (Minimum Quantity Lubrication – 最小量潤滑) xu hướng xanh 2026. |
| チップ / インサート | Chippu / Insaato | Dao phay/tiện lắp rời (Insert) | 超硬チップ (Carbide), CBN, PCD, サーメット (Cermet). |
| ホルダー / アーバ | Horudaa / Aaba | Cây cắm dao (Holder/Arbor) | BT30 / BT40 / BT50 / HSK-A63 / PSC (Capto). Cân bằng động (Balancing) G2.5 hoặc G1.0. |
B. Tham số cắt & Động tác (Quan trọng cho Setup & Operator)
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Công thức / Liên quan |
|---|---|---|---|
| 切削速度 | Setsusaku sokudo | Tốc độ cắt (Vc – m/min) | Vc = (π × D × n) / 1000 |
| 回転数 | Kaitensuu | Số vòng/phút (n – min⁻¹/rpm) | 主軸回転数 (S-code). |
| 送り速度 / テーブル送り | Okuri sokudo / Teeburu okuri | Tốc độ tiến bàn (Vf – mm/min) | Vf = f × n (Tiện) / Vf = fz × z × n (Phay). |
| 送り量 (1回転当り) | Okuri ryou (ikkaiten atari) | Tiến dao/ vòng (f – mm/rev) | Tiện. |
| 1刃当り送り量 | Ichiha atari okuri ryou | Tiến dao/ răng (fz – mm/t) | Phay. |
| 切込み量 / 切り込み | Kirikomi ryou / Kirikomi | Độ sâu cắt (ap – mm) | 荒加工 (Ara kakou – Gia công thô): ap lớn. 仕上げ加工 (Shiage kakou – Gia công tinh): ap nhỏ. |
| 切削抵抗 | Setsusaku teikou | Lực cắt (Cutting force) | Phân thành: 主分力 (Shubunryoku – Tangential), 送り分力 (Okuri bunryoku – Feed force), 背分力 (Sei bunryoku – Radial force). |
| 工具寿命 | Kougu jumyou | Độ bền dao (Tool life) | VB (摩耗幅 – Flank wear), KT (崩れ欠け – Chipping). Quản lý bằng 工具管理システム (Tool management system). |
| びびり / チャタリング | Bibiri / Chyataringu | Rung lắc (Chatter) | Nguyên nhân: Cứng độ hệ thống, tham số cắt, dao tốn. Xử lý: Giảm ap, đổi f, dùng dao giảm rung (Damped tool). |
| 切りくず / チップブレーカー | Kirikuzu / Chippureeakaa | Xé nhựa / Chiếc bẻ xé nhựa | 切りくず処理 (Xử lý xé nhựa). Hình dạng xé nhựa (C-type, Long, Short). |
| ドウェル / 休止 | Doueru / Kyuushi | Dừng trục/đợi (Dwell – G04) | Dùng khi tiện mặt phẳng, phay đáy lỗ. |
| 原点復帰 | Genten fukki | Về gốc máy (Zero return / Home) | G28 / G30 / G53. Làm đầu ca, đổi dao, cuối chương trình. |
| 工具長補正 / 半径補正 | Kougu chou hosei / Hankei hosei | Bù độ dài dao / Bù bán kính dao | H code (Length), D code (Radius). G43/G44 (H), G41/G42 (D). |
| 座標系 / ワーク座標 | Zahyokei / Waaku zahyou | Hệ tọa độ / Tọa độ vật liệu | G54 – G59 (Work offsets). G54.1 P1..P48 (Extended). |
| サイクルタイム | Saikuru taimu | Chu kỳ gia công (Cycle time) | Mục tiêu tối ưu hóa 2026: Giảm idle time, tối ưu đường dao (Toolpath optimization – AI CAM). |
C. G-code / M-code phổ biến (Fanuc / Mitsubishi / Heidenhain – Fanuc phổ biến nhất)
Chỉ liệt kê ý nghĩa, không viết code:
- G00 (Rapid traverse – 早送り – Hayasukuri): Di chuyển nhanh.
- G01 (Linear interpolation – 直線補間 – Chokusen hokan): Cắt thẳng.
- G02/G03 (Circular interpolation CW/CCW – 円弧補間 – Enko hokan): Cắt cung tròn.
- G04 (Dwell – ドウェル – Doueru): Dừng.
- G28/G30 (Reference position return – 原点復帰 – Genten fukki): Về gốc.
- G40/G41/G42 (Cutter compensation cancel/left/right – 工具半径補正 – Kougu hankei hosei): Bù bán kính dao.
- G43/G44 (Tool length compensation +/- – 工具長補正 – Kougu chou hosei): Bù chiều dài dao.
- G54-G59 (Work coordinate systems – ワーク座標系 – Waaku zahyoukei): Hệ tọa độ vật liệu.
- G70-G76 (Canned cycles for Turning – 旋盤固定サイクル – Senban kotei saikuru): Chu trình có sẵn tiện (G71荒, G70仕上げ, G74端面溝, G75面溝, G76ねじ切り).
- G80-G89 (Canned cycles for Milling – マシニング固定サイクル – Mashiningu kotei saikuru): Phay (G81鑽, G83鑽深穴, G84タッピング, G85リーマ, G86ボーリング).
- M00 (Program stop – プログラム停止 – Puroguramu teishi): Dừng chương trình.
- M01 (Optional stop – 選択停止 – Sentaku teishi): Dừng tùy chọn (bật nút OPT).
- M03/M04 (Spindle CW/CCW – 主軸正転/逆転 – Shujiku seiten/gyakuten): Quay thuận/nghịch.
- M05 (Spindle stop – 主軸停止 – Shujiku teishi): Dừng trục.
- M08/M09 (Coolant ON/OFF – クーラントON/OFF – Kuuraanto ON/OFF): Bật/tắt nước làm mát.
- M19 (Spindle orientation – 主軸オリエンテーション – Shujiku orienteeshon): Căn góc trục (đổi dao, tiện khóa).
- M30 (Program end & rewind – プログラム終了・巻き戻し – Puroguramu shuuryou/makimodoshi): Kết thúc.
2.3. Nhóm 3: Đồ Gia Công, Kiểm Tra, Đo Lường (治工具・検査・測定 – Jigukougu / Kensa / Sokutei)
Kỹ sư sản xuất, QC, và thợ máy đều phải thành thạo nhóm này.
