Khi bước chân vào hành trình học tiếng Nhật, chủ đề “trường học” (学校 – gakkō) luôn là một trong những bài học nền tảng đầu tiên, quan trọng và xuất hiện dày đặc trong mọi kỳ thi từ N5 đến N1, cũng như trong giao tiếp hàng ngày, anime, manga hay môi trường làm việc tại Nhật Bản. Nắm vững từ vựng, kanji, ngữ pháp và văn hóa liên quan đến trường học không chỉ giúp bạn đỗ chứng chỉ mà còn là chìa khóa để hiểu sâu sắc hơn về tư duy, lối sống của người Nhật.
Chào mừng bạn đến với bộ hướng dẫn toàn diện nhất năm 2026 về “Trường học trong tiếng Nhật”. Bài viết này được biên soạn dựa trên chương trình học mới nhất, xu hướng đề thi JLPT/NAT-TEST/TOPJ cập nhật và thực tế sử dụng ngôn ngữ tại Nhật Bản hiện nay. Dù bạn là người mất gốc (zero), đang ôn thi N3/N2, hay chuẩn bị du học/xuất khẩu lao động, bài viết này sẽ là “cẩm nang” bỏ túi không thể thiếu.
PHẦN 1: HỆ THỐNG GIÁO DỤC NHẬT BẢN – CƠ SỞ VĂN HÓA ĐỂ HIỂU ĐÚNG TỪ VỰNG
Trước khi đi vào chi tiết từ vựng, bạn bắt buộc phải hiểu cấu trúc hệ thống giáo dục Nhật Bản (学制 – Gakusei). Người Nhật rất coi trọng bậc học và cấp học, việc nhầm lẫn “Trung học” (Chūgakkō) và “Cao cấp” (Kōtōgakkō) là lỗi sai cơ bản khiến người nghe hiểu nhầm trình độ của bạn.
1.1 Sơ đồ hệ thống giáo dục (6-3-3-4) – Chuẩn năm 2026
Bậc học (Tiếng Việt)
Tên gọi tiếng Nhật
Kanji
Romaji
Độ tuổi
Bắt buộc?
Mầm non / Nhà trẻ
幼稚園 / 保育園
ようちえん / ほいくえん
Yōchien / Hoikuen
3-6
Không (Hoikuen cho cha mẹ đi làm)
Tiểu học
小学校
しょうがっこう
Shōgakkō
6-12
Có (6 năm)
Trung học Cơ sở
中学校
ちゅうがっこう
Chūgakkō
12-15
Có (3 năm)
Trung học Phổ thông
高等学校 (高校)
こうとうがっこう (こうこう)
Kōtōgakkō (Kōkō)
15-18
Không (Nhưng tỷ lệ lên > 98%)
Đại học
大学
だいがく
Daigaku
18-22
Không (4 năm tiêu chuẩn)
Cao đẳng Ngắn hạn
短期大学
たんきだいがく
Tanki Daigaku
18-20
Không (2-3 năm)
Trường Chuyên môn
専門学校
せんもんがっこう
Senmon Gakkō
18+
Không (1-4 năm, thực tế cao)
Thạc sĩ
大学院 (修士)
だいがくいん (しゅうし)
Daigakuin (Shūshi)
22+
Không (2 năm)
Tiến sĩ
大学院 (博士)
だいがくいん (はくし)
Daigakuin (Hakushi)
24+
Không (3-5 năm)
💡 Mẹo ghi nhớ năm 2026: Từ năm 2020, tiếng Anh trở thành môn chính quy từ Tiểu học 3, 4 (hoạt động) và 5, 6 (môn học). Từ 2021, chương trình học mới (学習指導要領 – Gakushū Shidō Yōryō) áp dụng toàn diện cho Tiểu học, 2022 cho Trung học Cơ sở, 2023 cho Trung học Phổ thông. Năm 2026, hệ thống này đã ổn định, tập trung vào “Sức sống” (生きる力 – Ikiru Chikara) và học tập chủ động (主体的・対話的で深い学び).
1.2 Các loại hình trường học đặc thù (Quan trọng cho Du học/Xuất khẩu 2026)
国立 – 国公立 – 私立:
国立: Quốc lập (do Quốc gia quản lý, học phí thấp, uy tín cao – VD: ĐH Tokyo, ĐH Kyoto).
公立: Công lập (do Tỉnh/Thành phố quản lý – VD: ĐH Osaka, ĐH Nagoya).
私立: Tư thục (do tập đoàn/pháp nhân tư nhân quản lý, học phí cao, cơ sở vật chất tốt – VD: ĐH Waseda, Keio, Sophia). Lưu ý: Hơn 75% sinh viên Nhật học tại ĐH tư thục.
一条校: Trường theo Điều 1 Luật Giáo dục (Tiểu, Trung, Cao cấp, ĐH chuẩn). Bằng cấp được công nhận hoàn toàn.
各種学校: Trường các loại (Các trường tiếng Nhật, trường chuyên môn không đạt chuẩn Senmon Gakkō, trường quốc tế…). Bằng cấp có hạn chế.