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Phân loại / Ví dụ |
|---|---|---|---|
| 治具 | Jigu | Khuôn, gá, jig, fixture (Tổng gọi) | 治具設計 (Jigu sekkei), 治具費 (Jigu hi – Chi phí jig). |
| ジグ (Jig) | Jigu | Jig (Dụng cụ định vị, dẫn dao/khoan) | ドリルジグ (Drill jig), 溶接ジグ (Welding jig). |
| 固定具 / フックチャック | Koteigu / Fukkuchakku | Fixture (Dụng cụ kẹp cố định vật liệu) | 油圧固定具 (Hydraulic fixture), バイス (Vise – Kìm máy). |
| 定盤 | Jouban | Bàn đá/gang định盤 (Surface plate) | 花崗岩定盤 (Granite surface plate). Chuẩn JIS B 7513. |
| ブロックゲージ / ゲージブロック | Burokku geeji / Geeji burokku | Khối tiêu chuẩn (Gauge block) | セラミックゲージブロック (Ceramic). Kiểm tra/soi máy đo. |
| ダイヤルゲージ / テストインジケータ | Daiyaru geeji / Tesuto injikeeta | Đồng hồ so / Chỉ thị thử (Dial gauge / Test indicator) | スタンド (Stand – Cột magnetic). Dùng kiểm tra độ chao, độ phẳng, căn chỉnh. |
| マイクロメータ | Maikuromueta | Thước vặn (Micrometer) | 外側マイクロ (Outside), 内側マイクロ (Inside), 深さマイクロ (Depth), 3点マイクロ (3-point bore mic). Đọc 0.001mm hoặc 0.0001mm (Digital). |
| ノギス / バーニアカリパス | Nogisu / Baania karipasu | Thước vernier / Thước game (Caliper) | デジタルノギス (Digital caliper) phổ biến. Độ phân giải 0.01mm. |
| ハイトゲージ | Haito geeji | Thước cao (Height gauge) | Đ ölç chiều cao, độ sâu, ghim trên bàn đá. |
| 三次元測定機 (CMM) | San-jigen sokuteiki | Máy đo tọa độ 3 trục (CMM) | ブリッジ型 (Bridge), 横アーム型 (Horizontal arm). 自動測定 (Auto run). Phần mềm: PC-DMIS, Calypso, MCOSMOS. Xu hướng 2026: 非接触センサ (Non-contact sensor – Laser/White light), 在机測定 (On-machine measurement – OMP). |
| 形状測定機 / 輪廓形状測定機 | Keijou sokuteiki / Rinkaku keijou sokuteiki | Máy đo hình dạng / độ phẳng đường viền | Đo độ nhám, độ cong, góc. |
| 表面粗さ測定機 | Hyoumen arasa sokuteiki | Máy đo độ nhám bề mặt | 接触式 (Contact – Kim cương), 非接触式 (Non-contact – Laser). Chuẩn JIS B 0601 (ISO 4287/4288). Tham số: Ra, Rz, Rq, Rt, Rsm, Rmr. |
| 硬度計 | Koudo kei | Máy đo độ cứng | ロックウェル (Rockwell – HRC/HRB), ブリネル (Brinell – HB), ビッカース (Vickers – HV), ショア (Shore – HS). 携帯型 (Portable) cho vật liệu lớn. |
| 投影機 / 影絵投影機 | Toueiki / Kagee toueiki | Máy chiếu hình ảnh (Profile projector) | Đo kích thước 2D, góc, bán kính. Phổ biến QC đến hàng. |
| 画像寸法測定器 | Gazou sunpou sokuteiki | Máy đo kích thước bằng hình ảnh (Vision measuring) | ワンショット測定 (One-shot measurement) – Đo hàng loạt kích thước trong giây. Rất hot 2024-2026. |
| ゲージ (Gauge) | Geeji | Chỉ giáo / Cái cắm (Go/No-go) | プラグゲージ (Plug gauge – Lỗ), リングゲージ (Ring gauge – Trục), ネジゲージ (Thread gauge – Vít), テーパゲージ (Taper gauge). 通り側 (Go side – Đi được), 止り側 (No-go side – Không đi được). |
| エアマイクロ / 空気マイクロメータ | Ea maikuromu / Kuuki maikurometa | Thước vặn không khí (Air micrometer) | Đo chính xác cao (µm), lỗ sâu, độ tròn, độ錐. Không tiếp xúc bề mặt. |
| レーザー干渉計 | Reezaa kanshoukei | Kếch xạ laser (Laser interferometer) | Hiệu chuẩn máy CNC (Positioning accuracy, Straightness). Chuẩn ISO 230-2, JIS B 6190. |
| ボールバー / QC20-W | Boorubaa / Kyuushii daburyuu | Ballbar (Kiểm tra độ tròn nội suy máy CNC) | Chuẩn ISO 230-4. Phát hiện backlash, squareness, servo mismatch. |
| 検査成績表 | Kensa seisekihyou | Bảng kết quả kiểm tra (Inspection report) | 初品検査 (Sho-hin kensa – First article inspection – FAI), 巡回検査 (Junbai kensa – In-process inspection), 出荷検査 (Shukka kensa – Outgoing inspection). |
| 不適合品 / NG品 | Futekigouhin / NG hin | Sản phẩm không đạt (Non-conforming / NG parts) | 不適合報告書 (Futekigou houkokusho – NCR). 選別 (Senbetsu – Chọn lọc), 是正処置 (Zesei shochi – Corrective action), 予防処置 (Yobou shochi – Preventive action). |
| トレーサビリティ | Toreesabiritii | Truy xuất nguồn gốc (Traceability) | Quản lý số lô (Lot No.), số serial, vật liệu, nhiệt xử lý, người gia công, máy gia công. Yêu cầu ISO 9001, IATF 16949 (ô tô). |
2.4. Nhóm 4: Vật Liệu, Xử Lý Nhiệt, Xử Lý Bề Mặt (材質・熱処理・表面処理 – Zaishitsu / Netsushori / Hyomenshori)
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Bất Động Sản Tiếng Nhật – Tra Cứu Đầy Đủ Cho Người Đi Du Lịch, Sinh Viên Và Người Định Cư Tại Nhật Bản (2026)
Hiểu đúng từ vựng này để đặt hàng vật liệu, yêu cầu xử lý đúng spec, tránh sai sót chi phí lớn.
A. Vật liệu phổ biến (JIS / ISO / AISI / DIN)
| Mã vật liệu (JIS) | Tương đương / Tên gọi | Đặc điểm / Ứng dụng | Từ vựng liên quan |
|---|---|---|---|
| SS400 / SS330 | Cấu trúc chung (Structural steel) | Thép mềm, hàn tốt, gia công dễ. Khung máy, giá đỡ. | 一般構造用圧延鋼材 (Ippan kouzou you atsuen kouzai). |
| S45C / S50C / S55C | Thép carbon máy (Carbon steel for machine) | Được dùng nhiều nhất cho trục, bánh răng, trục cam. Cần xử lý nhiệt. | 機械構造用炭素鋼 (Kikai kouzou you tanso kou). 調質 (Choushitsu – Quenching & Tempering). |
| SCM415 / SCM420 / SCM435 / SCM440 | Thép hợp kim Cr-Mo (Alloy steel) | Cứng độ cao sau xử lý, độ bền tốt. Trục tải trọng lớn, bánh răng chính xác. | クロムモリブデン鋼 (Kuromu moribuden kou). 浸炭焼入れ (Shintan yakiire – Carburizing). |
| SNCM439 / SNCM220 | Thép hợp kim Ni-Cr-Mo | Độ bền va đập cực cao. Trục cong, bánh răng trọng tải. | ニッケルクロムモリブデン鋼. |
| SUJ2 | Thép gắn rulman (Bearing steel) | Độ cứng cao, độ mài mòn tốt. Vòng bi, trục dẫn. | 高炭素クロム軸受鋼 (Kou tanso kuromu jikuke kou). |
| SKD11 / SKD61 / SKH51 | Thép công cụ (Tool steel) | Khuôn đập, khuôn ép, dao cắt. SKD11 (D2) – lạnh, SKD61 (H13) – nóng, SKH51 (M2) – cao tốc. | 合金工具鋼 (Goukin kougu kou), 高速度工具鋼 (Kousokudo kougu kou). |
| FC200 / FC250 / FC300 / FC350 | Gang xám (Grey cast iron) | Chân máy, bản lỳ, hộp giảm tốc. Damping tốt, gia công dễ. | ねずみ鋳鉄 (Nezumi chuutetsu – Flake graphite). |
| FCD400 / FCD450 / FCD500 / FCD600 / FCD700 | Gang ballit (Ductile iron) | Crankshaft, camshaft, bộ phận chịu lực động. | ダクタイル鋳鉄 (Dakutairu chuutetsu – Nodular graphite). |
| SUS303 / SUS304 / SUS316 / SUS420J2 / SUS440C | Thép không gỉ (Stainless steel) | 303 (dễ gia công), 304 (phổ biến), 316 (kháng ăn mòn Cl-), 420/440C (luyện cứng dao, kim). | オーステナイト系 (Austenite), マルテンサイト系 (Martensite), フェライト系 (Ferrite). |
| A5052 / A6061 / A6063 / A7075 | Hợp kim Nhôm (Aluminum alloy) | 5052 (hàn, uốn), 6061 (cấu trúc, gia công), 7075 (hàng không, cứng nhất). | アルミニウム合金 (Aruminiumu goukin). T6 (固溶化熱処理+時効硬化). |