専修学校 – 専門学校 (Senmon Gakkō): Trường Chuyên môn. Rất quan trọng cho người Việt xuất khẩu lao động/du học kỹ năng. Chỉ có Senmon Gakkō được cấp visa “Du học” (留学) cho khóa học 2 năm trở lên và cho phép làm thêm 28h/tuần.
日本語学校: Trường tiếng Nhật. Năm 2026, chính sách quản lý chặt chẽ hơn (yêu cầu tỷ lệ xuất席率 > 90%, tỷ lệ tiến học/việc làm cao).
PHẦN 2: KHO TỪ VỰNG “KHỦNG KHỊCH” – PHÂN LOẠI THEO CHỦ ĐỀ (CHUẨN N5 – N2)
Chúng ta sẽ học theo phương pháp Gom cụm (Chunking) kết hợp Kanji – Hiragana – Romaji – Nghĩa – Ví dụ thực tế 2026.
2.1 Các cấp học & Sinh viên (基本単語)
Kanji
Đọc (Hiragana)
Romaji
Nghĩa
Ghi chú / Cách dùng 2026
小学生
しょうがくせい
Shōgakusei
Học sinh tiểu học
Gọi chung cả nam/nữ.
中学生
ちゅうがくせい
Chūgakusei
Học sinh trung học cơ sở
Thường viết tắt 中学.
高校生
こうこうせい
Kōkōsei
Học sinh trung học phổ thông
Quan trọng: Không nói “Kōtōgakkōsei” (quá trang trọng).
大学生
だいがくせい
Daigakusei
Sinh viên đại học
Phân biệt: 大学院生 (Daigakuinsei – Sinh viên sau ĐH).
短大生
たんだいせい
Tankadaisei
Sinh viên cao đẳng ngắn hạn
Viết tắt của 短期大学生.
専門学生
せんもんがくせい
Senmon Gakusei
Học viên trường chuyên môn
Từ 2024, visa “Tư năng cụ thể” (特定技能) ưu tiên đối tượng này.
留学生
りゅうがくせい
Ryūgakusei
Du học sinh
Du học sinh tiếng Nhật = 日本語学校の留学生.
院生
いんせい
Insei
Sinh viên Thạc sĩ/Tiến sĩ (ngắn gọn)
Dùng trong giao tiếp, báo chí.
新入生
しんにゅうせい
Shinnyūsei
Tân sinh viên / Học sinh mới nhập học
Tháng 4 hàng năm là “Shinnyūsei” season.
在校生
ざいこうせい
Zaikōsei
Học sinh đang theo học (cũ)
Trái với Shinnyūsei / Sotsugyōsei.
卒業生
そつぎょうせい
Sotsugyōsei
Cựu học sinh / Alumni
OB/OG (Old Boy/Old Girl) dùng nhiều trong CLB, doanh nghiệp.
浪人生
ろうにんせい
Rōninsei
Học sinh “rớt đại học, học thêm 1 năm”
Văn hóa đặc thù Nhật. Năm 2026 tỷ lệ giảm nhẹ do giảm sinh viên.
仮面浪人
かめんろうにん
Kamen Rōnin
“Rōnin giả” (Đã đỗ ĐH nhưng vẫn thi lại)
Hiện tượng xã hội nóng năm 2025-2026.
🎯 Cạm bẫy Kanji: 学生 vs 生徒:学生 = Sinh viên (ĐH, Cao đẳng, Chuyên môn – tự chủ học tập). 生徒 = Học sinh (Tiểu, Trung, Cao cấp – được quản lý, giáo dục bắt buộc). Sai: “Tiểu học sinh là 学生” -> Đúng: “小学生は生徒です”. 児童: Chỉ học sinh Tiểu học (法的に). Trung học là 生徒.
Trường Học Trong Tiếng Nhật
Có thể bạn quan tâm: Top Trường Mầm Non Tiếng Nhật Uy Tín Nhất Tại Việt Nam Năm 2026: Review Chi Tiết, Học Phí & Kinh Nghiệm Chọn Trường Cho Con
2.2 Không gian & Cơ sở vật chất (学校施設)
Kanji
Đọc
Romaji
Nghĩa
Ví dụ / Collocation
校舎
こうしゃ
Kōsha
Nhà trường (toà nhà chính)
校舎の建て替え (Cải xây nhà trường).
教室
きょうしつ
Kyōshitsu
Lớp học
ホームルーム教室 (Lớp chủ nhiệm – HR room).
職員室
しょくいんしつ
Shokuinshitsu
Phòng giáo viên
先生は職員室にいます.
体育館
たいいっかん
Taiikukan
Nhà thể dục / Gymnasium
体育館集合 (Tập trung tại nhà thể dục).
グラウンド / 運動場
ぐらうんど / うんどうじょう
Guraundo / Undōjō
Sân vận động / Sân chơi
グラウンドでサッカーする.
図書館
としょかん
Toshokan
Thư viện
図書館で自習する (Tự học ở thư viện).
理科室
りかしつ
Rikashitsu
Phòng thí nghiệm Khoa học
理科室の実験 (Thí nghiệm ở phòng khoa học).
音楽室
おんがくしつ
Ongakushitsu
Phòng âm nhạc
ピアノがある音楽室.
美術室
びじゅつしつ
Bijutsushitsu
Phòng mỹ thuật
絵を描く美術室.
家庭科室
かていかしつ
Kateikashitsu
Phòng GD gia đình (Nấu ăn, may vá)
家庭科室で調理実習.
パソコン室 / 情報教室
ぱそこんしつ / じょうほうきょうしつ
Pasokon-shitsu / Jōhō Kyōshitsu
Phòng máy tính / Tin học
2026: 1 người 1 máy (1人1台) đã phổ biến GIGA School.
保健室
ほけんしつ
Hokenshitsu
Phòng y tế / Hộ sinh
保健室の先生 (Y tá trường – thường là nữ).
購買 / 売店
こうばい / ばいてん
Kōbai / Baiten
Cửa hàng trường / Canteen
購買でパンを買う (Mua bánh ở cửa hàng trường).
食堂 / カフェテリア
しょくどう / かふぇてりあ
Shokudō / Cafeteria
Nhà ăn / Canteen
大学の食堂は安い (Nhà ăn ĐH rẻ).
ロッカー / 下駄箱
ろっかー / げたばこ
Rokkā / Getabako
Tủ đựng đồ / Tủ để giày
上履きを下駄箱に入れる (Để dép trong nhà vào tủ giày).
プール
ぷーる
Pūru
Hồ bơi
夏はプールの授業がある.
武道場
ぶどうじょう
Budōjō
Đạo trường (Judo, Kendo)
武道必修化 (Võ thuật bắt buộc – từ 2012).
2.3 Thời khóa biểu & Hoạt động học tập (時間割・授業)
Kanji
Đọc
Romaji
Nghĩa
Cách dùng thực tế
時間割
じかんわり
Jikanwari
Thời khóa biểu
時間割を確認する (Xem TKB).
授業
じゅぎょう
Jugyō
Buổi học / Giờ học
授業を受ける (Học bài) / 授業をサボる (Bỏ học – lóng).
ホームルーム (HR)
ほーむるーむ
Hōmurūmu
Giờ chủ nhiệm / Hoạt động lớp
朝のHR / 息抜きHR.
朝礼
ちょうれい
Chōrei
Lễ chào cờ / Hội đầu tuần
校庭で朝礼 (Tại sân trường).
終礼
しゅうれい
Shūrei
Lễ tan / Hội cuối tuần
終礼の挨拶 (Lời chào tan học).
給食
きゅうしょく
Kyūshoku
Bữa trưa trường (cấp ăn)
Đặc sắc Nhật: Học sinh tự phân phát, tự dọn, ăn cùng giáo viên.
弁当
べんとう
Bentō
Cơm hộp mang từ nhà
高校から弁当持参 (Từ cấp 3 mang cơm hộp).
休み時間 / 休憩
やすみじかん / きゅうけい
Yasumi Jikan / Kyūkei
Giờ giải lao / Nghỉ giữa giờ
10分休み / 昼休み (Giờ trưa ~ 45-50p).
放課後
ほうかご
Hōkago
Sau giờ học
放課後に残る (Ở lại sau giờ).
補習 / 補講
ほしゅう / ほこう
Hoshū / Hokō
Học bù / Học thêm (thường miễn phí/trường tổ chức)
夏期補習 (Học bù hè).
自習
じしゅう
Jishū
Tự học
自習室 (Phòng tự học – ĐH/Chuyên môn có sẵn).
課外活動
かがいかつどう
Kagai Katsudō
Hoạt động ngoại khóa
部活動 – クラブ活動.
部活動
ぶかつどう
Bukatsu Dōdō
Hoạt động CLB (Thể thao, Văn hóa)
Văn hóa “Bukatsu” cực kỳ quan trọng.
文化祭 / 学園祭
ぶんかさい / がくえんさい
Bunkasai / Gakuensai
Lễ hội văn hóa / Lễ hội trường
Thường vào tháng 9-11. Mở cửa cho công chúng.
体育祭 / 運動会
たいいくさい / うんどうかい
Taiikusai / Undōkai
Lễ hội thể thao / Hội vận động
Chia đội Đỏ/Trắng (紅組/白組).
修学旅行
しゅうがくりょこう
Shūgaku Ryokō
Du lịch học tập (Travel study)
Tiểu học: 1-2 đêm gần nhà. Trung học/ĐH: 3-4 đêm (Kyoto, Okinawa, Hải ngoại).
社会見学
しゃかいけんがく
Shakai Kengaku
Tham quan thực tế (Nhà máy, bảo tàng)
Tiểu học, Trung học cơ sở.
🔥 Từ lóng / Từ mới 2024-2026 liên quan học tập: オンライン授業 / リモート授業: Học trực tuyến (Đã thành chuẩn sau COVID). ハイブリッド授業: Học lai (Một phần đến lớp, một phần online). DXハイスクール (DX High School): Chương trình chính phủ 2024-2026 tài trợ mạnh cho trường THPT mạnh về AI, Data Science, lập trình. 探究 (Tankyū): “Tìm hiểu/Khám phá” – Môn học mới bắt buộc ở THPT (綜合的な探究の時間), thay thế một phần “Sōgō Gakushū”. Năm 2026 là năm đánh giá kết quả đầu ra đầu tiên.