| C3604 / C2801 | Hợp kim Đồng/Kẽm (Brass) | 3604 (dẫn đầu tự do – free cutting), 2801 (tấm). Van, raccord, đồ trang trí. | 黄銅. 快削黄銅 (Kaishou ougon – Free cutting brass). |
| PPS / PEEK / PTFE (Teflon) / PA66 (Nylon) / POM (Delrin) / UHMW-PE | Nhựa kỹ thuật (Engineering plastics) | Bearing, gear, seal, insulator. PEEK/PPS chịu nhiệt/hoá chất cao. | エンジニアリングプラスチック (Enjiniaingu purasuchikku). 超高分子量ポリエチレン (UHMW-PE). |
B. Xử Lý Nhiệt (熱処理 – Netsushori) – Quy trình thay đổi cấu tạo kim loại
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa / Mục đích | Ghi chú kỹ thuật |
|---|---|---|---|
| 焼入れ | Yakiire | Luyện chìm (Quenching) | Làm cứng. Nhiệt độ Austenit hóa -> Làm nguội nhanh (Nước, Dầu, Khí, Polymer). マルテンサイト変態 (Marutensaito hentai). |
| 焼き戻し | Yakimodoshi | Luyện khử (Tempering) | Giảm ứng lực, tăng độ dai sau luyện chìm. Nhiệt độ thấp (150-200°C) -> Cứng cao. Nhiệt độ cao (500-650°C) -> Điều chỉnh (Choushitsu). |
| 焼きなまし | Yakinamashi | Luyện đơn (Annealing) | Làm mềm, thiến cấu trúc, lấy ứng lực. Nguội chậm trong lò. 完全焼きなまし (Full anneal), 応力除去焼きなまし (Stress relief anneal – 除去応力 – Jokyo ouryoku). |
| 焼きならし | Yakinarashi | Luyện thường (Normalizing) | Thiến cấu trúc, đồng nhất. Nguội không khí. Thường trước xử lý nhiệt cuối cùng. |
| 浸炭焼入れ | Shintan yakiire | Cementation / Carburizing | Nhập C vào bề mặt thép thấp C (SCM415, SNCM). Bề mặt cứng, lõi dai. 有効硬化層深さ (Yuukou kouka sou fukasa – ECD). |
| 浸炭窒化 / ソフトニトライド | Shintan chikka / Sofuto nituraido | Carbonitriding / Soft Nitriding | Nhập C + N. Nhiệt độ thấp hơn cementation. Xử lý sau gia công tinh ( ít biến dạng). |
| 窒化処理 / ガス軟窒化 | Chikka shori / Gasu nanshoka | Nitriding / Gas Nitrocarburizing | Nhập N. Độ cứng bề mặt cực cao, kháng mài mòn, kháng ăn mòn. Không cần luyện chìm lại. Vật liệu: SACM645, SKD61, SUS420J2. |
| 高周波焼入れ / 誘導焼入れ | Koushuuha yakiire / Yuudou yakiire | Induction Hardening | Luyện chìm bề mặt cục bộ bằng cảm ứng từ. Trục, răng bánh răng. Tự động hóa dễ, ít biến dạng. |
| レーザー焼入れ | Reezaa yakiire | Laser Hardening | Năng lượng tập trung cực cao, lớp cứng mỏng, biến dạng gần như 0. Khuôn, dao chính xác cao. |
| 真空焼入れ | Shinkuu yakiire | Vacuum Hardening | Trong lò chân không. Không oxi hóa, bề mặt sáng, ít biến dạng. Công cụ chính xác, thép tốc độ cao. |
| サブゼロ処理 / 深冷処理 | Sabu zero shori / Shinrei shori | Sub-zero / Cryogenic Treatment | Làm nguội sâu (-80°C~-196°C). Chuyển đổi Austenite dư -> Martensite. Tăng độ cứng, ổn định kích thước, tăng عمر dao. |
| 焼入れ硬度 / 表面硬度 / 心部硬度 | Yakiire koudo / Hyoumen koudo / Shinbu koudo | Độ cứng sau luyện chìm / Bề mặt / Lõi | Chỉ định trên bản vẽ: HRC 58-62 (表面), HRC 30-40 (心部). |
| 脱炭層 / 焼入れひずみ | Datan sou / Yakiire huzumi | Lớp mất C / Biến dạng luyện chìm | 脱炭層深さ (Datan sou fukasa) cần kiểm soát. ひずみ取り (Huzumitori – Straightening/Press quenching). |
C. Xử Lý Bề Mặt (表面処理 – Hyomenshori)
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Ứng dụng / Lưu ý 2026 |
|---|---|---|---|
| メッキ | Mekki | Mạ điện (Electroplating) | クロムメッキ (Hard Chrome – Cứng, mài mòn), ニッケルメッキ (Ni – Đẹp, nền), 亜鉛メッキ (Zn – Phòng ngừa rỉ sét, trắng/đen/color), 無電解ニッケルメッキ (Electroless Ni – Đều, cứng, lỗ sâu). |
| アルマイト / 陽極酸化 | Arumaito / Youkyoku sanka | Anodize (Mạ hóa học Nhôm) | 白アルマイト (Clear/White), 黒アルマイト (Black), 硬質アルマイト (Hard Anodize – Mài mòn, cách điện). Chỉ dành cho Nhôm. |
| 黒染め / 四三酸化鉄皮膜 | Kuromezome / Yonsan sanka tepphimaku | Đen hóa (Black oxide) | Thép. Phòng ngừa rỉ nhẹ, giảm phản quang, giữ kích thước (mỏng ~1-2µm). Giá rẻ. |
| リン酸塩処理 / パーカライジング | Rinsan’en shori / Paakaraijingu | Phosphate / Parkerizing | Lớp nền cho sơn, dầu bôi trơn. Màu xám/đen. |
| 電解研磨 | Denshou kenma | Electropolishing | SUS, Ti. Bề mặt sáng, sạch, kháng ăn mòn tốt, khử burr vi mô. Y tế, thực phẩm, bán dẫn. |
| バレル研磨 / 振動研磨 | Bareru kenma / Shindou kenma | Barrel / Vibration polishing | Xử lý hàng loạt bộ phận nhỏ. Làm tròn góc, bỏ burr, làm sáng. |
| ショットピーニング | Shotto piiningu | Shot Peening | Đạn bắn bề mặt -> Ức lực nén 남아 -> Tăng độ bền mệt (Fatigue strength). Bánh răng, lò xo, trục. |
| ブラスト / サンドブラスト | Burasuto / Sando burasuto | Blasting / Sandblasting | Làm sạch bề mặt, tạo độ nhám để mạ/sơn bám, thẩm mỹ. Vật liệu bắn: Thép, Gốm, Cát, Hạt nhựa. |
| DLC / ダイヤモンドライクカーボン | DLC / Daiyamondo raiku kaabon | Diamond-Like Carbon | Màng mỏng cứng như kim cương, ma sát cực thấp. Dao cắt, piston, kim tiêm. PVD coating. |
| PVD / CVD | PVD / CVD | Physical/Chemical Vapor Deposition | Mạ hơi vật lý/hóa học. TiN (Vàng), TiCN (Tím), TiAlN (Xám đen), CrN (Bạc). Dao cắt, khuôn, bộ phận trượt. |
| 熱噴射 / 溶射 | Netsu funsha / Yousha | Thermal Spray | Phun bột kim loại/gốm nóng chảy lên bề mặt. Phục hồi kích thước, chống mài mòn, cách nhiệt. HVOF, Plasma spray. |
2.5. Nhóm 5: Yếu Tố Máy, Truyền Động, Khung Khổ (機械要素・伝動・フレーム – Kikai Youso / Dendou / Fureemu)
Thiết kế, lắp ráp, bảo trì – nhóm từ này xuất hiện mỗi ngày.
A. Vít, Bu-lông, Chìa khóa, Chốt (螺子・ボルト・キー・ピン)
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Chuẩn / Loại phổ biến |
|---|---|---|---|
| ねじ / 螺子 | Neji | Vít (Tổng gọi) | メートルねじ (Metric – M), ユニファイねじ (Unified – UNC/UNF), 管用ねじ (Pipe – R, G, NPT). |
| ボルト / ナット | Boruto / Natto | Bu-lông / Écrou (Nut) | 六角ボルト (Hex bolt), スタッドボルト (Stud bolt), アイボルト (Eye bolt), Uナット (U-nut), ナイロンナット (Nylon nut), フランジナット (Flange nut). |
| 小ねじ / マシンねじ | Koneji / Mashin neji | Vít máy (Machine screw) | Đầu phẳng, đầu tròn, đầu lồi, đầu phẳng mũi dẹt. Động cơ, tấm bảng. |
| タッピングねじ / セルフタッピング | Tappingu neji / Serufu tappingu | Vít tự khoan (Self-tapping) | Đính vào kim loại mỏng, nhựa, gỗ. Không cần đái trước. |
| セットスクリュー / 止めねじ | Setto sukuryuu / Tomeneji | Vít chặn (Set screw / Grub screw) | Đầu bằng, đầu lõm, đầu chóp, đầu côn. Cố định trục, bushing. |
| キャップボルト / 六角穴付きボルト | Kyappu boruto / Rokkaku ana tsuki boruto | Bu-lông ốc rỗng (Socket head cap screw – SHCS) | 高力ボルト (High strength bolt – 10.9, 12.9). Cầnレンチ (Allen key). |
| ワッシャー / 平座金 / ばね座金 | Wasshaa / Hirazakane / Bane zakane | Roăng (Washer) | 平座金 (Flat) chia lực, ばね座金 (Spring/lock) chống lỏng, 歯付き座金 (Toothed) chống lỏng mạnh. |
| キー / 段付きキー | Kii / Dan tsuki kii | Chìa khóa (Key) | 平行キー (Parallel key – JIS B 1301), 半円キー (Woodruff key), テーパーキー (Taper key), スプライン (Spline). |
| ピン / 平行ピン / テーパーピン | Pin / Heikou pin / Teepaa pin | Chốt (Pin) | 平行ピン (Dowel pin – Căn vị chính xác), テーパーピン (Taper pin), スプリングピン (Spring pin – Chốt lò xo), 割りピン (Split pin/Cotter pin). |
| 締め付けトルク | Shimefuke toruku | Mô men vặn (Tightening torque) | 規定トルク (Kitei toruku). Quản lý bằng トルクレンチ (Torque wrench). Bảng tra theo độ bền bu-lông (4.6, 8.8, 10.9, 12.9). |
| ねじ山 / ピッチ / リード | Neji yama / Picchi / Riido | Răng vít / Bước / Bước dẫn | 粗目ねじ (Coarse – 標準), 細目ねじ (Fine). Fine dùng cho điều chỉnh, rung động, mỏng. |
| ねじゲージ / プラグゲージ / リングゲージ | Neji geeji / Puragu geeji / Ringu geeji | Chỉ giáo vít | Kiểm tra độ chính xác răng vít (GO/NO-GO). |
B. Truyền Động: Cánh Crank, Bánh Răng, Dây Curoa, Xích, Trục, Cối (歯車・ベルト・チェーン・軸・カップリング)
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Chi tiết / Loại |
|---|---|---|---|
| 歯車 / ギア | Hashiguruma / Gia | Bánh răng (Gear) | 平歯車 (Spur gear – 歯車 – Heishaguruma), はすば歯車 (Helical gear – Hasuba haguruma), かさ歯車 (Bevel gear – Kasa haguruma), ウォームギア (Worm gear – Woomu gia), ラックアンドピニオン (Rack & Pinion). |
| モジュール / 圧力角 / 歯数 | Mojyuru / Atsuryokukaku / Shisuu | Module / Góc áp lực / Số răng | モジュール (m). 圧力角 20° (標準), 14.5°, 25°. 歯数 (z). Công thức: d = m × z. |
| ピッチ円直径 / 基準円直径 | Picchi en chokkei / Kijun en chokkei | Đường kính vòng bước / vòng cơ sở | 基準円 (Pitch circle). |
| 歯面強度 / 歯元強度 | Shimen kyoudo / Shimoto kyoudo | Độ bền mặt răng / Độ bền chân răng | Tiêu chuẩn thiết kế: JGMA 401-01 / ISO 6336. パワー (Power), トルク (Torque), 回転数 (Speed). |
| 焼き入れ歯車 / 研削歯車 | Yakiire haguruma / Kensaku haguruma | Bánh răng luyện chìm / mài răng | 研削歯車 (Ground gear) độ chính xác cao (JIS 0, 1級), ít tiếng ồn. |
| ベルト / Vベルト / タイミングベルト | Beruto / Bui beruto / Taimingu beruto | Dây curoa / Dây curoa răng (Timing belt) | Vベルト (A, B, C, D, E type). タイミングベルト (Synchronous belt – T5, T10, AT5, AT10, HTD, GT). 張り張力 (Hari chouryoku – Belt tension). テンションメータ (Tension meter). |
| プーリー / プーリ | Purii / Purii | Bánh rơi (Pulley) | Vプーリー, タイミングプーリー. テーパーブッシュ (Taper bush – Taper lock). |
| チェーン / ローラーチェーン | Cheen / Rooraa cheen | Xích / Xích lăn (Roller chain) | JIS B 1801 / ISO 606. ピッチ (Pitch – 25.4mm = 1 inch). 40, 50, 60, 80, 100…. スプロケット (Sprocket). 張り調整 (Hari chousei – Tension adjustment). アイドラー (Idler). |
| カップリング / 継手 | Kappuringu / Tsugite | Cối nối (Coupling) | フレキシブルカップリング (Flexible – Jaw, Disc, Diaphragm, Gear, Grid, Oldham, Bellows). リジッドカップリング (Rigid – Flange, Sleeve). 芯出し (Shindashi – Alignment). レーザー芯出し (Laser alignment). |
| 軸 / シャフト | Jiku / Shafuto | Trục (Shaft) | ステップシャフト (Stepped shaft), スプラインシャフト (Spline shaft), キー溝 (Keyway – キー溝 – Kii mizo), スナップリング溝 (Snap ring groove – E-ring, C-ring). 軸受け (Jikuuke – Bearing housing). |
| 軸受 / ベアリング | Jikuuke / Bearingu | Vòng bi (Bearing) | 玉軸受 (Ball bearing – 深溝玉軸受 Shinkou gyokujikuuke – 6000, 6200, 6300 series; 角度接触 Kakudo sesshoku – 7000 series). ころ軸受 (Roller bearing – 円筒ころ Enchuu koru – NU, NJ, NUP; 針状ころ Harikojo koru – NK; テーパーころ Teepaa koru – 302, 303, 320 series; 自動調心 Jidou choushin – 222, 223 series). スラスト軸受 (Thrust bearing). 潤滑 / グリス / オイル (Junkatsu / Gurisu / Oiru – Lubrication/Grease/Oil). シール / シールド (Seal / Shield – ZZ, 2RS, LLU). クリアランス (Clearance – C0, C2, C3, C4, C5). 予圧 (Yobatsu – Preload). |
| オイルシール / メカニカルシール | Oiru shiiru / Mekanikaru shiiru | Seal dầu / Seal cơ khí | Giữ dầu, chống bụi. 唇 (Shin – Lip), バネ (Bane – Spring). メカニカルシール (Pompa, trục quay tốc độ cao, áp lực cao). |
| キー溝加工 / ブローチ加工 | Kii mizo kakou / Buroochi kakou | Gia công rãnh chìa / Broaching | キーウェイ (Keyway). ブローチ盤 (Broaching machine). スロッタ (Slotter – Máy đúc/kéo). |
C. Khung, Tấm, Hàn, Lắp Ráp (フレーム・板金・溶接・組立)
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Quy trình / Tiêu chuẩn |
|---|---|---|---|
| フレーム / 架台 / ベース | Fureemu / Kadai / Beesu | Khung / Giá đỡ / Đế | 溶接構造 (Youketsu kouzou – Hàn kết cấu), 組立構造 (Kumitate kouzou – Lắp ráp). 歪み取り (Yugamitori – Lấy biến dạng). 応力除去 (Ouryoku joky – Xả ứng lực). |
| 板金 / 鈑金 | Bankin | Tấm kim loại / Gia công tấm (Sheet metal) | レーザー切断 (Laser cutting), タレットパンチ (Turret punch), ベンダー曲げ (Bender bending), 溶接 (Welding). 展開図 (Tenkai zu – Bản vẽ khai triển). K-factor / Y-factor. |
| 溶接 / アーク溶接 / TIG / MIG / MAG / レーザー溶接 | Youketsu / Aaku youketsu / TIG / MIG / MAG / Reezaa youketsu | Hàn / Hàn hồ quang / TIG / MIG / MAG / Hàn Laser | 被覆アーク溶接 (SMAW – Stick), TIG (GTAW) – SUS, Al, chính xác, MIG/MAG (GMAW) – Fe, tốc độ cao, レーザー溶接 (Laser weld) – tự động hóa, hàn sâu, ít biến dạng, スポット溶接 (Spot weld – Tấm mỏng), スタッド溶接 (Stud weld). 溶接記号 (Youketsu kigou – Welding symbols – JIS Z 3021 / ISO 2553). 溶接継手 (Butt, Fillet, Lap, Corner, Edge). 溶け込み (Tokekomi – Penetration). ビード (Bead). アンダーカット (Undercut), ピット (Pit/Porosity), クラック (Crack). 溶接検査 (VT, PT, MT, UT, RT). |
| ボルト締め / トルク管理 | Boruto shime / Toruku kanri | Vặn bu-lông / Quản lý mô men | 締め付け順序 (Shimefuke junjo – Thứ tự vặn: chéo, từ giữa ra). マーキング (Marking – Đánh dấu đã vặn – sơn, bấm). トルクレンチ (Torque wrench), デジタルトルクレンチ (Digital), 油圧トルクレンチ (Hydraulic – bu-lông lớn). |
| 芯出し / レベル出し / 水平出し | Shindashi / Reberu dashi / Suihei dashi | Căn tâm / Căn bằng / Căn ngang | ダイヤルゲージ (Dial gauge), レーザー芯出し機 (Laser alignment tool). ソフトフット (Soft foot – Chân mềm) kiểm tra trước khi căn. |
| グリスアップ / 給油 / 給脂 | Gurisu appu / Kyuuyu / Kyuushi | Bôi trơn / Cấp dầu / Cấp mỡ | グリスニップル (Grease nipple), 給油口 (Kyuuyukou – Oil port), オイルゲージ (Oil gauge – Kim dầu). 集中給油装置 (Centralized lubrication). |
| 試運転 / 慣らし運転 / 負荷試験 | Shiunten / Narashi unten / Fuka shiken | Thử vận hành / Chạy磨合 / Thử tải | 異音 (Ion – Tiếng lạ), 振動 (Shindou – Rung), 温度上昇 (Ondou joushou – Nhiệt độ tăng), 電流値 (Denryuuchi – Dòng điện), 漏れ (More – Rò rỉ). 立ち上げ (Tachiage – Khởi động hệ thống). |
2.6. Nhóm 6: Bảo Trì, Sửa Chữa, Cải Thiện, An Toàn (保守・修理・改善・安全 – Hoshu / Shuuri / Kaizen / Anzen)
Từ vựng “sống còn” cho kỹ sư bảo trì (Maintenance) và Team Leader, Supervisor.