2.4 Hệ thống Điểm số, Thi cử & Thăng hạng (試験・評価)
Kanji
Đọc
Romaji
Nghĩa
Lưu ý
テスト / 試験
てすと / しけん
Tesuto / Shiken
Kiểm tra / Thi cử
Tesuto: Nhỏ, thường xuyên. Shiken: Lớn, quan trọng.
中間テスト
ちゅうかんテスト
Chūkan Tesuto
Kiểm tra giữa kỳ
Tháng 5, 10, 12.
期末テスト
きまつテスト
Kimatsu Tesuto
Kiểm tra cuối kỳ
Tháng 7, 12, 3.
実力テスト
じつりょくテスト
Jitsuryoku Tesuto
Kiểm tra lực lượng (Không phạm vi cố định)
THPT thường thi để đánh giá khả năng thi ĐH.
模擬試験
もぎしけん
Mogi Shiken
Thi thử (Mock exam)
Benesse (駿台・ベネッセ), Kawai Juku (河合塾) là 2 ông lớn.
内申点
なしんてん
Naisin-ten
Điểm nội trú / Điểm thường xuyên
Quan trọng nhất tuyển sinh THPT công lập. Tính từ điểm TB các môn, thái độ, hoạt động. Thang 5 hoặc thang 100.
調査書
ちょうさしょ
Chōsasho
Hồ sơ học tập / Sổ học bạ
Gửi kèm đơn tuyển sinh. Gồm điểm, vắng mặt, hoạt động CLB, ghi chú.
偏差値
へんさち
Hensachi
Độ lệch chuẩn (Điểm chuẩn hóa)
Chỉ số “thần thánh” xếp hạng trường THPT/ĐH Nhật. TB=50. >60 khá, >70 giỏi.
受験
じゅけん
Juken
Thi tuyển sinh (ĐH, THPT)
受験生 (Thí sinh), 受験戦争 (Cuộc chiến thi cử).
合格
ごうかく
Gōkaku
Trúng tuyển / Đậu
合格発表 (Công bố kết quả).
不合格 / 不合格
ふごうかく
Fugōkaku
Trượt / Rớt
補欠合格
ほけつごうかく
Hoketsu Gōkaku
Trúng dự bị
Chờ người trúng chính từ chối.
滑り止め
すべりどめ
Suberidome
Trường “an toàn” (Dự phòng)
Thi trường cấp thấp hơn để đảm bảo có chỗ.
推薦入試
すいせんにゅうし
Suisen Nyūshi
Tuyển sinh thẳng / Xét tuyển
Chủ đạo năm 2026: Tỷ lệ Suisen (School Recommendation / Comprehensive Selection) ở ĐH Quốc lập/Công lập tăng lên > 30-40%.
一般入試
いっぱんにゅうし
Ippan Nyūshi
Tuyển sinh thông thường (Thi học lực)
Thi môn Toán, Anh, Quốc ngữ, Lý/Hóa/Xã.
共通テスト
きょうつうテスト
Kyōtsū Tesuto
Kỳ thi chung (ĐH Quốc lập/Công lập)
Thay thế Center Test từ 2021. Tháng 1 hàng năm.
2.5 Giáo viên & Chức danh (先生・職員)
Kanji
Đọc
Romaji
Nghĩa
Phân biệt
先生
せんせい
Sensei
Giáo viên / Thầy cô (Gọi chung, xưng hô)
Dùng cho cả bác sĩ, luật sư, nghệ sĩ, tác giả.
教師
きょうし
Kyōshi
Giáo viên (Chức danh nghề nghiệp)
Dùng trong văn bản hành chính, luật pháp.
校長
こうちょう
Kōchō
Hiệu trưởng
校長先生 (Gọi trực tiếp).
教頭
きょうとう
Kyōtō
Hiệu phó
主任
しゅにん
Shunin
Trưởng bộ môn / Trưởng năm học
学年主任 (Trưởng khối), 教科主任 (Trưởng bộ môn).
担任
たんにん
Tan’nin
Giáo viên chủ nhiệm
Quan trọng nhất đối với học sinh/phụ huynh. 担任の先生.
副担任
ふくたんにん
Fukutan’nin
Phó chủ nhiệm
講師
こうし
Kōshi
Giảng viên / Học viên giảng dạy (Hợp đồng)
Không phải công chức (常勤講師 – Chỉnh quy hợp đồng, 非常勤講師 – Thỉnh giảng).
ALT
エー・エル・ティー
Ē Eru Tī
Assistant Language Teacher
Giáo viên trợ giảng tiếng Anh (thường là người bản xứ). Chương trình JET.
スクールカウンセラー
すくーるかうんせらー
Sukūru Kaunserā
Tư vấn tâm lý trường học
Được đặt bắt buộc ở hầu hết trường công năm 2026.
養護教諭
ようごきょうゆ
Yōgo Kyōyu
Y tá trường / Giáo viên y tế
Phụ trách phòng hộ sinh (保健室).
PHẦN 3: NGỮ PHÁP & CẤU TRÚC “CHUYÊN NGÀNH TRƯỜNG HỌC” (N5 – N2)
Việc biết từ vựng chưa đủ, bạn phải biết “ghép” chúng thành câu đúng ngữ cảnh, đúng keigo (kính ngữ).