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Bối cảnh 2026 (Predictive Maintenance, DX) |
|---|---|---|---|
| 予防保全 | Yobou hozen | Bảo trì dự phòng (Preventive Maintenance – PM) | Lịch định kỳ (Daily, Weekly, Monthly, Yearly). チェックシート (Check sheet), PMシステム (PM System – CMMS/EAM). |
| 予知保全 | Yochi hozen | Bảo trì dự báo (Predictive Maintenance – PdM) | IoT センサ (IoT Sensor – Rung, Nhiệt, Áp lực, Dòng điện), AI診断 (AI Diagnosis), 振動解析 (Shindou kaiseki – Vibration analysis – FFT, Envelope), 油分析 (Oil analysis), サーモグラフィ (Thermography). Xu hướng mạnh 2026. |
| 事後保全 / 突発故障対応 | Jigo hozen / Toppatsu koshou taiou | Bảo trì sửa chữa / Xử lý sự cố đột ngột (Corrective/Breakdown Maintenance – CM/BM) | 応急処置 (Okyuu shochi – Xử lý khẩn cấp), 恒久対策 (Kyuukyu taisaku – Giải pháp gốc rễ). なぜなぜ分析 (Naze naze bunseki – 5 Why analysis). |
| 改善 / カイゼン | Kaizen / Kaizen | Cải tiến (Kaizen) | 現場力 (Genba ryoku – Sức mạnh hiện trường). ムリ・ムダ・ムラ (Muri, Muda, Mura – Quá tải, Phí, Không đều). 5S (Seiri, Seiton, Seiso, Seiketsu, Shitsuke). 見える化 (Mieruka – Trực quan hóa). 標準作業 (Hyoujun sagyou – Công việc chuẩn). |
| 設備保全 / メンテナンス | Setsubi hozen / Mentenansu | Bảo trì thiết備 / Maintenance | 設備総合効率 (OEE – Overall Equipment Effectiveness). 可用性 (Availability), 性能効率 (Performance), 良品率 (Quality). MTBF (Mean Time Between Failures), MTTR (Mean Time To Repair). |
| オーバーホール / 分解整備 | Oobaahooru / Bunkai seibi | Đại tu / Phân giải bảo dưỡng (Overhaul) | Định kỳ lớn. Thay thế toàn bộ bearing, seal, gear, oil. 分解点検 (Bunkai tenken), 部品交換 (Buhin koukan), 組立調整 (Kumitate chousei), 試運転調整 (Shiunten chousei). |
| 潤滑管理 / グリスアップ | Junkatsu kanri / Gurisu appu | Quản lý bôi trơn / Bôi mỡ | 給脂間隔 (Kyuushi kankaku – Chu kỳ bôi mỡ), グリス種類 (Gurisu shurui – Loại mỡ: NLGI No.0, 1, 2, EP, 高温用, 食品用). 自動給脂装置 (Auto greaser). |
| 振動診断 / 振動測定 | Shindou shindan / Shindou sokutei | Chẩn đoán rung / Đo rung | 全体振動値 (Overall vibration value – mm/s rms), スペクトル解析 (Spectrum analysis – FFT), エンベロープ解析 (Envelope analysis – Bearing defect), 位相解析 (Phase analysis – Unbalance, Misalignment, Looseness). ISO 10816 / ISO 20816. |
| アライメント / 芯出し | Arainmento / Shindashi | Căn chỉnh (Alignment) | レーザーアライメント (Laser alignment), ダイヤルゲージ法 (Dial indicator method – Rim & Face, Reverse Dial). ソフトフット (Soft foot). 熱膨張補正 (Netsu boushuku hosei – Thermal growth compensation). |
| 非破壊検査 (NDT) | Hahakai kensa | Thử không phá hủy (NDT) | 目視検査 (VT – Visual), 浸透探傷 (PT – Dye Penetrant), 磁粉探傷 (MT – Magnetic Particle), 超音波探傷 (UT – Ultrasonic), 放射線透過 (RT – Radiographic), 渦電流探傷 (ET – Eddy Current). 資格者 (Shikakusha – Level 1, 2, 3 – JIS Z 2305 / ISO 9712). |
| 安全第一 / 安全作業 | Anzen daiichi / Anzen sagyou | An toàn thứ nhất / Làm việc an toàn | KY活動 (KY Katsudou – Kiken Yochi – Dự báo nguy hiểm). リスクアセスメント (Risk Assessment). ロックアウト・タグアウト (LOTO – Lockout/Tagout). 保護具 (Hogu – PPE: ヘルメット, 安全靴, 保護メガネ, 耳栓, 手袋, 防塵マスク). ヒヤリハット (Hiyari hatto – Near miss). 労働安全衛生法 (Roudou anzen eisei hou – Luật ATLD). |
| 5S / 整理・整頓・清掃・清潔・躾 | Go-essu / Seiri, Seiton, Seiso, Seiketsu, Shitsuke | 5S | 赤札作戦 (Akafuda sakusen – Chiến dịch thẻ đỏ – Loại bỏ vật không cần). 定置・定量・定品 (Teichi, Teiryou, Teihin – Địa điểm, Số lượng, Vật phẩm cố định). 3定 (3 Tei). 目で見る管理 (Me de miru kanri – Quản trị trực quan). |
| トレーサビリティ / 履歴管理 | Toreesabiritii / Rireki kanri | Truy xuất / Quản lý lịch sử | 設備履歴 (Setsubi rireki), 部品履歴 (Buhin rireki), 修理履歴 (Shuuri rireki). QRコード / RFID / バーコード (QR/Barcode/RFID). Quản lý trên CMMS (Computerized Maintenance Management System). |
| スペアパーツ / 予備品 / 在庫管理 | Supea paatsu / Yobihin / Zaiko kanri | Phụ tùng dự trữ / Quản lý kho | クリティカルスペア (Critical spare – Phụ tùng then chốt), ロングリードタイム (Long lead time). 最小在庫 / 最大在庫 (Min/Max stock). 棚卸し (Tanaoroshi – Kiểm kê). 先入れ先出し (FIFO). |
| 技術継承 / 技能継承 / ノウハウ共有 | Gijutsu keishou / Ginou keishou / Nouhau kyouyuu | Truyền thụ kỹ thuật / Chia sẻ know-how | Vấn đề nóng 2026: Lão hóa nhân lực, nghỉ hưu. 動画マニュアル (Video manual), AR/VR 作業指導 (AR/VR work instruction), 技能検定 (Ginou kentei – Kỳ thi kỹ năng quốc gia), マイスター (Meister – Thầy nghề cao cấp). |
2.7. Nhóm 7: Tự Động Hóa, Robot, IoT, DX – Xu Hướng 2026 (自動化・ロボット・IoT・DX)
Kỹ sư cơ khí hiện đại không thể tách biệt khỏi điện tử, PLC, Robot.
| Từ vựng | Đọc | Nghĩa | Ứng dụng thực tế 2026 |
|---|---|---|---|
| PLC / シーケンサ | PLC / Shiikensa | PLC (Programmable Logic Controller) | Mitsubishi (MELSEC iQ-R/iQ-F), Keyence (KV), Omron (NJ/NX), Siemens (S7-1200/1500). ラダー言語 (Ladder), ST (Structured Text), FB (Function Block). リモートI/O (Remote I/O – CC-Link IE, EtherCAT, Profinet, Ethernet/IP). |
| HMI / タッチパネル / GOT | HMI / Tacchi paneru / GOT | Màn hình người máy (HMI) | GOT2000 (Mitsubishi), VT/NS (Keyence/Omron), WinCC (Siemens). レシピ機能 (Recipe), アラーム履歴 (Alarm history), トレンドグラフ (Trend graph), VNC/リモート監視 (Remote monitoring). |
| サーボモータ / サーボアンプ / サーボドライバ | Saabo moota / Saabo anpu / Saabo doraiba | Servo Motor / Driver / Amplifier | Mitsubishi (MR-J5), Yaskawa (Sigma-7/Σ-X), Panasonic (MINAS A6/A7), Delta (ASDA-A3/B3). ゲイン調整 (Gain tuning – Auto/Manual), 位置決め (Positioning), 同期制御 (Synchronous control – 電子カム Electronic Cam), フルクローズドループ (Fully closed loop – Encoder tuyến tính). |
| ステッピングモータ | Suteppingu moota | Bước tiến (Stepper motor) | Đơn giản, rẻ, mở vòng (Open loop) hoặc đóng vòng (Closed loop). Ổn định vị trí, không cần tuning phức tạp. |
| インバータ / 可変速駆動装置 | Inbaata / Kahen soku kudou souchi | Inverter (Biến tần) | Điều tốc động cơ 3 pha. ベクトル制御 (Vector control), センサレスベクトル (Sensorless vector). PID制御 (PID control). 回生抵抗 (Regenerative resistor). ハーモニクス対策 (Harmonics countermeasure – DC Reactor, AC Reactor, Active Filter). |
| 産業用ロボット / 多関節ロボット | Sangyou you robotto / Takansetsu robotto | Robot công nghiệp / Robot đa khớp | FANUC, Yaskawa (Motoman), Kawasaki, KUKA, ABB, Denso, Nachi, OTC Daihen, Mitsubishi, Epson (SCARA). 6軸 (6-axis), SCARA (4-axis), Delta (Parallel), 協働ロボット (Collaborative Robot – Cobot – Fanuc CRX, Universal Robots, Techman, Doosan, Hanwha, JAKA). ティーチング (Teaching), オフラインティーチング (OLP – Offline Programming – RoboDK, Visual Components, Process Simulate). ビジョンシステム (Vision system – 2D/3D Camera – Cognex, Keyence, Omron, Mech-Mind). ハンド / エンドエフェクタ (Hand / End Effector – Gripper, Vacuum, Magnetic, Welding torch, Spindle). |
| AGV / AMR / 無人搬送車 | AGV / AMR / Mujin hansou sha | Xe tự hành (AGV/AMR) | AGV (Automated Guided Vehicle – Dây từ, QR, Magnetic tape), AMR (Autonomous Mobile Robot – SLAM, Laser/Lidar navigation, Tự tránh chướng ngại vật). リフト型 (Lift type), 牽引型 (Towing), コンベア型 (Conveyor), フォーク型 (Fork). フリート管理 (Fleet management), 交通管制 (Traffic control). |
| 画像処理 / 検査カメラ / AI外観検査 | Gazou shori / Kensa camera / AI gaikan kensa | Xử lý ảnh / Camera kiểm tra / AI kiểm tra bề mặt | ルールベース (Rule-based – Cognex VisionPro, Keyence XG, Omron FH), ディープラーニング (Deep Learning – AI – Cognex ViDi, Keyence IV, Neurala, 自社開発). 良品/不良品学習 (Good/Defect training). セグメンテーション (Segmentation), 分類 (Classification), 異常検知 (Anomaly detection). インライン検査 (Inline inspection), オフライン検査 (Offline). |
| IoT / インダストリー4.0 / Society 5.0 / DX | IoT / Industrii yon ten zero / Society go ten zero / DX | IoT / Cách mạng 4.0 / Society 5.0 / Chuyển đổi số | エッジコンピューティング (Edge computing), クラウド (Cloud – AWS, Azure, Google, 日本国内: Sakura, NTT, Fujitsu). データレイク (Data Lake), デジタルツイン (Digital Twin – 1D/3D Simulation + Real data). OPC UA (Communication standard), MQTT, MQTT Sparkplug B. 予知保全 (Predictive Maintenance), 生産見える化 (Production visualization), エネルギー管理 (Energy management). |
| センサ / 近接センサ / 光電センサ / 変位センサ / 力覚センサ | Sensa / Kinsetsu sensa / Kouden sensa / Hen’i sensa / Ryokkaku sensa | Cảm biến / Cảm biến từ / Cảm biến quang / Cảm biến biến vị / Cảm biến lực | 近接センサ (Proximity – M12, M18, M30 – Shielded/Unshielded). 光電センサ (Photoelectric – Through-beam, Retro-reflective, Diffuse-reflective, BGS/FGS – Background/Foreground suppression). レーザー変位センサ (Laser displacement – Keyence LK, Omron ZW, Panasonic HL, Micro-Epsilon). 力覚センサ (Force/Torque sensor – ATI, Schunk, OnRobot, Denso) cho robot đánh bóng, lắp ráp. |
| エアシリンダ / 電動アクチュエータ / サーボプレス | Ea shirinda / Dendou akuchueeta / Saabo puresu | Xi-lanh khí / Tuýp điện / Ép servo | エアシリンダ (Air cylinder – SMC, CKD, Koganei, Festo – ISO 15552, ISO 6432, Compact). 電動アクチュエータ (Electric actuator – Ball screw, Belt, Linear motor – IAI, SMC LEC, THK, Parker). サーボプレス (Servo Press – Janome, FEC, Sanyo, Promess). 位置決め精度 (Positioning accuracy), 押し付け力制御 (Press force control), トレーサビリティ (Force/Displacement curve logging). |
PHẦN 3: CẤU TRÚC CÂU GIAO TIẾP THỰC TẾ TẠI XƯỞNG (会話・指示・報告) – 2026
Viết email, báo cáo (報告書 – Houkokusho), nói chuyện trực tiếp (口頭 – Koutou), radio (無線 – Musen).
3.1. Hỏi / Xác Nhận Thông Tin Bản Vẽ & Spec
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Bóng Đá Tiếng Nhật Toàn Tập 2026: Từ Cơ Bản Đến Chuyên Sâu, Học Ngay Để Theo Dõi J-league, World Cup Và Phân Tích Chiến Thuật
- 「この図面のリビジョン（版数）は最新ですか？」 (Kono zumen no ribijon (bansuu) wa saishin desu ka?) -> Bản vẽ này revision (số phiên bản) mới nhất à?
- 「この寸法の公差はどうなっていますか？一般公差（JIS B 0405）適用ですか？」 (Kono sunpou no kousa wa dou natte imasu ka? Ippan kousa tekiyou desu ka?) -> Dung sai kích thước này ra sao? Áp dụng dung sai chung (JIS B 0405) à?
- 「材質指定はS45C調質材（HRC28-32）で合っていますか？素材証明書（ミルシート）はありますか？」 (Zaishitsu shitei wa S45C chouzai (HRC28-32) de atte imasu ka? Sozai shoumeisho (Miru shiito) wa arimasu ka?) -> Chỉ định vật liệu S45C điều chất (HRC28-32) đúng không? Có Mill Sheet (Chứng nhận vật liệu) không?
- 「熱処理・表面処理の指示は図面備考欄にありますか？別途指示書がありますか？」 (Netsushori/ hyomenshori no shiji wa zumen bikou ran ni arimasu ka? Betsuto shijisho ga arimasu ka?) -> Chỉ thị xử lý nhiệt/bề mặt có ở cột ghi chú bản vẽ không? Có bản chỉ thị riêng không?
- 「このネジ穴はタップ下穴径で加工済みですか？まだ下穴だけですか？」 (Kono neji ana wa tappu shita ana kei de kakou sumi desu ka? Mada shita ana dake desu ka?) -> Lỗ vít này đã gia công khoan dưới răng vít chưa? Hay mới khoan dưới thôi?
3.2. Chỉ Dẫn Gia Công, Setup, Đổi Dao (現場指示 – Genba Shiji)
- 「ワーク座標系（G54）の原点合わせ、ダイヤルゲージで芯出ししてゼロセットしてください。」 (Waaku zahyoukei (G54) no genten awase, daiyaru geeji de shindashi shite zero setto shite kudasai.) -> Căn gốc tọa độ vật liệu G54, dùng đồng hồ so căn tâm (shindashi) rồi zero set.
- 「工具長補正（Hコード）と半径補正（Dコード）の入力、間違いなく確認して。」 (Kougu chou hosei (H koodo) to hankei hosei (D koodo) no nyuuryoku, machigai naku kakunin shite.) -> Nhập bù dài dao (H) và bù bán kính (D), kiểm tra kỹ không được sai.
- 「荒取り（荒加工）はこのチップ（材種：○○）で、切込み○mm、送り○○mm/revで回して。仕上げは別のチップで。」 (Ara tori (ara kakou) wa kono chippu (zaishu: ○○) de, kirikomi ○mm, okuri ○○mm/rev de mawashite. Shiage wa betsu no chippu de.) -> Gia công thô dùng insert này (chất liệu…), độ sâu cắt…, tiến dao… Vòng/vòng. Tinh dùng insert khác.
- 「びびりが出たら、まず回転数を落として、送りを上げてみて。ダメなら切込みを減らすか、工具突き出しを短くして。」 (Bibiri ga detara, mazu kaitensuu o otoshite, okuri o agete mite. Dame naraba kirikomi o herasu ka, kougu tsukidashi o mijikaku shite.) -> Nếu có rung (chatter), trước hết giảm vòng, tăng tiến. Không được thì giảm độ sâu cắt hoặc rút ngắn độ lùi dao.
- 「この加工、サイクルタイム何分？タクトタイムに間に合う？アイドルタイム（空走・待ち）減らせない？」 (Kono kakou, saikuru taimu nanpun? Takuto taimu ni maniau? Aidoru taimu (kuusou/machi) herasenai?) -> Chu kỳ gia công bao nhiêu phút? Kịp takt time không? Giảm được idle time (chạy không/đợi) không?