3.1 Động từ cặp (自他動詞) – “Cái bẫy” kinh điển
Tự động từ (Jidōshi)
Tác động từ (Tadōshi)
Nghĩa
Ví dụ phân biệt
始まる (はじまる)
始める (はじめる)
Bắt đầu
授業が始まる (Giờ học bắt đầu). 先生が授業を始める (Thầy bắt đầu giờ học).
終わる (おわる)
終える (おえる)
Kết thúc
試験が終わった (Kỳ thi đã xong). レポートを終えた (Đã xong báo cáo).
開く (ひらく/あく)
開ける (あける)
Mở (cửa, hội)
ドアが開く (Cửa mở). 窓を開ける (Mở cửa sổ).
閉まる (しまる)
閉める (しめる)
Đóng
ドアが閉まる (Cửa đóng). ドアを閉めてください (Xin hãy đóng cửa).
集まる (あつまる)
集める (あつめる)
Tập trung / Thu thập
体育館に集まる (Tập trung ở nhà thể dục). アンケートを集める (Thu thập bảng hỏi).
決まる (きまる)
決める (きめる)
Quyết định / Xác định
スケジュールが決まる (Lịch đã định). 進路を決める (Quyết định hướng đi).
Mẹo: Hãy học theo cặp. Khi nói về bản thân (chủ ngữ là “tôi”), thường dùng Tadōshi (Tôi quyết định 進路を決める). Khi nói về sự việc tự nhiên xảy ra, dùng Jidōshi (Lịch đã định スケジュールが決まる).
Năm 2026, xu hướng giáo dục Nhật Bản khuyến khích học sinh sử dụng Desu/Masu chuẩn mực với giáo viên, và Sonkeigo/Kenjougo cơ bản với Hiệu trưởng, khách mời, thực tập.
Tình huống
Thông thường (Tầm thường)
Kính ngữ (Sonkeigo – Nâng người khác)
Khiêm ngữ (Kenjougo – Hạ mình)
Ghi chú 2026
Gọi tên GV
田中先生
田中先生 / 田中様
(Tôi không tự gọi mình Sensei)
Luôn thêm “Sensei”. Không gọi “Tanaka-san” với GV.
GV dạy
教える
お教えになる / 教えていただく
教えていただく
“Xin thầy dạy” -> 先生、教えていただけますか.
GV đến/đi
来る / 行く / いる
いらっしゃる / お見えになる
伺う (うかがう) / 参る (まいる)
“Thầy có đến không?” -> 先生、いらっしゃいますか.
Học sinh hỏi
聞く / 質問する
お聞きになる
伺う (うかがう) / 質問させていただく
“Cho em hỏi” -> 質問させてください / お伺いします.
Nhận đồ/tài liệu
もらう / 受け取る
いただく / お受け取りになる
いただく / 頂戴する (ちょうだいする)
“Em nhận tài liệu” -> 資料をいただきます.
Làm phiền GV
迷惑をかける
—
ご迷惑をおかけします / お手数をおかけします
Cố định: お手数をおかけしますが、よろしくお願いします.
Xin lỗi (trễ, vắng)
すみません / ごめんなさい
—
遅れて申し訳ありません / 欠席させていただきます
Mail vắng mặt: 体調不良のため、本日の授業を欠席させていただきます。ご迷惑をおかけして申し訳ありません。
💡 Thực tế 2026: Nhiều trường ĐH/Chuyên môn yêu cầu sinh viên gửi mail vắng mặt/ xin phép về sớm theo mẫu chuẩn (テンプレート). Hãy học mẫu mail này ngay: 件名:【欠席連絡】学籍番号・氏名・日付 (Ví dụ: 【欠席連絡】2026001・グエン・ヴァン・エー・10月15日) 本文:
○○先生(または 担当教員様)
お世話になっております。○○学部○○学科○年のグエン・ヴァン・エー(学籍番号:2026001)です。
体調不良(または 家庭の事情 / アルバイトの都合 – nên viết lý do thật)のため、本日(10月15日)の○○の授業を欠席させていただきたく、ご連絡いたしました。
欠席分の課題や次回の授業について、ご指示いただけますと幸いです。
ご迷惑をおかけして申し訳ありませんが、よろしくお願いいたします。
グエン・ヴァン・エー
大学に合格するために、毎日3時間勉強しています。 (Mục đích: Để đỗ ĐH -> Hành động tự chủ).
遅刻しないように、目覚ましを2つセットしました。 (Mục đích phòng tránh: Để không đi muộn -> Biện pháp).
留学生が分かるように、ゆっくり話してください。 (Kết quả mong muốn: Để du hiểu sinh hiểu -> Xin người khác làm).
PHẦN 4: VĂN HÓA TRƯỜNG HỌC NHẬT – “LINH HỒN” CỦA TỪ VỰNG
Bạn không thể hiểu sâu từ vựng nếu không hiểu văn hóa đằng sau. Năm 2026, các bài đọc hiểu (Dokkai) JLPT/NAT/EJU thường xuyên lấy ngữ cảnh này.
4.1 部活動 – “Cuộc đời thứ 2” của học sinh Nhật
入部 (にゅうぶ – Nyūbu): Nhập部 (Gia nhập CLB). Thường tháng 4 (tháng đầu năm học).