3.3. Kiểm Tra Chất Lượng, Đo Lường, Báo Cáo NG (検査・報告 – Kensa / Houkoku)
- 「初品検査（ファーストアーティクル）終わりました。寸法・幾何公差・面粗さ・外観、全項目OKです。検査成績表出します。」 (Sho-hin kensa (Faasuto aatikuru) owarimashita. Sunpou, kika kousa, menarasa, gaikan, kou koumoku OK desu. Kensa seisekihyou dashimasu.) -> Kiểm tra thử phẩm đầu tiên (FAI) xong. Kích thước, dung sai hình học, độ nhám, ngoại観 tất cả OK. Sẽ xuất bảng kết quả kiểm tra.
- 「この寸法、公差アウト（NG）です。実測値○○.○○mm、上限○○.○○mmオーバーです。選別・是正対策必要です。」 (Kono sunpou, kousa auto (NG) desu. Jissokuchi ○○.○○mm, jougen ○○.○○mm oobaa desu. Senbetsu, zesei taisaku hitsuyou desu.) -> Kích thước này out dung sai (NG). Giá trị đo thực tế…, vượt hạn trên… Cần chọn lọc và đối策 khắc phục.
- 「不適合報告書（NCR）書いて、品質保証課（品保）に回してください。原因究明（なぜなぜ）と再発防止策（予防処置）期限は○月○日です。」 (Futekigou houkokusho (NCR) kaite, hinshitsu hoshou ka (Hinpo) ni mawashite kudasai. Genin kyuumei (naze naze) to saihaiboushi saku (yobou shochi) kigen wa ○gatsu ○nichi desu.) -> Viết báo cáo không đạt (NCR), chuyển cho bộ phận Đảm bảo chất lượng (QA). Nguyên nhân gốc rễ (5 Why) và biện pháp ngăn chặn tái phát (Predictive action) hạn ngày… tháng…
- 「ゲージ通り側（GO）通るけど、止り側（NO-GO）も通っちゃう。ネジゲージ不合格。タップやり直しか、ヘリサート（インサート）入れるか判断して。」 (Geeji toori gawa (GO) tooru kedo, tomari gawa (NO-GO) mo totcha u. Neji geeji fugoukaku. Tappu yarinaoshi ka, herisaato (insauto) ireru ka handan shite.) -> Chỉ giáo phía GO qua được, nhưng phía NO-GO cũng qua. Chỉ giáo vít không đạt. Xem lại khoan răng vít (tap lại) hay lắp Helicoil (Insert).
3.4. Bảo Trì, Sự Cố, Cải Thiện (保全・トラブル・改善 – Hozen / Toraburu / Kaizen)
- 「ベアリングから異音（ゴロゴロ音）がする。振動値も上昇傾向（ベアリング周波数成分が出てる）。次の計画停止で交換段取り頼む。」 (Beaaringu kara ion (gorogoro oto) ga suru. Shindou chi mo joushou keikou (beaaringu shuuhasu seibun ga deteru). Tsugi no keikaku teishi de koukan dandori tanomu.) -> Vòng bi kêu lạ (kêu go ro go ro). Giá trị rung cũng tăng theo trend (xuất hiện tần số vòng bi). Lượt dừng máy kế hoạch hãy chuẩn bị đổi.
- 「ポンプの吐出圧力が足りない。フィルター詰まりか、インペラ摩耗か、エア噛みか。分解点検して。」 (Ponpu no shutsuatsu atsuryoku ga tarinai. Firutaa tumari ka, inpera mamou ka, ea gami ka. Bunkai tenken shite.) -> Áp lực xả bơm thiếu. Có thể lọc bị tắc, cánh quạt mòn, hoặc hút khí. Phân giải kiểm tra.
- 「この作業、ムダ（待ち・歩き・動作）が多い。治具改善でワークセット時間短縮できない？カイゼン提案書出して。」 (Kono sagyou, muda (machi/aruki/dousa) ga ooi. Jigu kaizen de waaku setto jikan tanku dekinai? Kaizen teiansho dashite.) -> Công việc này nhiều phí (đợi, đi lại, động tác). Cải tiến jig để rút ngắn thời gian setup vật liệu được không? Hãy nộp đơn đề xuất Kaizen.
- 「LOTO（ロックアウト・タグアウト）確実にやってから、ガード開けて中に入って。キーは自分で持って入ること。絶対に第三者に渡さない。」 (LOTO (Rokkuauto/Taguauto) kakujitsu ni yatte kara, gaado akete naka ni haitte. Kii wa jibun de motte hairu koto. Zettai ni daisansha ni watasanai.) -> Làm LOTO chắc chắn rồi mới mở guard vào trong. Chìa khóa (khóa an toàn) tự mang theo vào. Tuyệt đối không giao cho người khác.
PHẦN 4: CHIẾN LƯỢC HỌC TỪ VỰNG HIỆU QUẢ CHO NĂM 2026 (学習戦略)
Với lượng từ vựng khổng lồ trên, người học năm 2026 cần phương pháp “thông minh”, kết hợp công nghệ.
4.1. Học Theo “Cụm Từ – Ngữ Cảnh” (Chunking), Không Học Từ Đơn Lẻ
Có thể bạn quan tâm: Từ Vựng Bài 28 Tiếng Nhật: Tổng Hợp Từ Mới, Cách Học Và Ôn Tập Hiệu Quả Nhất Năm 2026
- Sai: Học 切削 (Setsusaku – Cắt), 速度 (Sokudo – Tốc độ), 送り (Okuri – Tiến) riêng rẽ.
- Đúng: Học cụm: 切削速度, 送り速度, 切込み量, 工具寿命, びびり対策.
- Công cụ 2026: Anki / AnkiDroid / AnkiMobile (Spaced Repetition – Lặp lại ngắt quãng). Tự tạo deck hoặc tải deck “Japanese for Mechanical Engineering” có sẵn (Shared Decks). Thêm âm thanh (TTS hoặc thu âm từ Forvo/Google Translate), thêm hình ảnh (Google Image search Kanji), thêm câu ví dụ thực tế từ bài viết này.
4.2. Kỹ Thuật “Shadowing” Với Video Kỹ Thuật Nhật Bản (YouTube / Niconico / MonotaRO TV)
- Tìm từ khóa: 「旋盤 加工 解説」, 「マシニング センタ プログラム」, 「測定 器 使い方」, 「ベアリング 交換 手順」, 「溶接 記号 読み方」, 「PLC ラダー 入門」.
- Nghe -> Lặp lại ngay (Shadowing) -> Ghi chú từ mới -> Tra cứu -> Đọc to câu văn kỹ thuật.
- Kênh hay 2026: MonotaRO TV (モノタロウTV), ミスミ (MISUMI), NTN / NSK / JTEKT Official, キーエンス (Keyence), オムロン (Omron), 三菱電機 (Mitsubishi Electric), ファナック (Fanuc), ヤマザキマザック (Yamazaki Mazak), DMG MORI.
4.3. Đọc “Manual Thực Tế” (取扱説明書・メンテナンスマニュアル)
- Không chỉ đọc sách giáo khoa. Hãy tìm manual PDF của máy thực tế tại xưởng (Fanuc Oi-MF Manual, Mitsubishi M80 Manual, THK Linear Guide Catalog, NSK Bearing Catalog, SMC Pneumatic Catalog).
- Tập trung đọc các mục: 安全上の注意, 仕様, 取り付け, 運転/操作, 保守/点検, トラブルシューティング (Troubleshooting), エラーコード一覧 (Error Code List).
- Đây là nguồn từ vựng “chuẩn xác nhất”, đúng ngữ pháp văn kỹ thuật (だ/である thể).
4.4. Xây Dựng “Từ Điển Cá Nhân” Trên Notion / Obsidian / Excel (Knowledge Base)
- Phân loại theo cấu trúc bài viết này (Bản vẽ, Gia công, Đo lường, Vật liệu, Bảo trì, Tự động hóa).
- Cột: Kanji | Kana | Romaji | Nghĩa Việt | Câu ví dụ | Nguồn (Manual/Máy/Sếp dạy) | Tag (CNC/Tiện/Phay/QC/PM).
- Review hàng tuần. Năm 2026: Dùng AI (ChatGPT/Claude/Gemini) để tóm tắt manual tiếng Nhật, dịch thuật ngữ chuyên ngành, tạo flashcard Anki tự động từ file PDF.
4.5. Thi Chứng Chỉ & Kỹ Năng Thực Tế (Mục Tiêu Rõ Ràng)
- JLPT N2/N1: Cơ sở ngữ pháp, Kanji chung.
- 技能検定 (Ginou Kentei – National Skill Test): 機械検査 (Machine Inspection), 機械加工 (Machining – 旋盤/フライス/マシニング), 機械保全 (Machine Maintenance – 機械/電気), 溶接, 鋳造, 鍛造, 板金, 金型, プラスチック成形. Cấp 3, 2, 1 (1 cao nhất = Meister). Đề thi thực hành + học thuật toàn tiếng Nhật chuyên ngành. Học để thi = Học từ vựng hiệu quả nhất.
- CAD/CAM検定, シーケンス制御検定 (PLC), ロボットシステムインテグレータ (Robot SI).
4.6. Giao Tiếp Thực Tế – Đừng Ngại Sai (Output)
- Hỏi sếp (Senpai): 「先輩、この『○○』って、どういう意味ですか？ 図面で見ると『○○』と書いてありますが。」 (Senpai, từ ‘○○’ này nghĩa là gì? Trên bản vẽ viết là ‘○○’).
- Ghi chép ngay trên tay / sổ / điện thoại khi nghe từ mới.
- Tham gia QC Circle (QCサークル / 小集団活動) – Hoạt động nhóm cải thiện chất lượng. Môi trường nói tiếng Nhật chuyên ngành tự nhiên nhất.
PHẦN 5: TÀI LIỆU THAM KHẢO CHUẨN “QUỐC GIA” NHẬT BẢN (JIS / ISO / JIS B / JIS Z) – 2026
Để từ vựng chính xác 100%, hãy tra cứu trực tiếp các tiêu chuẩn gốc (Nhiều bản có tiếng Anh song ngữ, một số có bản dịch không chính thức). Năm 2026, truy cập qua JIS Search (日本産業標準調査会 – JSA), Webstore JSA, hoặc thư viện kỹ thuật công ty.
| Lĩnh vực | Tiêu chuẩn quan trọng (JIS / ISO) | Nội dung chính / Từ vựng cốt lõi |
|---|---|---|
| Bản vẽ / Kích thước / GD&T | JIS B 0001 (Bản vẽ kỹ thuật – Tổng quát), JIS B 0002 (Ký hiệu), JIS B 0405 (Dung sai chung – IT grades), JIS B 0021 / ISO 1101 (GD&T – Ký hiệu dung sai hình học), JIS B 0613 (Độ nhám bề mặt – Ra, Rz, ISO 4287/1302), JIS B 0651 (Độ chính xác hình học – IT grades). | 図面, 寸法, 公差, 幾何公差, 面粗さ, 基準, データム, 最大実体, 最小実体, 独立性の原則, エンベロープ条件. |
| Gia Công / Cắt Xén | JIS B 0121 (Tham số cắt – Vc, f, ap), JIS B 0131 (Độ bền dao – VB, KT), JIS B 4051 (Độ chính xác máy tiện), JIS B 4052 (Độ chính xác máy phay), JIS B 4053 (Độ chính xác máy mài), ISO 3002 / JIS B 6190 (Thử nghiệm độ chính xác máy CNC – Laser/ Ballbar). | 切削速度, 送り, 切込み, 工具寿命, びびり, 切りくず, 真円度, 円筒度, 平面度, 直角度, 位置決め精度, 繰り返し精度. |
| Vật Liệu / Thép | JIS G 4051 (Thép carbon máy – SxxC), JIS G 4053 (Thép hợp kim – SCM, SNCM), JIS G 4303 (Thép không gỉ – SUS), JIS G 5101 (Gang xám – FC), JIS G 5502 (Gang ballit – FCD), JIS G 4401 (Thép công cụ – SKD, SKH, SKS), JIS H 4000 (Hợp kim Nhôm – Axxxx). | 材質, 化学成分, 機械的性質, 引張強さ, 降伏点, 伸び, 硬さ, 熱処理, 焼入れ, 焼き戻し, 調質, 浸炭, 窒化. |
| Yếu Tố Máy / Truyền Động | JIS B 1301 (Chìa khóa), JIS B 1302 (Rãnh chìa), JIS B 1701/1702 (Bánh răng – Thiết kế/Kiểm tra), JIS B 1801 (Xích lăn), JIS B 1512 (Vòng bi – Ký hiệu/Dung sai), JIS B 1515 (Vòng bi – Động định tải), JIS B 1452 (Cối nối). | キー, キー溝, モジュール, 圧力角, 歯数, ピッチ円, ベルト, チェーン, スプロケット, ベアリング, 径方向すきま, 軸方向すきま, 予圧, 潤滑. |
| Đo Lường / Kiểm Tra | JIS B 7501-7519 (Thước, Micrometer, Caliper, Gauge block, Dial gauge), JIS B 7440 (CMM – Máy đo 3D), JIS B 0651 (Độ chính xác hình học), JIS Z 8401 (QC – Thuật ngữ quản trị chất lượng), JIS Q 9001 (ISO 9001), JIS Q 9100 (AS9100 – Hàng không). | マイクロメータ, ノギス, ダイヤルゲージ, ブロックゲージ, 三次元測定機, 真値, 測定値, 誤差, 不確度, トレーサビリティ, 校正, 検査成績書. |
| Xử Lý Bề Mặt / Hàn | JIS H 8601 (Mạ kẽm), JIS H 8615 (Mạ Cr), JIS H 8621 (Anodize), JIS Z 3001 (Ký hiệu hàn), JIS Z 3021 (Ký hiệu hàn trên bản vẽ – ISO 2553), JIS Z 3101 (Đánh giá khuyết điểm hàn – VT/PT/MT/UT/RT). | メッキ, アルマイト, 黒染め, リン酸塩, 溶接記号, フィレット溶接, ビード, 溶け込み, キズ, クラック, ピット, アンダーカット, 非破壊検査. |
| An Toàn / Bảo Trì | JIS Q 9001 (QMS), JIS Q 14001 (EMS), JIS Q 45001 (ISO 45001 – OH&S), 労働安全衛生法 (An toàn vệ sinh lao động), JIS B 9700 / ISO 12100 (An toàn máy móc – Risk Assessment), JIS B 9960 (ISO 13849-1) / JIS B 9961 (ISO 13849-2) (An toàn chức năng – PL/SIL), JIS B 9962 (ISO 13850) (Dừng khẩn cấp), JIS C 0508 (IEC 60204-1) (Điện an toàn máy). | リスクアセスメント, インターロック, 非常停止, LOTO, KY活動, ヒヤリハット, 保護具, 予防保全, 予知保全, OEE, MTBF, MTTR, 5S, カイゼン. |
KẾT LUẬN: TỪ VỰNG LÀ “VŨ KHÍ”, KỸ NĂNG LÀ “NGHỆ THUẬT” – HÀNH TRÌNH 2026
Nắm vững từ vựng chuyên ngành cơ khí tiếng Nhật năm 2026 không chỉ giúp bạn “sống sót” trong môi trường làm việc tại Nhật Bản hoặc doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam, mà là chìa khóa vạch đường thăng tiến: từ Operator -> Setter/Adjuster -> Team Leader -> Kỹ sư sản xuất/bảo trì/thiết kế -> Chuyên gia/Khảo sát viên/Quản lý.
Bộ từ vựng 3000+ từ (Kanji + Kana + Nghĩa + Ví dụ) trong bài viết này đã覆盖 (phủ) hầu hết các tình huống: Đọc bản vẽ (図面), Setup máy CNC (段取り), Gia công (加工), Đo lường kiểm tra (測定検査), Chọn vật liệu/xử lý (材質・熱処理), Lắp ráp/bảo trì (組立・保全), Tự động hóa (自動化), An toàn/Kaizen (安全・改善).
Lời khuyên cuối cùng cho năm 2026:
- Không học vẹt: Hãy gắn từ vựng vào hành động thực tế (cầm micrometer, nhìn màn hình CNC, cầm bản vẽ, mở manual bearing).
- Tận dụng AI: Dùng ChatGPT/Claude để dịch manual, tạo flashcard, giải thích Kanji phức tạp, viết email báo cáo tiếng Nhật chuẩn ngữ pháp kỹ thuật (Da/De aru thể).
- Mục tiêu chứng chỉ: Đặt mục tiêu thi 技能検定 (Ginou Kentei) Cấp 2 hoặc 1 trong 2-3 năm tới. Quá trình ôn thi sẽ ép buộc bạn hệ thống hóa toàn bộ từ vựng này một cách bài bản nhất.
- Tinh thần “Monozukuri” (ものづくり): Từ vựng là công cụ để truyền tải tinh thần chế tạo chính xác, cải tiến liên tục (Kaizen) và tôn trọng an toàn.
Chúc bạn chinh phục đỉnh cao tiếng Nhật chuyên ngành Cơ khí, trở thành Kỹ sư/Thợ máy “Song ngữ – Song kỹ” đẳng cấp quốc tế trong năm 2026 và những năm tiếp theo! 頑張ってください (Ganbatte kudasai)!