退部 (たいぶ – Taibu): Rời部 (Rời CLB). Cần lý do chính đáng, ký tên phụ huynh.
幽霊部員 (ゆうれいぶいん – Yūrei Buin): “Thành viên ma” – Đăng ký CLB nhưng không bao giờ đi. Hiện tượng phổ biến, năm 2026 trường đang xử lý chặt hơn để thống kê thực tế.
掛け持ち (かけもち – Kake Mochi): Tham gia 2 CLB cùng lúc (Văn hóa + Thể thao). Được phép ở một số trường.
顧問 (こもん – Komon): Giáo viên cố vấn/quản lý CLB. Gánh nặng lớn cho GV (thường phải ở lại đến 19h-20h, cuối tuần dẫn đội thi đấu). Năm 2026 đẩy mạnh 部活動の地域移行 (Chuyển giao CLB sang cộng đồng/ngoài trường) để giảm tải GV.
引退 (いんたい – Intai): “Nghỉ hưu” CLB. Thường sau kỳ thi tuyển sinh (tháng 6-7 lớp 3 THPT) hoặc sau giải đấu cuối cùng (Inter-high). Cảm xúc rất mạnh (泣きながら引退).
マネージャー (Manager): Quản lý đội (Thường là nữ sinh). Làm bữa ăn, chăm sóc dụng cụ, ghi chép, chụp ảnh. Không chơi thi đấu.
4.2 給食 – Không chỉ là “ăn trưa”, là “Giáo dục”
当番: Học sinh được phân công phân phát cơm (給食当番 – Kyūshoku Tōban). Mặc áo trắng, khăn đeo đầu, khẩu trang, găng tay.
完食: Ăn sạch bát. Được khuyến khích mạnh mẽ (食育 – Shokuiku). Năm 2026: Tăng cường thực đơn địa phương (地産地消), giảm rác thải thực phẩm (フードロス削減).
アレルギー対応: Xử lý dị ứng. Trường có biểu đồ chi tiết, bữa ăn riêng (除去食 – Jokyo Shoku).
牛乳パックリサイクル: Tái chế hộp sữa. Học sinh rửa, phẳng, thu gom. Giáo dục môi trường thực tế.
4.3 清掃 – “Dọn dẹp là một phần bài học”
掃除の時間: Thường 15-20 phút sau bữa trưa hoặc tan học.
雑巾がけ: Lau nhà bằng khăn (quân tử). Kỹ năng bắt buộc.
当番表: Bảng phân công dọn (trò chơi, hành lang, nhà vệ sinh, phòng đặc biệt).
ゴミ分別: Phân loại rác (可燃 / 不燃 / 資源 / ペットボトル). Rất nghiêm ngặt.
4.4 修学旅行 – Ký ức tuổi trẻ
しおり (Shiori): Sổ hướng dẫn du lịch (lịch trình, địa đồ, số điện thoại khẩn cấp, chỗ ngủ). Học sinh phải học thuộc, mang theo luôn.
班別行動: Hoạt động theo nhóm nhỏ (4-6 người) tự do khám phá (Kyoto, Nara, Tokyo Disneyland…). Năm 2026: Tăng cường an toàn (GPS, check-in app), giảm rủi ro.
お土産: Quà lưu niệm. Văn hóa “mua quà cho bạn bè, gia đình, giáo viên” cực kỳ quan trọng. Tokyo Banana, Hato Sabure, Shiroi Koibito…
4.5 進路指導 – “Cuộc đua marathon” từ sớm
三者面談: Hội담 3 bên (GV chủ nhiệm – Học sinh – Phụ huynh). Lúc 3 năm: THPT (tháng 7, 11, 12), ĐH (tháng 4, 10, 1).
進路希望調査表: Bảng điều tra nguyện vọng (Viết: ĐH muốn đi, học bổng, nghề nghiệp).
オープンキャンパス: Ngày portes ouvertes ĐH/Chuyên môn. Năm 2026: Kết hợp Online + Offline (Hybrid). Bắt buộc đi để viết “志望理由書” (Thư xin nhập học/Lý do nguyện vọng).
志望理由書 / 自己推薦書: Văn bản quan trọng nhất cho tuyển sinh Suisen (Xét tuyển). Phải viết bằng tiếng Nhật tự nhiên, logic, thể hiện “Tankyū” (Tìm hiểu/Khám phá).
PHẦN 5: THỰC HÀNH – ĐỌC HIỂU & VIẾT MAIL / BÀI TẬP NÂNG CAO
Trường Học Trong Tiếng Nhật
Có thể bạn quan tâm: Top 15+ Trường Dạy Tiếng Nhật Ở Sài Gòn Uy Tín, Chất Lượng Nhất Năm 2026: Review Chi Tiết Học Phí, Chương Trình & Kinh Nghiệm Chọn Trường
5.1 Bài đọc hiểu mẫu (Level N3 – N2) – Chủ đề: “Thay đổi tuyển sinh ĐH 2026”
調査書の評定平均値、探究活動の成果、面接、小論文などで「主体性」や「多様性」を評価する。 (Đánh giá “Chủ động tính” và “Đa dạng tính” qua điểm trung bình sổ học bạ, kết quả hoạt động Tankyū, phỏng vấn, tiểu luận…). Từ khóa: 主体性, 多様性, 探究活動.
「一般選抜のみ」で挑む受験生は減少し、「併願パターンの多様化」が進んでいる。 (Học sinh chỉ thi tuyển sinh thông thường giảm, xu hướng thi kết hợp đa dạng tăng). Cụ thể: Thi Suisen/総合型 trước, trượt thì thi 一般 sau (二度おいしい – Ăn hai lần ngon / Có 2 cơ hội). Từ khóa: 併願, 滑り止め, 巻き返す.
課題: 教員の指導負担増大 (志望理由書添削、面接練習、探究サポート等)。公立高校で担当生徒多く対応困難。 対応: 外部人材(進路アドバイザー)活用、DX指導支援システム導入。 Từ khóa: 指導負担, 高校・大学接続改革, DX.
「『何を学びたいか』『社会でどう生きたいか』を言語化できる力。 (Năng lực ngôn ngữ hóa “Muốn học gì” và “Muốn sống như thế nào trong xã hội”). Từ khóa: 言語化, 土台.
5.2 Mẫu văn viết thực tế: “Thư xin nhập học Trường Chuyên môn (Senmon Gakkō) – Năm 2026”
Đây là mẫu 志望理由書 chuẩn cho người Việt nam nộp hồ sơ visa Du học (留学ビザ) tháng 4/10 năm 2026.
志望理由書
日付:2026年○月○日 志望校:○○専門学校 ○○学科(例:ITビジネス学科 / ホテル観光学科 / 自動車整備学科) 氏名:グエン・ヴァン・エー (NGUYEN VAN A) 生年月日:200X年X月X日 国籍:ベトナム
Có thể bạn quan tâm: Top Trường Dạy Tiếng Nhật Ở Cần Thơ Uy Tín, Chất Lượng Nhất Năm 2026: Review Chi Tiết, Học Phí & Kinh Nghiệm Chọn Trường Chuẩn Không Cần Chỉnh
💡 Điểm chốt cho năm 2026:
1. Từ khóa “探究” (Tankyū): Bắt buộc nhắc đến hoạt động 탐구/nghiên cứu ở THPT/ĐH/Việc làm trước. Đây là từ khóa “vàng” của MEXT năm 2026.
2. Cụ thể hóa “Kế hoạch sau tốt nghiệp”: Cần viết rõ Zairyū Shikaku (Visa làm việc) mục tiêu: 特定技能 (Đặc định kỹ năng) hoặc 技人国 (Kỹ thuật/Nhân văn/Kokusai). Cục Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật kiểm tra rất kỹ “Tính thực thi” của kế hoạch này.
3. Cam kết “出席率100%”: Năm 2026, tiêu chuẩn duy trì visa du học cực kỳ chặt (出席率 > 90% là điều kiện gia hạn). Viết cam kết này thể hiện ý thức tuân thủ pháp luật.
PHẦN 6: TỪ VỰNG MỞ RỘNG – CÁC CHỦ ĐỀ LIÊN QUAN (DÀNH CHO N2/N1 & SỐNG LÂU NIỀM)
6.1 用語 – Thuật ngữ chuyên ngành (Academic Terms)
Kanji
Đọc
Romaji
Nghĩa
Context
シラバス
しらばす
Shirabasu
Syllabus / Mô tả môn học
ĐH/Chuyên môn. Xem trước khi đăng ký.
履修登録
りしゅうとうろく
Rishū Tōroku
Đăng ký môn học (Course Registration)
Quan trọng: Bỏ lỡ deadline = không học được môn đó.
Học Kanji theo cấp học: Học 1006 Kanji Tiểu học (Kyōiku Kanji) theo thứ cấp 1 -> 6. App gợi ý: Kanji Study, WaniKani, Anki (Deck Kanji N5-N4).
Ghim 50 từ vựng cốt lõi: Phân loại: Cấp học, Chức danh, Phòng học, Hoạt động chính (Jugyō, Kyūshoku, Bukatsu, Shiken).
Nghe & Nói: Nghe bài hội thoại “Tự giới thiệu”, “Hỏi đường ở trường”, “Xin vắng mặt”. Shadowing (Bám theo) mỗi ngày 15 phút.
Văn hóa: Xem 1 bộ Anime/Drama trường học kinh điển (Gợi ý: Great Teacher Onizuka – GTO, Assassination Classroom, SKET Dance, Dragon Zakura 2021). Chú ý cách xưng hô, Keigo.
Giai đoạn 2: Ứng dụng & Thi chứng chỉ (Mục tiêu N3 – N2) – 3-6 tháng
Mở rộng từ vựng theo chủ đề: Ôn tập kỹ Phần 2, 3, 5 bài viết này. Làm thẻ Anki có Context (Ngữ cảnh) thay vì chỉ 1-1 dịch nghĩa.
Đọc hiểu (Dokkai) chuyên đề: Tìm bài đọc về: Giáo dục Nhật, Tuyển sinh ĐH, Văn hóa Bukatsu, Ăn uống trường học, Vấn đề xã hội (Ijime, Futōkō, Karōshi của GV). Nguồn: NHK News Web Easy, Mainichi Shogakusei Shimbun, Asahi Shogakusei Shimbun.
Viết bài luận (Sakubun) & Mail: Viết hàng tuần 1 chủ đề: “Ký ức trường học”, “Lý do học tiếng Nhật”, “Kế hoạch du học”, “Mail xin vắng/ xin phép”. Nhờ GV/Native chấm (HelloTalk, LangCorrect, italki).
Nghe chép (Dictation) & Bài nghe thi: Luyện đề JLPT/NAT/TOPJ phần Listening. Chú trọng bài hội thoại “GV – Học sinh”, “Học sinh – Học sinh”, “Thông báo trường học”.
Giai đoạn 3: Thực chiến & Sống sót (Du học / Làm việc / N1) – Liên tục
Chuẩn bị hồ sơ Du học/Xuất khẩu: Viết Keikaku-sho (Kế hoạch du học), Shimei Riyūsho (Thư động cơ), CV tiếng Nhật (Rirekisho/Shokumu Keirekisho). Sử dụng từ vựng Phần 5.2.
Học “Tankyū” (探究): Năm 2026, dù bạn học ở đâu, hãy rèn luyện kỹ năng: Đặt vấn đề -> Thu thập thông tin -> Phân tích -> Báo cáo/Phát biểu. Đây là kỹ năng cốt lõi của giáo dục Nhật hiện nay.
Keigo nâng cao: Học Sonkeigo/Kenjougo/Kenjōgo II (Teineigo) chuyên sâu. Sách gợi ý: 「敬語のトリセツ」, 「ビジネス日本語」.
Cập nhật xu hướng 2026: Theo dõi web MEXT (文部科学省), JASSO (機構), 各大学入試情報。 Từ khóa tìm kiếm: 2026年度 大学入試 変更点, 留学生 受け入れ 2026, 特定技能 試験 日程 2026.
PHẦN 8: CẤU TRÚC ÔN TẬP “CHEATSHEET” – IN RA DÁN BÀN HỌC
Nhóm
Từ khóa Kanji (Must Know)
Đọc (Hiragana)
Nghĩa cốt lõi
Ghi nhớ nhanh (Mnemonic)
Cấp học
小中高大
しょうちゅうこうだい
Tiểu – Trung – Cao – Đại
Sho-Chu-Ko-Dai (Nhớ: “Xổ số Chuông Coi Đài”)
Học sinh
児童・生徒・学生
じどう・せいと・がくせi
Trẻ em (Tiểu) – Học sinh (Trung/Cao) – Sinh viên (ĐH+)
Jidō (Trẻ con) – Seito (Sinh đồ – được dạy) – Gakusei (Học sinh – tự học)
Giáo viên
先生・教師・担任・講師
せんせい・きょうし・たんにん・こうし
Thầy cô (Gọi) – GV (Chức danh) – GV chủ nhiệm – GV hợp đồng/Thỉnh giảng
Du học – Visa – Tư cách lưu trú – Trường CN – Trường tiếng Nhật – Tỷ lệ xuất席 – Làm thêm – Đặc định kỹ năng – Kỹ thuật/Nhân văn/Kokusai
Shusseki-ritsu > 90% (Sống còn). Tokutei Ginou / Gijinkoku = Visa làm việc sau tốt nghiệp.
KẾT LUẬN: “TRƯỜNG HỌC” LÀ CỪA KHẨU VÀO TÂM HỒN NHẬT BẢN
Học “Trường học trong tiếng Nhật” không chỉ là học thuộc lòng danh sách từ vựng hay kanji. Đó là quá trình bạn giả định mình là một học sinh Nhật: Bạn hiểu cảm giác dậy sớm chạy kịp Chōrei, bạn hiểu áp lực Juken và niềm vui Bunkasai, bạn hiểu sự kính trọng Sensei và tình bạn Bukatsu, bạn hiểu trách nhiệm Kyūshoku Tōban và Sōji.
Năm 2026, khi Nhật Bản đang đẩy mạnh DX (Chuyển đổi số), Tankyū (Học tập khám phá), Đa dạng hóa tuyển sinh và Tiếp nhận lao động/du học sinh chất lượng cao, việc bạn nắm vững “Ngôn ngữ Trường học” chính là việc bạn nắm vững “Văn hóa Nhật Bản” và “Quy tắc chơi game” tại đất nước này.
Hãy bắt đầu ngay hôm nay:
Mở Anki/Quizlet, tạo bộ thẻ “School Life 2026”.
Viết một bức thư Shimei Riyūsho (Thư động cơ) cho chính mình: Tại sao tôi học tiếng Nhật? Tôi muốn trở thành người như thế nào?
Xem một video về Open Campus 2026 của bất kỳ trường ĐH/Chuyên môn nào bạn thích trên YouTube.
Chúc bạn “Gōkaku” (Đậu/Thành công) trên con đường chinh phục tiếng Nhật. Hãy biến “Trường học” thành “Trường luyện” để bạn vững bước hơn trên đất nước Hoa Anh Đào!
Bài viết được biên soạn dựa trên dữ liệu chính sách MEXT, JASSO, JLPT, xu hướng tuyển sinh ĐH/Chuyên môn năm 2026 và thực tế sử dụng ngôn ngữ tại Nhật Bản. Chúc các bạn học tập hiệu quả!